Liczby rzeczywiste, wartość bezwzględna i dowodzenie algebraiczne
Kompletny trening 25 zadań z oficjalnych arkuszy CKE (2019–2025): od pierwiastków zagnieżdżonych i tożsamości 3. stopnia, przez równania i nierówności modułowe z parametrem, po formalne dowody podzielności i sumy kwadratów.
Wzory skróconego mnożenia 3. stopnia i pierwiastki zagnieżdżone
A co było na maturze rozszerzonej? - pierwiastki, potęgi, wzory skróconego mnożenia
Wzory 3. stopnia (sześcian sumy/różnicy, suma i różnica sześcianów) oraz techniki zwijania wyrażeń pod pierwiastkiem do pełnego kwadratu.
Wyrażenia algebraiczne - część I
Szybka powtórka praw działań na potęgach, pierwiastkach i wzorów 2. stopnia – fundament pod zadania ze zwijaniem pierwiastków podwójnych.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Oblicz dokładną wartość liczbową wyrażenia: $$W = \sqrt{11 - 6\sqrt{2}} + \sqrt{11 + 6\sqrt{2}}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\sqrt{11 - 6\sqrt{2}} = \sqrt{(3 - \sqrt{2})^2} = |3 - \sqrt{2}| = 3 - \sqrt{2}$ (ponieważ $3 = \sqrt{9} > \sqrt{2}$).
2. $\sqrt{11 + 6\sqrt{2}} = \sqrt{(3 + \sqrt{2})^2} = |3 + \sqrt{2}| = 3 + \sqrt{2}$.
3. $W = (3 - \sqrt{2}) + (3 + \sqrt{2}) = 6$.
Wiedząc, że dla pewnej dodatniej liczby rzeczywistej $x$ spełniony jest warunek $x + \frac{1}{x} = 3$, oblicz wartość wyrażenia: $$x^3 + \frac{1}{x^3}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\left(x + \frac{1}{x}\right)^3 = x^3 + \frac{1}{x^3} + 3 \cdot x \cdot \frac{1}{x}\left(x + \frac{1}{x}\right) = x^3 + \frac{1}{x^3} + 3\left(x + \frac{1}{x}\right)$.
2. Podstawiamy wartość $x + \frac{1}{x} = 3$: $3^3 = x^3 + \frac{1}{x^3} + 3(3)$.
3. $27 = x^3 + \frac{1}{x^3} + 9 \implies x^3 + \frac{1}{x^3} = 27 - 9 = 18$.
Wykaż, że liczba: $$A = \sqrt[3]{5\sqrt{2} + 7} - \sqrt[3]{5\sqrt{2} - 7}$$ jest liczbą całkowitą równą $2$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $(\sqrt{2} + 1)^3 = (\sqrt{2})^3 + 3(\sqrt{2})^2(1) + 3\sqrt{2}(1)^2 + 1 = 2\sqrt{2} + 6 + 3\sqrt{2} + 1 = 5\sqrt{2} + 7$.
2. Analogicznie $(\sqrt{2} - 1)^3 = 5\sqrt{2} - 7$.
3. Stąd $A = \sqrt[3]{(\sqrt{2} + 1)^3} - \sqrt[3]{(\sqrt{2} - 1)^3} = (\sqrt{2} + 1) - (\sqrt{2} - 1) = \sqrt{2} + 1 - \sqrt{2} + 1 = 2 \in \mathbb{C}$.
Oblicz wartość ułamka algebraicznego $\frac{a^3 - b^3}{a - b}$ dla $a = \sqrt{3} + 1$ oraz $b = \sqrt{3} - 1$, stosując wzory skróconego mnożenia.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wyrażenie $a^2 + ab + b^2 = (a - b)^2 + 3ab$.
2. $a - b = (\sqrt{3} + 1) - (\sqrt{3} - 1) = 2$.
3. $ab = (\sqrt{3} + 1)(\sqrt{3} - 1) = 3 - 1 = 2$.
4. Wartość ułamka: $2^2 + 3(2) = 4 + 6 = 10$.
Doprowadź wyrażenie do najprostszej postaci: $$\sqrt{7 - 4\sqrt{3}} + \sqrt{28 - 10\sqrt{3}} - \sqrt{3}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $|2 - \sqrt{3}| = 2 - \sqrt{3}$, bo $2 > \sqrt{3}$.
2. $|5 - \sqrt{3}| = 5 - \sqrt{3}$, bo $5 > \sqrt{3}$.
3. Wyrażenie: $(2 - \sqrt{3}) + (5 - \sqrt{3}) - \sqrt{3} = 7 - 3\sqrt{3}$.
Równania i nierówności modułowe z metodą przedziałów
Wartość bezwzględna na maturze rozszerzonej
Kompletny algorytm metody przedziałów: wyznaczanie miejsc zerowych, poprawny podział osi liczbowej oraz unikanie pułapek w punktach brzegowych.
Dowodzimy i rozwiązujemy równania i nierówności
Zaawansowane schematy rozwiązywania równań i nierówności z modułami, rozbijanie na przypadki i eliminacja fałszywych rozwiązań.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$|2x - 6| + |x + 1| \le x + 7$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $x < -1$: $-(2x - 6) - (x + 1) \le x + 7 \implies -4x \le 2 \implies x \ge -\frac{1}{2}$. Część wspólna: $\emptyset$.
2. $x \in [-1, 3)$: $-(2x - 6) + (x + 1) \le x + 7 \implies -2x \le 0 \implies x \ge 0$. Część wspólna: $[0, 3)$.
3. $x \ge 3$: $(2x - 6) + (x + 1) \le x + 7 \implies 2x \le 12 \implies x \le 6$. Część wspólna: $[3, 6]$.
4. Suma zbiorów cząstkowych: $\emptyset \cup [0, 3) \cup [3, 6] = [0, 6]$.
Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$|3x - 6| - |x + 2| \ge 2x - 8$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $x < -2$: $-(3x-6) - (-(x+2)) \ge 2x-8 \implies -2x+8 \ge 2x-8 \implies x \le 4$. Część wspólna: $(-\infty, -2)$.
2. $x \in [-2, 2)$: $-(3x-6) - (x+2) \ge 2x-8 \implies -4x+4 \ge 2x-8 \implies x \le 2$. Część wspólna: $[-2, 2)$.
3. $x \ge 2$: $(3x-6) - (x+2) \ge 2x-8 \implies 2x-8 \ge 2x-8 \implies 0 \ge 0$ (tożsamość). Część wspólna: $[2, +\infty)$.
4. Suma: $(-\infty, -2) \cup [-2, 2) \cup [2, +\infty) = \mathbb{R}$.
Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych równanie: $$|x - 3| + 2|x + 1| = 5$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $x < -1$: $-(x - 3) - 2(x + 1) = 5 \implies -3x + 1 = 5 \implies x = -\frac{4}{3} \in (-\infty, -1)$.
2. $x \in [-1, 3)$: $-(x - 3) + 2(x + 1) = 5 \implies x + 5 = 5 \implies x = 0 \in [-1, 3)$.
3. $x \ge 3$: $(x - 3) + 2(x + 1) = 5 \implies 3x - 1 = 5 \implies x = 2 \notin [3, +\infty)$ (odrzucamy).
Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$|x - 2| + |x + 3| < 7$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $x < -3$: $-x + 2 - x - 3 < 7 \implies -2x < 8 \implies x > -4$. Część wspólna: $(-4, -3)$.
2. $x \in [-3, 2)$: $-x + 2 + x + 3 < 7 \implies 5 < 7$ (prawda). Część wspólna: $[-3, 2)$.
3. $x \ge 2$: $x - 2 + x + 3 < 7 \implies 2x < 6 \implies x < 3$. Część wspólna: $[2, 3)$.
4. Suma: $(-4, -3) \cup [-3, 2) \cup [2, 3) = (-4, 3)$.
Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$|2x + 4| - |x - 1| \le 3 - x$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $x < -2$: $-(2x + 4) - (-(x - 1)) \le 3 - x \implies -x - 5 \le 3 - x \implies -5 \le 3$ (prawda). Część wspólna: $(-\infty, -2)$.
2. $x \in [-2, 1)$: $(2x + 4) + (x - 1) \le 3 - x \implies 3x + 3 \le 3 - x \implies 4x \le 0 \implies x \le 0$. Część wspólna: $[-2, 0]$.
3. $x \ge 1$: $(2x + 4) - (x - 1) \le 3 - x \implies x + 5 \le 3 - x \implies 2x \le -2 \implies x \le -1$. Część wspólna: $\emptyset$.
4. Suma rozwiązań: $(-\infty, -2) \cup [-2, 0] \cup \emptyset = (-\infty, 0]$.
Wartość bezwzględna z parametrem w ujęciu graficznym i analitycznym
Jak ogarnąć dowodzenie, układy równań z parametrem i nierówności z wartością bezwzględną?
Warsztat zadań maturalnych CKE łączących moduły, parametry oraz analizę liczby rozwiązań metodą graficzną.
Równanie z wartością bezwzględną – 3 przypadki
Warunek znaku prawej strony równania $|w(x)| = k(m)$ – fundament pod analizę liczby rozwiązań (przypadki $k < 0, k = 0, k > 0$).
Alternatywne spojrzenie & schematy
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$||x - 1| - 3| = m^2 - 2m$$ ma dokładnie trzy różne rozwiązania rzeczywiste.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wykres $f(x)$ powstaje z $y=|x|$ przez translację o $[1, -3]$ i odbicie symetryczne części poniżej $Ox$.
2. Wykres ma kształt litery "W" z lokalnym szczytem w $(1, 3)$ i minimami w $(-2, 0)$ oraz $(4, 0)$.
3. Prosta $y = k$ przecina wykres w dokładnie 3 punktach wtedy i tylko wtedy, gdy przechodzi przez wierzchołek lokalny: $k = 3$.
4. Równanie: $m^2 - 2m = 3 \iff m^2 - 2m - 3 = 0 \iff (m - 3)(m + 1) = 0 \implies m = 3 \lor m = -1$.
Określ liczbę rozwiązań równania z parametrem $m \in \mathbb{R}$: $$||x + 2| - 4| = m$$ w zależności od wartości parametru $m$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dla $m < 0$: $0$ rozwiązań (brak punktów wspólnych).
2. Dla $m = 0$: $2$ rozwiązania ($x = -6, x = 2$).
3. Dla $m \in (0, 4)$: $4$ rozwiązania (prosta przecina 4 ramiona).
4. Dla $m = 4$: $3$ rozwiązania (przejście przez wierzchołek $(-2, 4)$ i 2 ramiona zewnętrzne).
5. Dla $m > 4$: $2$ rozwiązania.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$|x^2 - 4| = m$$ ma dokładnie cztery różne rozwiązania rzeczywiste.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Po nałożeniu modułu wierzchołek zostaje odbity do punktu $(0, 4)$.
2. Miejsca zerowe $x = -2, x = 2$ pozostają minimami o wartości $0$.
3. Prosta pozioma $y = m$ przecina wykres w 4 różnych punktach dokładnie wtedy, gdy leży ściśle między zerem a wierzchołkiem odbitym: $m \in (0, 4)$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $k \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$||x - 3| - 2| = 2k + 1$$ ma dokładnie dwa różne rozwiązania rzeczywiste.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Przypadek $p = 0$: $2k + 1 = 0 \implies k = -\frac{1}{2}$.
2. Przypadek $p > 2$: $2k + 1 > 2 \implies 2k > 1 \implies k > \frac{1}{2}$.
3. Suma warunków: $k \in \left\{-\frac{1}{2}\right\} \cup \left(\frac{1}{2}, +\infty\right)$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $a \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$|2x - 4| = a - 1$$ ma dokładnie dwa różne rozwiązania rzeczywiste o przeciwnych znakach.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Rozwiązujemy równanie: $2x - 4 = a - 1 \lor 2x - 4 = -(a - 1)$.
2. $2x = a + 3 \implies x_1 = \frac{a + 3}{2}$; $2x = 5 - a \implies x_2 = \frac{5 - a}{2}$.
3. Iloczyn: $x_1 \cdot x_2 < 0 \iff \frac{(a + 3)(5 - a)}{4} < 0 \iff -(a + 3)(a - 5) < 0 \iff (a + 3)(a - 5) > 0$.
4. Stąd $a \in (-\infty, -3) \cup (5, +\infty)$.
5. Koniunkcja z warunkiem $a > 1$: $a \in (5, +\infty)$.
Dowodzenie podzielności liczb całkowitych
Dowód podzielności przez 4 – liczba nieparzysta 2k + 1
Wzorcowy zapis dowodowy akceptowany w 100% przez egzaminatorów CKE: założenie, teza, rozbicie liczby i poprawna konkluzja słowna.
Dowodzenie twierdzeń z podzielnością
Przegląd maturalnych zadań dowodowych dotyczących podzielności liczb całkowitych, własności iloczynu kolejnych liczb całkowitych i reguł zapisu.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Wykaż, że dla każdej liczby całkowitej $n$ liczba $n^3 - n$ jest podzielna przez $6$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wyrażenie $(n - 1)n(n + 1)$ to iloczyn trzech kolejnych liczb całkowitych.
2. Wśród dowolnych trzech kolejnych liczb całkowitych co najmniej jedna jest podzielna przez 2 oraz dokładnie jedna jest podzielna przez 3.
3. Ponieważ $\operatorname{NWD}(2, 3) = 1$, iloczyn ten jest podzielny przez $2 \cdot 3 = 6$. $\blacksquare$
Wykaż, że dla każdej nieparzystej liczby całkowitej $n$ liczba $P = n^3 + 3n^2 - n - 3$ jest podzielna przez $16$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Podstawiamy $n = 2k + 1$: $(2k)(2k + 2)(2k + 4) = 8k(k + 1)(k + 2)$.
2. Czynnik $k(k + 1)$ to iloczyn dwóch kolejnych liczb całkowitych, z których jedna jest parzysta: $k(k + 1) = 2l$ dla $l \in \mathbb{C}$.
3. Stąd $P = 8 \cdot 2l \cdot (k + 2) = 16 \cdot l(k + 2)$, co oznacza, że $P$ jest podzielne przez $16$. $\blacksquare$
Wykaż, że dla każdej liczby naturalnej $n \ge 1$ liczba $n^5 - n$ jest podzielna przez $30$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Iloczyn $(n - 1)n(n + 1)$ trzech kolejnych liczb naturalnych dzieli się przez 6.
2. Podzielność przez 5: każda liczba $n$ przy dzieleniu przez 5 daje resztę $0, 1, 2, 3$ lub $4$.
3. Dla reszt $0, 1, 4$ czynnik $(n - 1)n(n + 1)$ jest podzielny przez 5.
4. Dla reszt $2$ i $3$: $n = 5k \pm 2 \implies n^2 + 1 = (5k \pm 2)^2 + 1 = 25k^2 \pm 20k + 5 = 5(5k^2 \pm 4k + 1)$ dzieli się przez 5.
5. Liczba dzieli się przez 6 i przez 5, więc dzieli się przez $6 \cdot 5 = 30$. $\blacksquare$
Wykaż, że dla każdej liczby całkowitej $n$ liczba $n^4 - 2n^3 - n^2 + 2n$ jest podzielna przez $24$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wyrażenie jest iloczynem czterech kolejnych liczb całkowitych.
2. Wśród czterech kolejnych liczb całkowitych dokładnie jedna jest podzielna przez 4 oraz co najmniej jedna inna jest podzielna przez 2, zatem iloczyn dzieli się przez $4 \cdot 2 = 8$.
3. Wśród czterech kolejnych liczb całkowitych co najmniej jedna jest podzielna przez 3.
4. Ponieważ $\operatorname{NWD}(8, 3) = 1$, iloczyn dzieli się przez $8 \cdot 3 = 24$. $\blacksquare$
Wykaż, że suma sześcianów trzech kolejnych liczb całkowitych jest podzielna przez $9$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $S = (n - 1)^3 + n^3 + (n + 1)^3 = (n^3 - 3n^2 + 3n - 1) + n^3 + (n^3 + 3n^2 + 3n + 1) = 3n^3 + 6n = 3n(n^2 + 2)$.
2. Wystarczy dowieść, że $n(n^2 + 2)$ dzieli się przez 3:
- jeśli $n = 3k$, to $3 \mid n$.
- jeśli $n = 3k \pm 1$, to $n^2 + 2 = (3k \pm 1)^2 + 2 = 9k^2 \pm 6k + 3 = 3(3k^2 \pm 2k + 1)$ dzieli się przez 3.
3. Skoro $3 \mid n(n^2 + 2)$, to $3 \cdot 3 \mid 3n(n^2 + 2) \implies 9 \mid S$. $\blacksquare$
Dowodzenie nierówności algebraicznych
Dowodzenie twierdzeń na maturze rozszerzonej
Techniki dowodzenia nierówności z założeniem początkowym, stosowanie wzorów 3. stopnia i techniki uzupełniania do kwadratu sumy/różnicy.
Dowodzenie twierdzeń na poziomie rozszerzonym
Zwijanie wyrażeń do sumy kwadratów przy trzech zmiennych, techniki uzupełniania do kwadratu i bezbłędne wnioskowanie.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Wykaż, że dla dowolnych dodatnich liczb rzeczywistych $a, b$ spełniających warunek $a + b = 1$, prawdziwa jest nierówność: $$a^3 + b^3 \ge \frac{1}{4}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Lewa strona: $L = a^3 + (1 - a)^3 = a^3 + 1 - 3a + 3a^2 - a^3 = 3a^2 - 3a + 1$.
2. Różnica stron: $L - \frac{1}{4} = 3a^2 - 3a + \frac{3}{4} = 3\left(a^2 - a + \frac{1}{4}\right) = 3\left(a - \frac{1}{2}\right)^2$.
3. Ponieważ dla $a \in \mathbb{R}$ zachodzi $\left(a - \frac{1}{2}\right)^2 \ge 0$, to $3\left(a - \frac{1}{2}\right)^2 \ge 0 \implies L \ge \frac{1}{4}$. $\blacksquare$
Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych $x, y, z$ prawdziwa jest nierówność: $$x^2 + y^2 + z^2 \ge xy + yz + zx$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $x^2 + y^2 + z^2 - xy - yz - zx \ge 0$.
2. Mnożymy przez $2 > 0$: $2x^2 + 2y^2 + 2z^2 - 2xy - 2yz - 2zx \ge 0$.
3. Grupujemy: $(x^2 - 2xy + y^2) + (y^2 - 2yz + z^2) + (z^2 - 2zx + x^2) \ge 0$.
4. $(x - y)^2 + (y - z)^2 + (z - x)^2 \ge 0$.
5. Suma trzech kwadratów liczb rzeczywistych jest nieujemna, co kończy dowód. $\blacksquare$
Wykaż, że dla dowolnych dodatnich liczb rzeczywistych $a, b > 0$ zachodzi nierówność: $$\frac{a}{b} + \frac{b}{a} \ge 2$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Sprowadzamy lewą stronę do wspólnego mianownika: $\frac{a^2 + b^2}{ab} \ge 2$.
2. Mnożymy obustronnie przez $ab > 0$ (znak nierówności bez zmian): $a^2 + b^2 \ge 2ab$.
3. $a^2 - 2ab + b^2 \ge 0 \iff (a - b)^2 \ge 0$.
4. Nierówność $(a - b)^2 \ge 0$ jest prawdziwa dla dowolnych liczb rzeczywistych. $\blacksquare$
Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych $x, y$ spełniających warunek $x + y = 2$ prawdziwa jest nierówność: $$x^4 + y^4 \ge 2$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $x^4 + y^4 = (1 + t)^4 + (1 - t)^4$.
2. $(1 + t)^4 = 1 + 4t + 6t^2 + 4t^3 + t^4$.
3. $(1 - t)^4 = 1 - 4t + 6t^2 - 4t^3 + t^4$.
4. Suma: $x^4 + y^4 = 2 + 12t^2 + 2t^4 = 2 + 2t^2(6 + t^2)$.
5. Ponieważ $t^2 \ge 0$ oraz $6 + t^2 > 0$, to $2t^2(6 + t^2) \ge 0$, zatem $x^4 + y^4 \ge 2$. $\blacksquare$
Wykaż, że dla dowolnych dodatnich liczb rzeczywistych $a, b$ prawdziwa jest nierówność: $$(a + b)\left(\frac{1}{a} + \frac{1}{b}\right) \ge 4$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wymnażamy nawiasy po lewej stronie: $L = a \cdot \frac{1}{a} + a \cdot \frac{1}{b} + b \cdot \frac{1}{a} + b \cdot \frac{1}{b} = 1 + \frac{a}{b} + \frac{b}{a} + 1 = 2 + \frac{a}{b} + \frac{b}{a}$.
2. Wiemy, że dla liczb dodatnich $\frac{a}{b} + \frac{b}{a} \ge 2$, gdyż $\frac{a^2 + b^2 - 2ab}{ab} = \frac{(a - b)^2}{ab} \ge 0$.
3. Zatem $L = 2 + \left(\frac{a}{b} + \frac{b}{a}\right) \ge 2 + 2 = 4$. $\blacksquare$
Funkcja liniowa i funkcja kwadratowa (w tym zadania z parametrem)
Opanujesz pełen przekrój arkuszowy CKE: właściwości prostych prostopadłych i równoległych, układy z parametrem, postacie trójmianu, optymalizację w przedziałach domkniętych, równania modułowe oraz słynne zadania z parametrem ze wzorami Viète'a i przypadkiem liniowym ($a = 0$).
Funkcja liniowa, proste prostopadłe/równoległe i układy z parametrem
Funkcja liniowa na poziomie rozszerzonym
Kompletna lekcja poziomu rozszerzonego: układy równań liniowych z parametrem, prostopadłość, równoległość i interpretacje geometryczne.
Funkcja liniowa - A co było na maturze rozszerzonej?
Rozwiązania autentycznych zadań maturalnych CKE z funkcji liniowej i układów równań z parametrem krok po kroku.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których układ równań: $$\begin{cases} (m - 1)x + 2y = 1 \\ x + my = 1 \end{cases}$$ ma nieskończenie wiele rozwiązań (jest tożsamościowy).
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wyznacznik główny: $W = \begin{vmatrix} m - 1 & 2 \\ 1 & m \end{vmatrix} = m(m - 1) - 2 = m^2 - m - 2 = (m - 2)(m + 1)$.
2. $W = 0 \iff m = 2 \lor m = -1$.
3. Sprawdzamy wyznaczniki zmiennych:
- Dla $m = 2$: $W_x = \begin{vmatrix} 1 & 2 \\ 1 & 2 \end{vmatrix} = 0$, $W_y = \begin{vmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 1 \end{vmatrix} = 0 \implies$ nieskończenie wiele rozwiązań.
- Dla $m = -1$: $W_x = \begin{vmatrix} 1 & 2 \\ 1 & -1 \end{vmatrix} = -1 - 2 = -3 \neq 0 \implies$ układ sprzeczny.
Proste o równaniach $l_1: (2m - 1)x - y + 3 = 0$ oraz $l_2: mx + 3y - 5 = 0$ są wzajemnie prostopadłe. Wyznacz wartość parametru $m$, wiedząc dodatkowo, że punkt przecięcia tych prostych leży w drugiej ćwiartce układu współrzędnych ($x_0 < 0$ oraz $y_0 > 0$).
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Rozwiązujemy równanie: $\Delta = (-1)^2 - 4(2)(-3) = 25 \implies m_1 = -1 \lor m_2 = \frac{3}{2}$.
2. Sprawdzamy punkt przecięcia $P(x_0, y_0)$:
- Dla $m = -1$: $y = 3 - 3x$, wstawiamy do $l_2$: $-x + 3(3 - 3x) - 5 = 0 \implies -10x + 4 = 0 \implies x_0 = \frac{2}{5} > 0$ (I lub IV ćwiartka, sprzeczność).
- Dla $m = \frac{3}{2}$: $l_1: 2x - y + 3 = 0 \implies y = 2x + 3$. Wstawiamy do $l_2$: $\frac{3}{2}x + 3(2x + 3) - 5 = 0 \implies \frac{15}{2}x + 4 = 0 \implies x_0 = -\frac{8}{15} < 0$.
Wtedy $y_0 = 2\left(-\frac{8}{15}\right) + 3 = \frac{29}{15} > 0$ (II ćwiartka, warunek spełniony!).
Wyznacz wzór funkcji liniowej $f(x) = ax + b$, która dla każdego $x \in \mathbb{R}$ spełnia warunek $f(f(x)) = 4x - 9$ oraz jest malejąca w swojej dziedzinie.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Porównujemy współczynniki wielomianów: $a^2x + (ab + b) = 4x - 9$.
2. $a^2 = 4 \implies a = 2 \lor a = -2$. Ponieważ $a < 0$, otrzymujemy $a = -2$.
3. Wyraz wolny: $ab + b = -9 \implies -2b + b = -9 \implies -b = -9 \implies b = 9$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których punkt przecięcia prostych $k: x + y = m + 1$ oraz $l: x - y = 3 - m$ leży wewnątrz koła o środku w początku układu współrzędnych i promieniu $r = \sqrt{13}$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dodajemy równania stronami: $2x = (m + 1) + (3 - m) = 4 \implies x = 2$.
2. Odejmujemy równania stronami: $2y = (m + 1) - (3 - m) = 2m - 2 \implies y = m - 1$.
3. Nierówność koła: $2^2 + (m - 1)^2 < 13 \iff 4 + (m - 1)^2 < 13 \iff (m - 1)^2 < 9$.
4. $|m - 1| < 3 \iff -3 < m - 1 < 3 \iff -2 < m < 4$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których funkcja liniowa $f(x) = (m^2 - 4)x + m - 2$ jest rosnąca oraz jej miejsce zerowe jest mniejsze od $1$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wyznaczamy miejsce zerowe: $(m^2 - 4)x + m - 2 = 0 \implies x_0 = \frac{-(m - 2)}{(m - 2)(m + 2)} = -\frac{1}{m + 2}$ (dla $m \neq 2$).
2. Warunek $x_0 < 1$: $-\frac{1}{m + 2} < 1 \iff \frac{1}{m + 2} + 1 > 0 \iff \frac{m + 3}{m + 2} > 0 \iff (m + 3)(m + 2) > 0$.
3. Z nierówności wymiernej: $m \in (-\infty, -3) \cup (-2, +\infty)$.
4. Część wspólna z warunkiem monotoniczności $m \in (-\infty, -2) \cup (2, +\infty)$: $m \in (-\infty, -3) \cup (2, +\infty)$.
Funkcja kwadratowa – postacie, wierzchołek i optymalizacja wartości w przedziale
Funkcja kwadratowa na poziomie rozszerzonym
Zaawansowane własności funkcji kwadratowej: badanie wierzchołka, postacie iloczynowa i kanoniczna oraz przekształcenia wykresów.
Funkcja kwadratowa - część I - A co było na maturze rozszerzonej?
Analiza zadań za 3-4 punkty: wyznaczanie wartości najmniejszych/największych w przedziale domkniętym oraz dowody własności wierzchołka.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Wyznacz wartość najmniejszą i wartość największą funkcji kwadratowej $f(x) = -2x^2 + 8x + 1$ w przedziale domkniętym $\langle 0, 3 \rangle$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Ponieważ $a = -2 < 0$, ramiona paraboli skierowane są w dół, więc w wierzchołku funkcja osiąga maksimum: $f(2) = -2(2)^2 + 8(2) + 1 = -8 + 16 + 1 = 9$.
2. Wartości na krańcach przedziału: $f(0) = 1$, $f(3) = -2(9) + 8(3) + 1 = 7$.
3. Porównanie: najmniejsza wartość to $1$ (dla $x = 0$), a największa to $9$ (dla $x = 2$).
Funkcja kwadratowa $f$ osiąga wartość najmniejszą równą $-4$ dla argumentu $x = 2$, a jednym z jej miejsc zerowych jest $x_1 = 4$. Wyznacz wzór funkcji $f$ w postaci ogólnej oraz rozwiąż nierówność $f(x) \le 5$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wyznaczamy $a$: $f(4) = 0 \implies a(4 - 2)^2 - 4 = 0 \implies 4a = 4 \implies a = 1$.
2. Postać ogólna: $f(x) = (x - 2)^2 - 4 = x^2 - 4x + 4 - 4 = x^2 - 4x$.
3. Nierówność: $x^2 - 4x \le 5 \iff x^2 - 4x - 5 \le 0 \iff (x - 5)(x + 1) \le 0$.
4. Rozwiązanie nierówności: $x \in \langle -1, 5 \rangle$.
Zbiorem rozwiązań nierówności $x^2 + bx + c < 0$ jest przedział $(-3, 5)$. Wyznacz współczynniki $b$ oraz $c$, a następnie podaj zbiór wartości funkcji $g(x) = x^2 + bx + c + 7$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wymnażamy: $(x + 3)(x - 5) = x^2 - 2x - 15 \implies b = -2, c = -15$.
2. Wierzchołek paraboli $f$: $p = \frac{-3 + 5}{2} = 1$, $q = f(1) = 1 - 2 - 15 = -16$.
3. Wykres funkcji $g(x)$ jest przesunięty o 7 jednostek w górę: $q_g = -16 + 7 = -9$.
4. Ponieważ ramiona są skierowane w górę ($a = 1 > 0$), zbiór wartości $g$ to $\langle -9, +\infty)$.
Liczby $x_1, x_2$ są różnymi miejscami zerowymi funkcji kwadratowej $f(x) = ax^2 + bx + c$, gdzie $a \neq 0$. Wykaż, że odcięta wierzchołka paraboli $p = \frac{x_1 + x_2}{2}$ oraz że rzędna wierzchołka $q = f(p) = -\frac{\Delta}{4a}$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dzielimy sumę przez 2: $\frac{x_1 + x_2}{2} = \frac{-\frac{b}{a}}{2} = -\frac{b}{2a} = p$.
2. Wstawiamy $p = -\frac{b}{2a}$ do wzoru funkcji: $f(p) = a\left(-\frac{b}{2a}\right)^2 + b\left(-\frac{b}{2a}\right) + c = a \cdot \frac{b^2}{4a^2} - \frac{b^2}{2a} + c = \frac{b^2}{4a} - \frac{2b^2}{4a} + \frac{4ac}{4a}$.
3. Sprowadzamy do wspólnego mianownika: $\frac{b^2 - 2b^2 + 4ac}{4a} = \frac{-b^2 + 4ac}{4a} = -\frac{b^2 - 4ac}{4a} = -\frac{\Delta}{4a} = q$. $\blacksquare$
Funkcja kwadratowa $f$ przyjmuje największą wartość równą $3$ dla argumentu $x = 1$. Do wykresu tej funkcji należy punkt $A = (3, -5)$. Wyznacz najmniejszą i największą wartość funkcji $f$ w przedziale domkniętym $\langle -1, 2 \rangle$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wyznaczamy $a$ z punktu $A(3, -5)$: $-5 = a(3 - 1)^2 + 3 \implies 4a + 3 = -5 \implies 4a = -8 \implies a = -2$.
2. Wzór funkcji: $f(x) = -2(x - 1)^2 + 3$.
3. Badamy przedział $\langle -1, 2 \rangle$: wierzchołek $p = 1 \in \langle -1, 2 \rangle$, więc wartość największa to $f(1) = 3$.
4. Wartości na krańcach: $f(-1) = -2(-1 - 1)^2 + 3 = -8 + 3 = -5$; $f(2) = -2(2 - 1)^2 + 3 = 1$.
5. Najmniejsza wartość w przedziale to $f(-1) = -5$.
Równania i nierówności kwadratowe z wartością bezwzględną i pierwiastkami
Funkcja kwadratowa - część II - A co było na maturze rozszerzonej?
Nietypowe równania i nierówności kwadratowe z modułem, zmienna pomocnicza $t = |x|$ oraz analiza dziedziny pierwiastków.
A co było na maturze rozszerzonej? - funkcja kwadratowa...
Pułapki CKE w równaniach pierwiastkowych, podnoszenie do kwadratu przy założeniach nieujemności i eliminacja pierwiastków obcych.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych równanie: $$x^2 - 4|x| + 3 = 0$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Równanie zmiennej $t$: $t^2 - 4t + 3 = 0 \iff (t - 1)(t - 3) = 0 \implies t_1 = 1, t_2 = 3$.
2. Oba pierwiastki spełniają warunek $t \ge 0$.
3. Powrót do zmiennej $x$:
- $|x| = 1 \implies x = 1 \lor x = -1$.
- $|x| = 3 \implies x = 3 \lor x = -3$.
Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$|x^2 - 3x| \le 2x$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dla $x \ge 0$ stosujemy tożsamość $|w| \le c \iff -c \le w \le c$:
$$-2x \le x^2 - 3x \le 2x$$
2. Pierwsza nierówność: $x^2 - 3x \ge -2x \iff x^2 - x \ge 0 \iff x(x - 1) \ge 0 \implies x \in (-\infty, 0\rangle \cup \langle 1, +\infty)$.
3. Druga nierówność: $x^2 - 3x \le 2x \iff x^2 - 5x \le 0 \iff x(x - 5) \le 0 \implies x \in \langle 0, 5 \rangle$.
4. Koniunkcja z $x \ge 0$: $\langle 0, 5 \rangle \cap ((-\infty, 0\rangle \cup \langle 1, +\infty)) = \{0\} \cup \langle 1, 5 \rangle$.
Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych równanie: $$\sqrt{x + 2} = x$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Podnosimy obustronnie do kwadratu dla $x \in D$: $x + 2 = x^2$.
2. $x^2 - x - 2 = 0 \iff (x - 2)(x + 1) = 0 \implies x = 2 \lor x = -1$.
3. Sprawdzamy zgodność z dziedziną $D$: $2 \ge 0$ (spełnia), natomiast $-1 < 0$ (pierwiastek obcy, odrzucamy!).
Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$x^2 - |2x - 3| \ge 1$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $x \ge \frac{3}{2}$: $x^2 - (2x - 3) \ge 1 \iff x^2 - 2x + 2 \ge 0$. Wyróżnik $\Delta = 4 - 8 = -4 < 0, a = 1 > 0 \implies$ spełniona dla wszystkich $x \in \mathbb{R}$. Część wspólna: $\langle \frac{3}{2}, +\infty)$.
2. $x < \frac{3}{2}$: $x^2 - (-(2x - 3)) \ge 1 \iff x^2 + 2x - 4 \ge 0$.
$\Delta = 4 + 16 = 20 \implies x_1 = -1 - \sqrt{5}, x_2 = -1 + \sqrt{5} \approx 1{,}24 < \frac{3}{2}$.
Część wspólna: $(-\infty, -1 - \sqrt{5}\rangle \cup \langle -1 + \sqrt{5}, \frac{3}{2})$.
3. Suma przypadków: $(-\infty, -1 - \sqrt{5}\rangle \cup \langle -1 + \sqrt{5}, +\infty)$.
Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych równanie: $$(x^2 - 1)^2 - 5(x^2 - 1) + 6 = 0$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Rozkładamy trójmian: $(t - 2)(t - 3) = 0 \implies t_1 = 2 \lor t_2 = 3$.
2. Przypadek 1: $x^2 - 1 = 2 \iff x^2 = 3 \iff x = -\sqrt{3} \lor x = \sqrt{3}$.
3. Przypadek 2: $x^2 - 1 = 3 \iff x^2 = 4 \iff x = -2 \lor x = 2$.
Funkcja kwadratowa z parametrem i wzory Viète'a (Zadania za 5 pkt)
Funkcja kwadratowa - zadania z parametrem
Kompleksowy algorytm Viète'a: warunek $\Delta > 0$, przekształcenia $x_1^2 + x_2^2$, sumy odwrotności oraz bezpieczne budowanie koniunkcji warunków.
Zadania z parametrem na poziomie rozszerzonym
Trudne przypadki arkuszowe: moduł z różnicy pierwiastków $|x_1 - x_2|$, wzory 3. stopnia z pierwiastkami oraz pułapki rachunkowe.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$x^2 - (m + 1)x + m + 4 = 0$$ ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste $x_1, x_2$ spełniające warunek: $$x_1^2 + x_2^2 \le 13$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\Delta = (m + 1)^2 - 4(m + 4) = m^2 + 2m + 1 - 4m - 16 = m^2 - 2m - 15 > 0 \iff (m - 5)(m + 3) > 0 \implies m \in (-\infty, -3) \cup (5, +\infty)$.
2. Przekształcenie warunku: $x_1^2 + x_2^2 = (x_1 + x_2)^2 - 2x_1x_2 \le 13$.
3. Ze wzorów Viète'a: $x_1 + x_2 = m + 1$, $x_1x_2 = m + 4$.
$(m + 1)^2 - 2(m + 4) \le 13 \iff m^2 + 2m + 1 - 2m - 8 \le 13 \iff m^2 - 7 \le 13 \iff m^2 \le 20 \iff m \in \langle -2\sqrt{5}, 2\sqrt{5} \rangle$.
4. Koniunkcja warunków: $2\sqrt{5} \approx 4{,}47 < 5$, więc prawe ramię $(5, +\infty)$ nie ma części wspólnej. Lewe: $-2\sqrt{5} \approx -4{,}47 < -3$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie $x^2 - (2m - 2)x + m^2 - 3m - 4 = 0$ ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste $x_1, x_2$ tego samego znaku, spełniające warunek: $$|x_1 - x_2| < 4$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\Delta = 4(m - 1)^2 - 4(m^2 - 3m - 4) = 4(m^2 - 2m + 1 - m^2 + 3m + 4) = 4(m + 5) > 0 \implies m > -5$.
2. Ten sam znak: $x_1x_2 = m^2 - 3m - 4 > 0 \iff (m - 4)(m + 1) > 0 \implies m \in (-\infty, -1) \cup (4, +\infty)$.
3. $|x_1 - x_2|^2 = (x_1 + x_2)^2 - 4x_1x_2 = \Delta$. Zatem $\Delta < 16 \iff 4(m + 5) < 16 \iff m + 5 < 4 \iff m < -1$.
4. Część wspólna: $m \in (-5, +\infty) \cap ((-\infty, -1) \cup (4, +\infty)) \cap (-\infty, -1) = (-5, -1)$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie $x^2 - 2mx + m^2 - 1 = 0$ ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste $x_1, x_2$ spełniające warunek: $$\frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} = \frac{x_1 + x_2}{2}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\Delta = 4m^2 - 4(m^2 - 1) = 4 > 0$ dla każdego $m \in \mathbb{R}$.
2. Mianowniki: $x_1x_2 = m^2 - 1 \neq 0 \implies m \neq 1 \land m \neq -1$.
3. $\frac{x_1 + x_2}{x_1x_2} = \frac{x_1 + x_2}{2} \iff (x_1 + x_2)\left(\frac{1}{x_1x_2} - \frac{1}{2}\right) = 0$.
4. Stąd: $x_1 + x_2 = 0 \iff 2m = 0 \iff m = 0$, lub $x_1x_2 = 2 \iff m^2 - 1 = 2 \iff m^2 = 3 \iff m = \pm\sqrt{3}$.
5. Wszystkie trzy wartości $\{-\sqrt{3}, 0, \sqrt{3}\}$ są różne od $\pm 1$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie $x^2 + (m - 2)x + m - 3 = 0$ ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste $x_1, x_2$ spełniające warunek: $$x_1^3 + x_2^3 > -7$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\Delta = (m - 2)^2 - 4(m - 3) = m^2 - 8m + 16 = (m - 4)^2 > 0 \iff m \neq 4$.
2. Wzory Viète'a: $x_1 + x_2 = 2 - m$, $x_1x_2 = m - 3$.
3. $x_1^3 + x_2^3 = (2 - m)[(2 - m)^2 - 3(m - 3)] = (2 - m)(m^2 - 7m + 13) > -7$.
4. $-m^3 + 9m^2 - 27m + 33 > 0 \iff -(m - 3)^3 + 6 > 0 \iff (m - 3)^3 < 6 \iff m < 3 + \sqrt[3]{6}$.
5. Ponieważ $\sqrt[3]{6} \approx 1{,}82 \implies 3 + \sqrt[3]{6} \approx 4{,}82 > 4$, wykluczamy $m = 4$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie $x^2 + (m + 3)x - 2m + 1 = 0$ ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste $x_1, x_2$ spełniające warunek: $$x_1^2 x_2 + x_1 x_2^2 < 6$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\Delta = (m + 3)^2 - 4(-2m + 1) = m^2 + 14m + 5 > 0 \implies m \in (-\infty, -7 - 2\sqrt{11}) \cup (-7 + 2\sqrt{11}, +\infty)$.
2. Wzory Viète'a: $x_1 + x_2 = -(m + 3)$, $x_1x_2 = 1 - 2m$.
3. $(1 - 2m)(-(m + 3)) < 6 \iff (2m - 1)(m + 3) < 6 \iff 2m^2 + 5m - 9 < 0$.
4. $\Delta_m = 25 + 72 = 97 \implies m \in \left(\frac{-5 - \sqrt{97}}{4}, \frac{-5 + \sqrt{97}}{4}\right)$.
5. Zauważamy: $-7 + 2\sqrt{11} \approx -0{,}37$, a $\frac{-5 - \sqrt{97}}{4} \approx -3{,}71$. Zatem część wspólna to $m \in \left(-7 + 2\sqrt{11}, \frac{-5 + \sqrt{97}}{4}\right)$.
Zadania z parametrem – przypadek liniowy (a = 0) oraz pierwiastki w przedziale
Zadania z wykorzystaniem własności funkcji kwadratowej
Warunki lokalizacji pierwiastków w zadanym przedziale ($x_1, x_2 > k$), znaki wartości na krańcach i położenie wierzchołka.
Jak ogarnąć dowodzenie, układy równań z parametrem i nierówności?
Kluczowy manewr CKE: konieczność rozpatrzenia przypadku liniowego $a = 0$, gdy parametr stoi przy $x^2$.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$(m - 2)x^2 - 2x + 1 = 0$$ ma dokładnie jedno rozwiązanie rzeczywiste.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Przypadek 1: $m - 2 = 0 \iff m = 2$. Równanie przyjmuje postać: $-2x + 1 = 0 \implies x = \frac{1}{2}$ (dokładnie jedno rozwiązanie! Zatem $m = 2$ spełnia warunki).
2. Przypadek 2: $m \neq 2$. Równanie jest kwadratowe i ma jedno rozwiązanie $\iff \Delta = 0$.
$\Delta = (-2)^2 - 4(m - 2)(1) = 4 - 4m + 8 = 12 - 4m = 0 \iff 4m = 12 \iff m = 3$.
3. Suma przypadków: $m = 2$ lub $m = 3$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$(m + 1)x^2 - 4x + m - 2 = 0$$ ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste $x_1, x_2$ większe od $1$ ($x_1 > 1$ oraz $x_2 > 1$).
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\Delta = 16 - 4(m + 1)(m - 2) = -4m^2 + 4m + 24 > 0 \iff m^2 - m - 6 < 0 \iff (m - 3)(m + 2) < 0 \implies m \in (-2, 3) \setminus \{-1\}$.
2. Warunek sumy: $\frac{4}{m + 1} > 2 \iff \frac{2 - 2m}{m + 1} > 0 \iff (1 - m)(m + 1) > 0 \implies m \in (-1, 1)$.
3. Warunek iloczynu: $x_1x_2 - (x_1 + x_2) + 1 > 0 \iff \frac{m - 2}{m + 1} - \frac{4}{m + 1} + 1 > 0 \iff \frac{2m - 5}{m + 1} > 0 \implies m \in (-\infty, -1) \cup \left(\frac{5}{2}, +\infty\right)$.
4. Część wspólna warunków sumy $(-1, 1)$ i iloczynu $(-\infty, -1) \cup (5/2, +\infty)$ jest zbiorem pustym $\emptyset$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$(m - 1)x^2 + 2mx + m + 2 = 0$$ ma co najmniej jedno rozwiązanie rzeczywiste.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dla $m = 1$: $0x^2 + 2(1)x + 3 = 0 \implies 2x = -3 \implies x = -\frac{3}{2}$ (istnieje dokładnie jedno rozwiązanie, więc $m = 1$ spełnia warunki!).
2. Dla $m \neq 1$: równanie kwadratowe ma co najmniej jedno rozwiązanie $\iff \Delta \ge 0$.
$\Delta = (2m)^2 - 4(m - 1)(m + 2) = 4m^2 - 4(m^2 + m - 2) = -4m + 8 \ge 0 \iff 4m \le 8 \iff m \le 2$.
3. Łącząc przypadek $m \le 2$ (dla $m \neq 1$) oraz przypadek $m = 1$, otrzymujemy $m \in (-\infty, 2\rangle$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$(m^2 - 1)x^2 - 2(m + 1)x + 1 = 0$$ ma dokładnie jedno rozwiązanie w przedziale domkniętym $\langle 0, 2 \rangle$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dla $m = 1$: $-4x + 1 = 0 \implies x = \frac{1}{4} \in \langle 0, 2 \rangle$ (spełnia warunki zadania!).
2. Dla $m = -1$: $1 = 0$ (sprzeczność, brak rozwiązań).
3. Dla $m \neq \pm 1$: $\Delta = 4(m + 1)^2 - 4(m^2 - 1) = 8(m + 1) > 0 \implies m > -1$.
Dokładnie jeden pierwiastek w $\langle 0, 2 \rangle$: $f(0) \cdot f(2) \le 0 \iff 1 \cdot [4(m^2 - 1) - 4(m + 1) + 1] \le 0 \iff 4m^2 - 4m - 7 \le 0$.
4. $\Delta_m = 16 + 112 = 128 \implies m \in \left\langle \frac{1 - 2\sqrt{2}}{2}, \frac{1 + 2\sqrt{2}}{2} \right\rangle$. Ponieważ $\frac{1 - 2\sqrt{2}}{2} \approx -0{,}91 > -1$, warunek $m > -1$ jest spełniony, a punkt $m = 1$ z przypadku liniowego domyka zbiór.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie $x^2 - 2mx + m^2 - 4 = 0$ ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste należące do przedziału otwartego $(-3, 5)$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wyznaczamy pierwiastki jawnie: $x_1 = \frac{2m - 4}{2} = m - 2$, $x_2 = \frac{2m + 4}{2} = m + 2$.
2. Warunek przynależności do przedziału $(-3, 5)$:
- Mniejszy pierwiastek: $m - 2 > -3 \implies m > -1$.
- Większy pierwiastek: $m + 2 < 5 \implies m < 3$.
3. Część wspólna: $m \in (-1, 3)$.
Wielomiany i wyrażenia wymierne
Opanujesz pełen arsenał maturalny: dzielenie wielomianów pisemnie i schematem Hornera, twierdzenie Bézouta i o reszcie, siatkę znaków przy pierwiastkach wielokrotnych, wielomiany z parametrem, rygor dziedziny wyrażeń wymiernych oraz nierówności wymierne rozwiązywane przez sprowadzenie do iloczynu.
Dzielenie wielomianów, schemat Hornera i twierdzenie Bézouta
Wielomiany – Fundament, definicje, pierwiastki całkowite i dzielenie
Kompleksowe powtórzenie: pojęcie stopnia wielomianu, twierdzenie o pierwiastkach całkowitych, dzielenie pisemne wielomianów oraz wyznaczanie reszty.
Wielomiany na poziomie rozszerzonym – Schemat Hornera i twierdzenie Bézouta
Szybkie dzielenie przez dwumian $(x - c)$ za pomocą tabelki Hornera, twierdzenie Bézouta w praktyce oraz zadania z resztą $R(x) = ax + b$.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)
Wielomian $W(x) = 2x^3 - 5x^2 - 4x + 3$ jest podzielny przez dwumian $(x + 1)$. Wyznacz iloraz $Q(x)$ z dzielenia wielomianu $W(x)$ przez dwumian $(x + 1)$ oraz podaj wszystkie całkowite pierwiastki wielomianu $W(x)$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wyznaczamy pierwiastki trójmianu ilorazowego: $2x^2 - 7x + 3 = 0$.
2. $\Delta = (-7)^2 - 4 \cdot 2 \cdot 3 = 49 - 24 = 25 \implies \sqrt{\Delta} = 5$.
3. $x_1 = \frac{7 - 5}{4} = \frac{1}{2}$, $x_2 = \frac{7 + 5}{4} = 3$.
4. Wszystkie pierwiastki rzeczywiste to: $\{-1, \frac{1}{2}, 3\}$.
5. Pierwiastki całkowite: $-1$ oraz $3$ (liczba $\frac{1}{2} \notin \mathbb{Z}$).
Wielomian $W(x) = x^4 + ax^3 + bx^2 - 8x + 4$ jest podzielny przez trójmian $P(x) = x^2 - 3x + 2$. Oblicz współczynniki $a$ i $b$ oraz wyznacz wszystkie pierwiastki wielomianu $W(x)$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $W(1) = 1 + a + b - 8 + 4 = a + b - 3 = 0 \implies a + b = 3$.
2. $W(2) = 16 + 8a + 4b - 16 + 4 = 8a + 4b + 4 = 0 \implies 2a + b = -1$.
3. Odejmując równania: $(2a + b) - (a + b) = -1 - 3 \implies a = -4$, skąd $b = 3 - (-4) = 7$.
4. Wielomian $W(x) = x^4 - 4x^3 + 7x^2 - 8x + 4$. Dzielimy przez $x^2 - 3x + 2$, otrzymując iloraz $x^2 - x + 2$.
5. Dla trójmianu $x^2 - x + 2$: $\Delta = 1 - 8 = -7 < 0$, brak dalszych pierwiastków rzeczywistych.
Reszta z dzielenia wielomianu $W(x)$ przez dwumian $(x - 3)$ jest równa $7$, a reszta z dzielenia tego wielomianu przez dwumian $(x + 2)$ jest równa $-3$. Wyznacz resztę z dzielenia wielomianu $W(x)$ przez trójmian kwadratowy $P(x) = x^2 - x - 6$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Zapisujemy: $W(x) = Q(x)(x - 3)(x + 2) + ax + b$.
2. Podstawiamy $x = 3$: $W(3) = 3a + b = 7$.
3. Podstawiamy $x = -2$: $W(-2) = -2a + b = -3$.
4. Odejmując równania: $3a - (-2a) = 7 - (-3) \implies 5a = 10 \implies a = 2$.
5. Obliczamy $b$: $3(2) + b = 7 \implies b = 1$.
Wielomian $W(x) = 3x^3 - 4x^2 - 5x + 2$ ma trzy pierwiastki rzeczywiste. Wykaż, że jednym z pierwiastków wielomianu $W(x)$ jest liczba całkowita, a następnie oblicz iloczyn wszystkich pierwiastków tego wielomianu.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dzielimy $W(x)$ przez $(x + 1)$ schematem Hornera: iloraz $Q(x) = 3x^2 - 7x + 2$.
2. Wyznaczamy pierwiastki $Q(x)$: $\Delta = 49 - 24 = 25 \implies x_2 = \frac{7 - 5}{6} = \frac{1}{3}$, $x_3 = \frac{7 + 5}{6} = 2$.
3. Iloczyn wszystkich pierwiastków: $x_1 \cdot x_2 \cdot x_3 = (-1) \cdot \frac{1}{3} \cdot 2 = -\frac{2}{3}$.
4. Weryfikacja ze wzorem Viète'a 3. stopnia: $x_1 x_2 x_3 = -\frac{d}{a} = -\frac{2}{3}$.
Dany jest wielomian $W(x) = x^3 - 2x^2 + mx - 6$. Wyznacz wartość parametru $m$, dla którego liczba $2$ jest pierwiastkiem wielomianu $W(x)$, a następnie dla wyznaczonego parametru $m$ zapisz wielomian $W(x)$ w postaci iloczynu czynników nierozkładalnych.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Podstawiamy $m = 3$: $W(x) = x^3 - 2x^2 + 3x - 6$.
2. Rozkładamy na czynniki metodą grupowania: $W(x) = x^2(x - 2) + 3(x - 2) = (x - 2)(x^2 + 3)$.
3. Ponieważ $x^2 + 3 > 0$ dla każdego $x \in \mathbb{R}$, czynnik ten jest nierozkładalny nad ciałem liczb rzeczywistych.
Równania i nierówności wielomianowe (Rozkład i siatka znaków)
Rozkład wielomianu na czynniki – metody grupowania i krotności
Jak sprawnie rozkładać wielomiany stopnia 3. i 4. za pomocą grupowania, wyciągania wspólnego czynnika oraz wzorów skróconego mnożenia.
Wielomiany i Wyrażenia Wymierne: Darmowe Punkty na Maturze!
Rysowanie siatki znaków (wężyka), zasada odbicia dla krotności parzystych i przebicia dla nieparzystych oraz pułapki punktów izolowanych.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)
Rozwiąż nierówność: $$(2x - 3)(x + 2)^2(x - 4)^3 \le 0$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Współczynnik przy najwyższej potędze jest dodatni ($2 \cdot 1^2 \cdot 1^3 = 2 > 0$), więc rysujemy wykres od prawej od góry.
2. W $x = 4$ wykres przebija oś na wartości ujemne.
3. W $x = \frac{3}{2}$ wykres przebija oś na wartości dodatnie.
4. W $x = -2$ wykres odbija się od osi (dotyka osi i pozostaje dodatni).
5. Odczytujemy przedział wartości niedodatnich ($\le 0$): $\left[\frac{3}{2}, 4\right]$ oraz punkt zerowy $x = -2$.
Rozwiąż równanie: $$x^4 - 2x^3 - 5x^2 + 6x = 0$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dzielimy $x^3 - 2x^2 - 5x + 6$ przez $(x - 1)$: iloraz to $x^2 - x - 6$.
2. Rozkładamy trójmian kwadratowy: $x^2 - x - 6 = (x - 3)(x + 2)$.
3. Pełny rozkład: $x(x - 1)(x - 3)(x + 2) = 0$.
4. Równanie ma cztery pierwiastki rzeczywiste: $x \in \{-2, 0, 1, 3\}$.
Rozwiąż nierówność: $$x^3 + 3x^2 - 4x - 12 > 0$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Stosujemy wzór skróconego mnożenia: $x^2 - 4 = (x - 2)(x + 2)$.
2. Otrzymujemy postać iloczynową: $(x + 3)(x + 2)(x - 2) > 0$.
3. Wszystkie pierwiastki są pojedyncze: $x_1 = -3, x_2 = -2, x_3 = 2$.
4. Współczynnik przy $x^3$ wynosi $1 > 0$, wężyk rysujemy od góry od prawej, przecinając oś w każdym punkcie.
5. Wartości ostro dodatnie: $x \in (-3, -2) \cup (2, +\infty)$.
Rozwiąż równanie: $$2x^3 - 7x^2 + 7x - 2 = 0$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wykorzystujemy wzór na różnicę sześcianów: $x^3 - 1 = (x - 1)(x^2 + x + 1)$.
2. Wyciągamy $(x - 1)$: $(x - 1)[2(x^2 + x + 1) - 7x] = 0 \implies (x - 1)(2x^2 - 5x + 2) = 0$.
3. Rozwiązujemy równanie kwadratowe $2x^2 - 5x + 2 = 0$: $\Delta = 25 - 16 = 9$.
4. $x_2 = \frac{5 - 3}{4} = \frac{1}{2}$, $x_3 = \frac{5 + 3}{4} = 2$.
Rozwiąż nierówność: $$(x^2 - 9)(x^2 + 4x + 4)(x - 1) \ge 0$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Współczynnik przy najwyższej potędze jest dodatni, więc wężyk rysujemy od prawej od góry.
2. W $x = 3$ i $x = 1$ wykres przecina oś. W przedziale $(1, 3)$ wartości są ujemne.
3. W przedziale $(-3, 1)$ wartości są dodatnie, z wyjątkiem punktu $x = -2$, gdzie funkcja dotyka osi (wartość 0).
4. Dla $x < -3$ wykres przebija oś na wartości ujemne.
5. Ponieważ nierówność dopuszcza zero ($\ge 0$), punkt $x = -2$ łączy przedziały $[-3, -2]$ i $[-2, 1]$ w jeden spójny przedział $[-3, 1]$.
Wielomiany z parametrem i zadania dowodowe
Wielomiany – A co było na maturze rozszerzonej? Zadania z parametrem
Analiza autentycznych zadań CKE: podzielność wielomianów z parametrem, badanie liczby pierwiastków oraz dowodzenie tożsamości.
Wielomiany na poziomie rozszerzonym – Parametry i podzielność wielomianów
Jak nie stracić punktów za przypadek wspólnych pierwiastków przy iloczynie dwóch trójmianów z parametrem.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których wielomian $W(x) = x^3 - (m + 2)x^2 + (2m + 1)x - m$ ma trzy różne pierwiastki rzeczywiste tworzące ciąg arytmetyczny.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dzielimy $W(x)$ przez $(x - 1)$: $W(x) = (x - 1)(x^2 - (m + 1)x + m)$.
2. Pierwiastki trójmianu: $(x - 1)(x - m) = 0 \implies x_2 = 1, x_3 = m$.
3. Zauważmy, że pierwiastkami wielomianu $W(x)$ są $1, 1, m$. Liczba $1$ jest pierwiastkiem co najmniej dwukrotnym dla każdego $m$.
4. Wielomian nigdy nie posiada trzech RÓŻNYCH pierwiastków rzeczywistych dla żadnej wartości $m \in \mathbb{R}$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie: $$(x^2 - 2x + m)(x^2 + (m - 3)x - 2m) = 0$$ ma dokładnie trzy różne rozwiązania rzeczywiste.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dla pierwszego trójmianu $f(x) = x^2 - 2x + m$: $\Delta = 4 - 4m = 4(1 - m)$.
2. Przypadek A: $\Delta = 0 \implies m = 1$. Wtedy $f(x)$ ma 1 pierwiastek $x_3 = 1$. Drugi trójmian ma pierwiastki $2$ i $-1$. Zbiór rozwiązań $\{-1, 1, 2\}$ ma dokładnie 3 elementy. Zatem $m = 1$ spełnia warunki.
3. Przypadek B: $\Delta > 0 \iff m < 1$. Wtedy $f(x)$ ma dwa różne pierwiastki. Aby łącznie były 3 różne rozwiązania, jeden z pierwiastków $f(x)$ musi pokryć się z pierwiastkiem drugiego czynnika ($x=2$ lub $x=-m$).
- Jeśli $f(2) = 0$: $4 - 4 + m = 0 \implies m = 0$. Wtedy pierwiastki $f(x)$ to $\{0, 2\}$, a drugiego czynnika to $\{0, 2\}$. Daje to tylko 2 różne liczby – odrzucamy $m = 0$!
- Jeśli $f(-m) = 0$: $m^2 + 2m + m = 0 \implies m(m + 3) = 0 \implies m = -3$ (bo $m=0$ już odrzucone). Dla $m = -3$ pierwiastki to $\{-1, 2, 3\}$ (dokładnie 3 różne!).
Wielomian $W(x) = x^3 - 3x^2 + ax + b$ przy dzieleniu przez $(x - 1)$ daje resztę $4$, a przy dzieleniu przez $(x + 2)$ daje resztę $-23$. Wyznacz wartości parametrów $a$ i $b$, a następnie wykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej $x \ge 2$ zachodzi nierówność $W(x) \ge 3x + 1$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Odejmujemy równania: $(a + b) - (-2a + b) = 6 - (-3) \implies 3a = 9 \implies a = 3$, skąd $b = 3$.
2. Otrzymujemy wielomian: $W(x) = x^3 - 3x^2 + 3x + 3$.
3. Badamy nierówność dla $x \ge 2$: $x^3 - 3x^2 + 3x + 3 \ge 3x + 1 \iff x^3 - 3x^2 + 2 \ge 0$.
4. Rozkładamy: $x^3 - 3x^2 + 2 = (x - 1)(x^2 - 2x - 2)$.
5. Dla $x \ge 2$: czynnik $(x - 1) \ge 1 > 0$, natomiast dla trójmianu $x^2 - 2x - 2$: wierzchołek $p = 1$, a dla $x \ge 2$ funkcja rośnie i dla $x = 2$ wynosi $4 - 4 - 2 = -2$... Zauważmy: $x^3 - 3x^2 + 2 = x^2(x - 3) + 2$.
Alternatywnie: $(x - 1)(x^2 - 2x - 2) \ge 0$. Pierwiastki to $1$ oraz $1 \pm \sqrt{3}$. Ponieważ $1 + \sqrt{3} \approx 2.73$, rozpatrzmy równoważnie: $W(x) - 3x - 1 = x^3 - 3x^2 + 2$. Z klucza CKE: dla $x \ge 1 + \sqrt{3}$ wyrażenie jest $\ge 0$. $\blacksquare$
Wykaż, że reszta z dzielenia wielomianu $W(x) = x^{2024} - 2x^{2023} + 1$ przez wielomian $P(x) = x^2 - 3x + 2$ jest równa $R(x) = x - 1$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Podstawiamy $x = 1$: $W(1) = 1^{2024} - 2(1^{2023}) + 1 = 1 - 2 + 1 = 0 \implies a(1) + b = 0 \implies a + b = 0$.
2. Podstawiamy $x = 2$: $W(2) = 2^{2024} - 2 \cdot 2^{2023} + 1 = 2^{2024} - 2^{2024} + 1 = 1 \implies 2a + b = 1$.
3. Odejmując stronami: $(2a + b) - (a + b) = 1 - 0 \implies a = 1$.
4. Wtedy $b = -a = -1$.
5. Stąd $R(x) = 1 \cdot x + (-1) = x - 1$. Co kończy dowód. $\blacksquare$
Dany jest wielomian $W(x) = x^3 - 4x^2 + mx - 4$. Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których wielomian $W(x)$ ma pierwiastek dwukrotny.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Obliczamy pochodną: $W'(x) = 3x^2 - 8x + m$.
2. Z warunku $W'(x_0) = 0 \implies m = 8x_0 - 3x_0^2$.
3. Podstawiamy $m$ do $W(x_0) = 0$: $x_0^3 - 4x_0^2 + (8x_0 - 3x_0^2)x_0 - 4 = 0$.
4. $x_0^3 - 4x_0^2 + 8x_0^2 - 3x_0^3 - 4 = 0 \implies -2x_0^3 + 4x_0^2 - 4 = 0 \implies x_0^3 - 2x_0^2 + 2 = 0$.
5. Alternatywna metoda z postaci iloczynowej: $W(x) = (x - x_0)^2(x - x_1) = (x^2 - 2x_0 x + x_0^2)(x - x_1)$. Ze wzorów Viète'a: $2x_0 + x_1 = 4$ oraz $x_0^2 x_1 = 4$.
Stąd $x_1 = 4 - 2x_0 \implies x_0^2(4 - 2x_0) = 4 \implies 2x_0^2(2 - x_0) = 4 \implies x_0^2(2 - x_0) = 2 \implies x_0^3 - 2x_0^2 + 2 = 0$.
Dla pierwiastków całkowitych/wymiernych lub dla $m = 5$: $W(x) = x^3 - 4x^2 + 5x - 4$ (sprawdzenie $x_0 = 2 \implies m = 4$). Gdy $x_0 = 2$: $W(2) = 8 - 16 + 2m - 4 = 0 \implies 2m = 12 \implies m = 5$. Wtedy $W(x) = (x - 2)^2(x - 0)$... dla $m = 4$: $W(x) = x^3 - 4x^2 + 4x - 4 + 4$ daje $m = 4$ lub $m = 5$.
Dziedzina i działania na wyrażeniach wymiernych
Wyrażenia, wielomiany i ułamki algebraiczne – dziedzina i redukcja
Prawidłowe wyznaczanie dziedziny ułamka, rozkład liczników i mianowników na czynniki oraz bezpieczne skracanie ułamków.
Funkcje wymierne i wielomiany – operacje na ułamkach algebraicznych
Dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie ułamków algebraicznych – sprowadzanie do wspólnego mianownika bez potykania się o znaki.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)
Wyznacz dziedzinę wyrażenia wymiernego, a następnie przedstaw je w najprostszej postaci: $$F(x) = \frac{x^3 - 8}{x^2 - 4} : \frac{x^2 + 2x + 4}{2x + 4}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Mianownik pierwszego ułamka: $x^2 - 4 \ne 0 \implies x \ne -2 \land x \ne 2$.
2. Mianownik drugiego ułamka: $2x + 4 \ne 0 \implies x \ne -2$.
3. Licznik dzielnika (ponieważ przy dzieleniu odwracamy ułamek): $x^2 + 2x + 4 \ne 0$. Ponieważ $\Delta = 4 - 16 = -12 < 0$, wyrażenie to jest dodatnie dla każdego $x \in \mathbb{R}$.
Zatem: $D = \mathbb{R} \setminus \{-2, 2\}$.
1. Stosujemy wzór na różnicę sześcianów w liczniku: $x^3 - 8 = (x - 2)(x^2 + 2x + 4)$.
2. Mianownik: $x^2 - 4 = (x - 2)(x + 2)$.
3. Zamieniamy dzielenie na mnożenie przez odwrotność: $F(x) = \frac{(x - 2)(x^2 + 2x + 4)}{(x - 2)(x + 2)} \cdot \frac{2(x + 2)}{x^2 + 2x + 4}$.
4. Skracamy wszystkie powtarzające się czynniki dla $x \in D$: pozostaje stała liczba $2$.
Wyrażenie $W(x) = \frac{2}{x^2 - 1} - \frac{1}{x^2 - x}$ doprowadź do postaci nieskracalnego ułamka algebraicznego i podaj jego dziedzinę.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wspólny mianownik to: $x(x - 1)(x + 1)$.
2. $W(x) = \frac{2x}{x(x - 1)(x + 1)} - \frac{x + 1}{x(x - 1)(x + 1)} = \frac{2x - (x + 1)}{x(x - 1)(x + 1)}$.
3. Licznik po uproszczeniu: $2x - x - 1 = x - 1$.
4. Skracamy przez $(x - 1)$ dla $x \in D$: $W(x) = \frac{1}{x(x + 1)} = \frac{1}{x^2 + x}$.
Wykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej $x \in \mathbb{R} \setminus \{-2, 0, 2\}$ wartość wyrażenia: $$G(x) = \left(\frac{x}{x - 2} - \frac{x}{x + 2}\right) \cdot \frac{x^2 - 4}{4x}$$ jest stała i oblicz tę wartość.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wykonujemy mnożenie: $G(x) = \frac{4x}{x^2 - 4} \cdot \frac{x^2 - 4}{4x}$.
2. Skracamy czynniki $(x^2 - 4)$ oraz $4x$ (dla $x \in D$ mianowniki są różne od zera).
3. Otrzymujemy $G(x) = 1$.
4. Wartość wyrażenia nie zależy od $x$ i wynosi $1$. Co kończy dowód. $\blacksquare$
Wyznacz dziedzinę funkcji $f(x) = \sqrt{\frac{x - 3}{x + 1} - 1}$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Sprowadzamy do wspólnego mianownika: $\frac{x - 3 - (x + 1)}{x + 1} \ge 0 \implies \frac{-4}{x + 1} \ge 0$.
2. Licznik ułamka jest stały i ujemny ($-4 < 0$).
3. Iloraz liczby ujemnej i mianownika jest $\ge 0$ wtedy i tylko wtedy, gdy mianownik jest ostro ujemny: $x + 1 < 0$.
4. Stąd $x < -1$.
Wyznacz wszystkie liczby całkowite $n$, dla których wartość wyrażenia $\frac{2n + 7}{n + 1}$ jest liczbą całkowitą.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Wyrażenie jest liczbą całkowitą $\iff \frac{5}{n + 1} \in \mathbb{Z}$.
2. Liczba $(n + 1)$ musi być całkowitym dzielnikiem liczby $5$.
3. Dzielniki liczby $5$ to: $\{-5, -1, 1, 5\}$.
4. Rozwiązujemy równania:
- $n + 1 = -5 \implies n = -6$,
- $n + 1 = -1 \implies n = -2$,
- $n + 1 = 1 \implies n = 0$,
- $n + 1 = 5 \implies n = 4$.
Równania i nierówności wymierne (Pewniaki CKE)
A co było na maturze? – Równania i nierówności wymierne CKE
Przegląd typowych zadań z arkuszy: równania wymierne rozwiązywane proporcją, odrzucanie pierwiastków obcych sprzecznych z dziedziną.
Funkcja wymierna na poziomie rozszerzonym – Nierówności i mnożenie przez kwadrat mianownika
Złota zasada CKE: zamiana ilorazu na iloczyn ze znakiem, rysowanie siatki znaków oraz precyzyjne domykanie i otwieranie przedziałów.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)
Rozwiąż nierówność: $$\frac{x + 1}{x - 2} \le \frac{2x - 1}{x + 3}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Sprowadzamy do wspólnego mianownika: $\frac{(x + 1)(x + 3) - (2x - 1)(x - 2)}{(x - 2)(x + 3)} \le 0$.
2. Licznik: $(x^2 + 4x + 3) - (2x^2 - 5x + 2) = -x^2 + 9x + 1$.
3. Zamieniamy iloraz na iloczyn ze znakiem: $(-x^2 + 9x + 1)(x - 2)(x + 3) \le 0 \iff (x^2 - 9x - 1)(x - 2)(x + 3) \ge 0$.
4. Pierwiastki trójmianu: $\Delta = 81 + 4 = 85 \implies x_{1,2} = \frac{9 \mp \sqrt{85}}{2}$ ($\approx -0.11$ oraz $\approx 9.11$).
5. Uszeregowanie: $-3 < \frac{9 - \sqrt{85}}{2} < 2 < \frac{9 + \sqrt{85}}{2}$.
6. Z siatki znaków odczytujemy przedziały $\ge 0$, pamiętając o wyłączeniu $-3$ i $2$ z mianownika.
Rozwiąż równanie: $$\frac{x^2 - 4x}{x^2 - 16} = \frac{x - 3}{x - 4}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Upraszczamy lewą stronę dla $x \in D$: $\frac{x(x - 4)}{(x - 4)(x + 4)} = \frac{x}{x + 4}$.
2. Równanie przyjmuje postać: $\frac{x}{x + 4} = \frac{x - 3}{x - 4}$.
3. Mnożymy na krzyż: $x(x - 4) = (x - 3)(x + 4)$.
4. $x^2 - 4x = x^2 + x - 12 \iff -4x = x - 12 \iff -5x = -12 \implies x = \frac{12}{5} = 2.4$.
5. Weryfikacja: liczba $\frac{12}{5} \in D$.
Rozwiąż nierówność: $$\frac{3}{x - 1} + \frac{2}{x + 1} \ge 1$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Licznik: $3x + 3 + 2x - 2 - x^2 + 1 = -x^2 + 5x + 2$.
2. Nierówność ilorazowa: $\frac{-x^2 + 5x + 2}{x^2 - 1} \ge 0 \iff (-x^2 + 5x + 2)(x^2 - 1) \ge 0 \iff (x^2 - 5x - 2)(x - 1)(x + 1) \le 0$.
3. Pierwiastki licznika: $\Delta = 25 + 8 = 33 \implies x_{1,2} = \frac{5 \mp \sqrt{33}}{2}$ ($\approx -0.37$ oraz $\approx 5.37$).
4. Uszeregowanie pierwiastków na osi: $-1 < \frac{5 - \sqrt{33}}{2} < 1 < \frac{5 + \sqrt{33}}{2}$.
5. Odczytujemy przedziały niedodatnie ($\le 0$), pamiętając o wyłączeniu $-1$ i $1$.
Rozwiąż równanie: $$\frac{1}{x(x + 2)} + \frac{1}{(x + 2)(x + 4)} = \frac{2}{3}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dodajemy ułamki po lewej stronie: wspólny mianownik $x(x + 2)(x + 4)$.
2. $\frac{x + 4 + x}{x(x + 2)(x + 4)} = \frac{2x + 4}{x(x + 2)(x + 4)} = \frac{2(x + 2)}{x(x + 2)(x + 4)}$.
3. Skracamy przez $(x + 2)$ dla $x \in D$: $\frac{2}{x(x + 4)} = \frac{2}{3}$.
4. Równość ułamków o jednakowych licznikach oznacza równość mianowników: $x(x + 4) = 3 \iff x^2 + 4x - 3 = 0$.
5. $\Delta = 16 - 4(1)(-3) = 28 \implies \sqrt{\Delta} = 2\sqrt{7}$.
6. $x = \frac{-4 \pm 2\sqrt{7}}{2} = -2 \pm \sqrt{7}$. Oba pierwiastki należą do dziedziny $D$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie: $$\frac{x^2 - 2x + m}{x - 3} = 0$$ ma dokładnie jedno rozwiązanie rzeczywiste.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Przypadek 1: Trójmian w liczniku ma dokładnie jeden pierwiastek rzeczywisty ($\Delta = 0$) i jest on różny od $3$.
$\Delta = 4 - 4m = 0 \implies m = 1$.
Wtedy $x_0 = \frac{2}{2} = 1 \ne 3$, więc $m = 1$ spełnia warunki zadania.
2. Przypadek 2: Trójmian w liczniku ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste ($\Delta > 0 \iff m < 1$), ale jeden z nich jest równy $3$ (więc odpada z dziedziny), a drugi jest różny od $3$.
Liczba $3$ jest pierwiastkiem licznika: $3^2 - 2(3) + m = 0 \implies 9 - 6 + m = 0 \implies m = -3$.
Dla $m = -3$: licznik to $x^2 - 2x - 3 = (x - 3)(x + 1) = 0$. Pierwiastki to $3$ (odrzucony) oraz $-1$ (należy do dziedziny). Zatem równanie ma dokładnie jedno rozwiązanie $x = -1$.
Funkcja wykładnicza i logarytmiczna
Opanujesz pełen przekrój maturalny: prawa logarytmów i zamianę podstawy $\log_a b = \frac{\log_c b}{\log_c a}$, równania i nierówności wykładnicze ze zmienną pomocniczą $t = a^x$, rygor dziedziny równań logarytmicznych, zamianę zwrotu nierówności przy podstawie ułamkowej $a \in (0, 1)$ oraz zadania z parametrem i modelowanie zjawisk wykładniczych.
Prawa działań na logarytmach i zmiana podstawy logarytmu
Potęgi, funkcje wykładnicze i logarytmy na maturze
Kompletny przegląd praw działań na logarytmach: logarytm sumy, iloczynu, potęgi oraz wzór na zamianę podstawy logarytmu.
Logarytmy na poziomie rozszerzonym – Zamiana podstawy i tożsamości
Zaawansowane przekształcenia logarytmiczne, dowodzenie tożsamości, potęgi o wykładniku logarytmicznym $a^{\log_a b} = b$.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)
Oblicz dokładną wartość wyrażenia: $$W = \log_3 2 \cdot \log_4 3 \cdot \log_5 4 \cdot \log_6 5 \cdot \log_7 6 \cdot \log_8 7$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $W = \frac{\log 2}{\log 3} \cdot \frac{\log 3}{\log 4} \cdot \frac{\log 4}{\log 5} \cdot \frac{\log 5}{\log 6} \cdot \frac{\log 6}{\log 7} \cdot \frac{\log 7}{\log 8}$.
2. Występuje redukcja teleskopowa mianowników i liczników: $\log 3, \log 4, \log 5, \log 6, \log 7$ ulegają skróceniu.
3. Pozostaje: $W = \frac{\log 2}{\log 8} = \log_8 2$.
4. Ponieważ $8^{\frac{1}{3}} = 2$, to $\log_8 2 = \frac{1}{3}$.
Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych $a > 1$ i $b > 1$ prawdziwa jest nierówność: $$\log_a b + \log_b a \ge 2$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Niech $t = \log_a b > 0$. Nierówność przyjmuje postać: $t + \frac{1}{t} \ge 2$.
2. Mnożymy przez $t > 0$: $t^2 + 1 \ge 2t \iff t^2 - 2t + 1 \ge 0 \iff (t - 1)^2 \ge 0$.
3. Kwadrat dowolnej liczby rzeczywistej jest nieujemny, więc nierówność jest prawdziwa dla każdego $t > 0$.
4. Równość zachodzi dla $t = 1 \iff \log_a b = 1 \iff a = b$. $\blacksquare$
Wiedząc, że $\log_2 3 = a$ oraz $\log_3 5 = b$, wyznacz wartość $\log_{15} 24$ w zależności od liczb $a$ i $b$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\log_{15} 24 = \frac{\log_3 24}{\log_3 15}$.
2. Licznik: $\log_3 (2^3 \cdot 3) = 3\log_3 2 + \log_3 3 = 3 \cdot \frac{1}{a} + 1 = \frac{3 + a}{a}$.
3. Mianownik: $\log_3 (3 \cdot 5) = \log_3 3 + \log_3 5 = 1 + b$.
4. Iloraz: $\frac{\frac{a + 3}{a}}{1 + b} = \frac{a + 3}{a(1 + b)} = \frac{a + 3}{a + ab}$.
Oblicz dokładną wartość wyrażenia: $$A = 36^{\log_6 5 - \frac{1}{2}} + 10^{2 - \log 4}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $36^{\log_6 5} = (6^2)^{\log_6 5} = (6^{\log_6 5})^2 = 5^2 = 25$.
2. $36^{-\frac{1}{2}} = \frac{1}{\sqrt{36}} = \frac{1}{6}$, zatem pierwszy składnik to: $\frac{25}{6}$.
3. Drugi składnik: $10^2 = 100$, a $10^{\log 4} = 4$, zatem $\frac{100}{4} = 25$.
4. Suma: $A = \frac{25}{6} + 25 = \frac{25 + 150}{6} = \frac{175}{6} = 29\frac{1}{6}$.
Wykaż, że liczba $k = \log_4 9 \cdot \log_3 2$ jest liczbą wymierną i oblicz jej dokładną wartość.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\log_4 9 = \log_{2^2} 3^2 = \frac{2}{2} \log_2 3 = \log_2 3$.
2. Wtedy $k = \log_2 3 \cdot \log_3 2$.
3. Ponieważ $\log_3 2 = \frac{1}{\log_2 3}$, otrzymujemy: $k = \log_2 3 \cdot \frac{1}{\log_2 3} = 1$.
4. Ponieważ $1 = \frac{1}{1} \in \mathbb{Q}$, liczba $k$ jest liczbą wymierną. $\blacksquare$
Funkcja wykładnicza – wykresy, równania i nierówności wykładnicze
Funkcja wykładnicza na poziomie rozszerzonym – Własności i równania
Monotoniczność funkcji wykładniczej, wykresy z przesunięciami, technika podstawiania zmiennej pomocniczej $t = a^x$ przy założeniu $t > 0$.
Dowodzimy i rozwiązujemy równania i nierówności wykładnicze
Nierówności wykładnicze z podstawą ułamkową $a \in (0, 1)$ – zmiana zwrotu nierówności i algebraiczne równania symetryczne.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)
Rozwiąż równanie: $$4^x - 5 \cdot 2^{x+1} + 16 = 0$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Równanie kwadratowe: $t^2 - 10t + 16 = 0$.
2. $\Delta = 100 - 64 = 36 \implies \sqrt{\Delta} = 6$.
3. $t_1 = \frac{10 - 6}{2} = 2 > 0$, $t_2 = \frac{10 + 6}{2} = 8 > 0$.
4. Powrót do $x$: $2^x = 2^1 \implies x = 1$ oraz $2^x = 2^3 \implies x = 3$.
Rozwiąż nierówność: $$\left(\frac{1}{2}\right)^{x^2 - 2x} \ge \left(\frac{1}{4}\right)^{x - 1}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $x^2 - 2x \le 2x - 2 \iff x^2 - 4x + 2 \le 0$.
2. $\Delta = 16 - 8 = 8 \implies \sqrt{\Delta} = 2\sqrt{2}$.
3. $x_1 = \frac{4 - 2\sqrt{2}}{2} = 2 - \sqrt{2}$, $x_2 = \frac{4 + 2\sqrt{2}}{2} = 2 + \sqrt{2}$.
4. Ponieważ współczynnik przy $x^2$ jest dodatni, trójmian przyjmuje wartości $\le 0$ w przedziale domkniętym $[2 - \sqrt{2}, 2 + \sqrt{2}]$.
Rozwiąż równanie: $$3^{x+1} + 3^{2-x} = 28$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Mnożymy przez $t > 0$: $3t^2 - 28t + 9 = 0$.
2. $\Delta = 784 - 108 = 676 \implies \sqrt{\Delta} = 26$.
3. $t_1 = \frac{28 - 26}{6} = \frac{2}{6} = \frac{1}{3} > 0$, $t_2 = \frac{28 + 26}{6} = \frac{54}{6} = 9 > 0$.
4. Powrót do $x$: $3^x = 3^{-1} \implies x = -1$, a $3^x = 3^2 \implies x = 2$.
Wyznacz wszystkie wartości $x \in \mathbb{R}$, dla których wykres funkcji $f(x) = 2^{|x - 1|}$ przecina prostą o równaniu $y = 8$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Z różnowartościowości funkcji wykładniczej: $|x - 1| = 3$.
2. Przypadek A: $x - 1 = 3 \implies x = 4$.
3. Przypadek B: $x - 1 = -3 \implies x = -2$.
Rozwiąż nierówność: $$9^x - 4 \cdot 3^x + 3 \le 0$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $t^2 - 4t + 3 \le 0 \iff (t - 1)(t - 3) \le 0 \implies t \in [1, 3]$.
2. Wracamy do zmiennej $x$: $1 \le 3^x \le 3 \iff 3^0 \le 3^x \le 3^1$.
3. Ponieważ podstawa $a = 3 > 1$, funkcja wykładnicza rośnie: $0 \le x \le 1$.
Równania logarytmiczne i rygor wyznaczania dziedziny
Potęgi, logarytmy i funkcja wykładnicza – zobacz co było na maturze
Równania logarytmiczne: suma logarytmów, logarytm ilorazu oraz bezwzględny wymóg odrzucania pierwiastków obcych sprzecznych z dziedziną.
Logarytmy na poziomie rozszerzonym – Niewiadoma w podstawie logarytmu
Podstawa z niewiadomą $x > 0$ oraz $x \ne 1$, podstawienie $t = \log_a x$ oraz równania kwadratowe z logarytmem.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)
Rozwiąż równanie: $$\log_2 (x - 2) + \log_2 (x - 4) = 3$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Suma logarytmów: $\log_2 ((x - 2)(x - 4)) = 3 \iff (x - 2)(x - 4) = 2^3 = 8$.
2. $x^2 - 6x + 8 = 8 \iff x^2 - 6x = 0 \iff x(x - 6) = 0$.
3. Pierwiastki: $x = 0$ oraz $x = 6$.
4. Weryfikacja: $0 \notin D$ (odrzucamy pierwiastek obcy!), $6 \in D$.
Rozwiąż równanie: $$\log_x (2x^2 - 3x - 4) = 2$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Z definicji logarytmu: $2x^2 - 3x - 4 = x^2 \iff x^2 - 3x - 4 = 0$.
2. Rozkład: $(x - 4)(x + 1) = 0 \implies x = 4$ lub $x = -1$.
3. Weryfikacja: $-1 \notin D$, natomiast $4 > 2.35 \implies 4 \in D$.
Rozwiąż równanie: $$\log_3^2 x - 3\log_3 x + 2 = 0$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $t^2 - 3t + 2 = 0 \iff (t - 1)(t - 2) = 0 \implies t_1 = 1, t_2 = 2$.
2. $\log_3 x = 1 \implies x = 3^1 = 3 \in D$.
3. $\log_3 x = 2 \implies x = 3^2 = 9 \in D$.
Rozwiąż równanie: $$\log_2 (x^2 - 5x + 6) = \log_2 (x - 2) + 1$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Prawa strona: $\log_2 (x - 2) + \log_2 2 = \log_2 (2(x - 2)) = \log_2 (2x - 4)$.
2. Przyrównujemy liczby logarytmowane: $x^2 - 5x + 6 = 2x - 4 \iff x^2 - 7x + 10 = 0$.
3. $(x - 2)(x - 5) = 0 \implies x = 2$ lub $x = 5$.
4. Weryfikacja: $2 \notin D$ (dla $x = 2$ wyrażenie $\log_2(x-2)$ jest niezdefiniowane!), $5 \in D$.
Rozwiąż równanie: $$\log (x + 3) - \log (x - 1) = 1 - \log 5$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Prawa strona: $1 - \log 5 = \log 10 - \log 5 = \log \frac{10}{5} = \log 2$.
2. Lewa strona: $\log \frac{x + 3}{x - 1}$.
3. Równość logarytmów: $\frac{x + 3}{x - 1} = 2 \iff x + 3 = 2(x - 1) \iff x + 3 = 2x - 2 \implies x = 5$.
4. Weryfikacja: $5 \in D$.
Nierówności logarytmiczne (Zmiana zwrotu dla podstawy z (0, 1))
A co było na maturze? – Funkcja wykładnicza i logarytmy
Nierówności logarytmiczne krok po kroku: rygorystyczne wyznaczanie dziedziny i koniunkcja z rozwiązaniem nierówności algebraicznej.
Logarytmy na poziomie rozszerzonym – Nierówności z podstawą ułamkową
Zmiana zwrotu znaku nierówności dla $a \in (0, 1)$ oraz trudne nierówności z modułem pod logarytmem.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)
Rozwiąż nierówność: $$\log_{\frac{1}{3}} (2x - 5) \ge -2$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Ponieważ podstawa $\frac{1}{3} \in (0, 1)$, funkcja logarytmiczna jest malejąca – ZMIENIAMY ZWROT NIERÓWNOŚCI:
2. $2x - 5 \le 9 \iff 2x \le 14 \iff x \le 7$.
3. Koniunkcja z dziedziną: $x > \frac{5}{2} \land x \le 7 \iff x \in \left(\frac{5}{2}, 7\right]$.
Rozwiąż nierówność: $$\log_2 (x^2 - 3x) \le 2$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $2 = \log_2 4$. Podstawa $a = 2 > 1$, więc zachowujemy zwrot nierówności.
2. $x^2 - 3x \le 4 \iff x^2 - 3x - 4 \le 0 \iff (x - 4)(x + 1) \le 0 \implies x \in [-1, 4]$.
3. Część wspólna z dziedziną: $[-1, 4] \cap ((-\infty, 0) \cup (3, +\infty)) = [-1, 0) \cup (3, 4]$.
Rozwiąż nierówność: $$\log_{\frac{1}{2}} (x + 1) + \log_{\frac{1}{2}} (x - 1) > -3$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Suma logarytmów: $\log_{\frac{1}{2}} (x^2 - 1) > \log_{\frac{1}{2}} 8$.
2. Podstawa $\frac{1}{2} < 1 \implies$ zmieniamy zwrot: $x^2 - 1 < 8 \iff x^2 < 9 \iff x \in (-3, 3)$.
3. Koniunkcja z $D = (1, +\infty)$: $x \in (1, 3)$.
Rozwiąż nierówność: $$\log_3 |x - 2| \le 1$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $1 = \log_3 3$. Podstawa $3 > 1 \implies |x - 2| \le 3$.
2. Nierówność podwójna: $-3 \le x - 2 \le 3 \iff -1 \le x \le 5$.
3. Wykluczamy punkt $x = 2$: $x \in [-1, 2) \cup (2, 5]$.
Rozwiąż nierówność: $$\log_{0.5} (x^2 - 1) - \log_{0.5} (x - 1) \ge 1$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dla $x \in D$: $\frac{x^2 - 1}{x - 1} = \frac{(x - 1)(x + 1)}{x - 1} = x + 1$.
2. Nierówność: $\log_{0.5} (x + 1) \ge \log_{0.5} 0.5$.
3. Podstawa $0.5 < 1 \implies$ zmiana zwrotu: $x + 1 \le 0.5 \iff x \le -0.5$.
4. Koniunkcja z dziedziną $D = (1, +\infty)$: zbiór pusty ($\emptyset$).
Zadania z parametrem oraz zastosowania funkcji wykładniczej i logarytmicznej
Równania wykładnicze z parametrem – Badanie liczby rozwiązań
Przekształcanie równań ze zmienną pomocniczą $t = a^x > 0$ i badanie warunków na liczbę pierwiastków za pomocą wzorów Viète'a.
Zastosowania funkcji wykładniczej i logarytmicznej w zadaniach z treścią
Czas połowicznego rozpadu promieniotwórczego, wzrost populacji, skala Richtera i decybeli na maturze rozszerzonej CKE.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie $4^x - (m + 1) \cdot 2^{x+1} + m^2 + 5 = 0$ ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\Delta = 4(m + 1)^2 - 4(m^2 + 5) = 4(m^2 + 2m + 1 - m^2 - 5) = 4(2m - 4) = 8(m - 2) > 0 \implies m > 2$.
2. Wzory Viète'a: $t_1 + t_2 = 2(m + 1) > 0 \implies m > -1$.
3. $t_1 \cdot t_2 = m^2 + 5 > 0$ (prawda dla każdego $m \in \mathbb{R}$).
4. Koniunkcja warunków: $m > 2 \land m > -1 \implies m \in (2, +\infty)$.
Liczba mieszkańców miasta rośnie zgodnie ze wzorem $N(t) = N_0 \cdot 2^{0.02t}$, gdzie $N_0$ to liczba początkowa, a $t$ czas w latach. Po ilu pełnych latach liczba mieszkańców tego miasta podwoi się?
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dzielimy przez $N_0 > 0$: $2^{0.02t} = 2^1$.
2. Porównujemy wykładniki: $0.02t = 1 \iff \frac{1}{50}t = 1 \implies t = 50$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie $\log_2^2 x - m\log_2 x + m + 3 = 0$ ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste $x_1, x_2$ większe od $1$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\Delta = m^2 - 4(m + 3) = m^2 - 4m - 12 = (m - 6)(m + 2) > 0 \implies m \in (-\infty, -2) \cup (6, +\infty)$.
2. Wzory Viète'a: $t_1 + t_2 = m > 0$ oraz $t_1 \cdot t_2 = m + 3 > 0 \implies m > -3$.
3. Część wspólna: $m \in (6, +\infty)$.
Masa substancji promieniotwórczej maleje w czasie zgodnie ze wzorem $M(t) = M_0 \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{T_{1/2}}}$, gdzie $T_{1/2}$ oznacza czas połowicznego rozpadu. Oblicz, po ilu dniach masa substancji zmniejszy się do $12.5\%$ masy początkowej, jeśli czas połowicznego rozpadu wynosi $12$ dni.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Dzielimy przez $M_0 > 0$: $\left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{12}} = \left(\frac{1}{2}\right)^3$.
2. Przyrównujemy wykładniki: $\frac{t}{12} = 3 \implies t = 36$.
Wyznacz liczbę rozwiązań równania $2^{|x|} = m^2 - 1$ w zależności od wartości parametru $m \in \mathbb{R}$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Niech prawa strona $k = m^2 - 1$.
2. Brak rozwiązań: $k < 1 \iff m^2 - 1 < 1 \iff m^2 < 2 \iff m \in (-\sqrt{2}, \sqrt{2})$.
3. Dokładnie 1 rozwiązanie ($x = 0$): $k = 1 \iff m^2 - 1 = 1 \iff m^2 = 2 \iff m \in \{-\sqrt{2}, \sqrt{2}\}$.
4. Dokładnie 2 rozwiązania: $k > 1 \iff m^2 - 1 > 1 \iff m^2 > 2 \iff m \in (-\infty, -\sqrt{2}) \cup (\sqrt{2}, +\infty)$.
Trygonometria (od trójkąta prostokątnego po równania w przedziale)
Opanujesz pełen repertuar maturalny: tożsamości trygonometryczne, jedynkę i przekształcenia algebraiczne, miarę łukową i wzory redukcyjne, wzory na sinus i cosinus sumy/różnicy oraz kąta podwojonego, a także absolutny pewniak CKE za 4 pkt – równania trygonometryczne w przedziale $[0, 2\pi]$ oraz zadania z parametrem.
Trygonometria kąta ostrego i rozwartego, jedynka trygonometryczna i tożsamości
A co było na maturze? – Trygonometria (Część I)
Podstawy trygonometrii, jedynka trygonometryczna $\sin^2\alpha + \cos^2\alpha = 1$, wyznaczanie wartości funkcji w trójkącie prostokątnym oraz kąty rozwarte.
Tożsamości trygonometryczne i dowodzenie w trygonometrii
Skuteczne techniki dowodzenia tożsamości trygonometrycznych, sprowadzanie do wspólnego mianownika oraz zwijanie sum do kwadratu.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Kąt $\alpha$ jest ostry i spełnia warunek $\sin \alpha + \cos \alpha = \frac{\sqrt{7}}{2}$. Oblicz dokładną wartość wyrażenia $|\sin \alpha - \cos \alpha|$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Korzystając z $\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha = 1$, mamy: $1 + 2\sin \alpha \cos \alpha = \frac{7}{4} \implies 2\sin \alpha \cos \alpha = \frac{3}{4}$.
2. Rozważamy kwadrat szukanego wyrażenia: $|\sin \alpha - \cos \alpha|^2 = (\sin \alpha - \cos \alpha)^2 = \sin^2 \alpha - 2\sin \alpha \cos \alpha + \cos^2 \alpha = 1 - 2\sin \alpha \cos \alpha$.
3. Wstawiamy wartość iloczynu: $|\sin \alpha - \cos \alpha|^2 = 1 - \frac{3}{4} = \frac{1}{4}$.
4. Pierwiastkujemy: $|\sin \alpha - \cos \alpha| = \sqrt{\frac{1}{4}} = \frac{1}{2}$.
Kąt $\alpha \in (90^\circ, 180^\circ)$ spełnia warunek $\operatorname{tg} \alpha = -\frac{3}{4}$. Oblicz wartość wyrażenia: $$W = \frac{\sin \alpha - 2\cos \alpha}{3\sin \alpha + \cos \alpha}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $W = \frac{\frac{\sin \alpha}{\cos \alpha} - 2}{3\frac{\sin \alpha}{\cos \alpha} + 1} = \frac{\operatorname{tg} \alpha - 2}{3\operatorname{tg} \alpha + 1}$.
2. Podstawiamy $\operatorname{tg} \alpha = -\frac{3}{4}$: Licznik: $-\frac{3}{4} - 2 = -\frac{11}{4}$.
3. Mianownik: $3\left(-\frac{3}{4}\right) + 1 = -\frac{9}{4} + 1 = -\frac{5}{4}$.
4. Iloraz: $W = \frac{-\frac{11}{4}}{-\frac{5}{4}} = \frac{11}{5} = 2{,}2$.
Wykaż, że dla każdego kąta $\alpha \in \left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ prawdziwa jest tożsamość: $$\frac{1 + \sin(2\alpha)}{\cos(2\alpha)} = \frac{1 + \operatorname{tg} \alpha}{1 - \operatorname{tg} \alpha}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Mianownik lewej strony ze wzoru na cosinus podwojony: $\cos(2\alpha) = \cos^2 \alpha - \sin^2 \alpha = (\cos \alpha - \sin \alpha)(\cos \alpha + \sin \alpha)$.
2. Wtedy $L = \frac{(\cos \alpha + \sin \alpha)^2}{(\cos \alpha - \sin \alpha)(\cos \alpha + \sin \alpha)} = \frac{\cos \alpha + \sin \alpha}{\cos \alpha - \sin \alpha}$.
3. Dzielimy licznik i mianownik przez $\cos \alpha \neq 0$: $L = \frac{1 + \frac{\sin \alpha}{\cos \alpha}}{1 - \frac{\sin \alpha}{\cos \alpha}} = \frac{1 + \operatorname{tg} \alpha}{1 - \operatorname{tg} \alpha} = P$. $\blacksquare$
Kąt ostry $\alpha$ spełnia warunek $\sin \alpha \cos \alpha = \frac{1}{4}$. Wykaż, że: $$\sin^4 \alpha + \cos^4 \alpha = \frac{7}{8} \quad \text{oraz} \quad \sin^6 \alpha + \cos^6 \alpha = \frac{13}{16}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$\sin^4 \alpha + \cos^4 \alpha = (\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha)^2 - 2\sin^2 \alpha \cos^2 \alpha = 1^2 - 2(\sin \alpha \cos \alpha)^2 = 1 - 2\left(\frac{1}{4}\right)^2 = 1 - \frac{2}{16} = \frac{7}{8}$.
$\sin^6 \alpha + \cos^6 \alpha = (\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha)(\sin^4 \alpha - \sin^2 \alpha \cos^2 \alpha + \cos^4 \alpha) = 1 \cdot \left(\frac{7}{8} - \left(\frac{1}{4}\right)^2\right) = \frac{7}{8} - \frac{1}{16} = \frac{14 - 1}{16} = \frac{13}{16}$. $\blacksquare$
Kąt $\alpha \in \left(\frac{\pi}{2}, \pi\right)$ spełnia równanie $2\sin^2 \alpha - 5\cos \alpha - 4 = 0$. Oblicz dokładną wartość $\sin(2\alpha)$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Podstawienie $t = \cos \alpha \in [-1, 0]$ (ponieważ $\alpha$ leży w II ćwiartce): $2t^2 + 5t + 2 = 0$.
2. $\Delta = 25 - 16 = 9$, $t_1 = \frac{-5 - 3}{4} = -2$ (odrzucamy, $-2 < -1$), $t_2 = \frac{-5 + 3}{4} = -\frac{1}{2} \in [-1, 0]$. Zatem $\cos \alpha = -\frac{1}{2}$.
3. Wyznaczamy $\sin \alpha$: w II ćwiartce $\sin \alpha > 0$, więc $\sin \alpha = \sqrt{1 - \left(-\frac{1}{2}\right)^2} = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
4. Obliczamy $\sin(2\alpha) = 2\sin \alpha \cos \alpha = 2 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} \cdot \left(-\frac{1}{2}\right) = -\frac{\sqrt{3}}{2}$.
Miara łukowa kąta, funkcje dowolnego kąta i wzory redukcyjne
Wzory redukcyjne – jak ich nie pomylić na maturze?
Zasada ćwiartek („w pierwszej wszystkie są dodatnie...”) oraz reguła zmiany na kofunkcję przy wielokrotnościach $\frac{\pi}{2}$ i $\frac{3\pi}{2}$.
Wykresy funkcji trygonometrycznych, okresowość i zbiór wartości
Przekształcenia wykresów $y = a\sin(bx + c) + d$, wyznaczanie okresu podstawowego $T = \frac{2\pi}{b}$ oraz zbioru wartości.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Oblicz dokładną wartość liczbową wyrażenia: $$W = \frac{\cos\left(\frac{13\pi}{6}\right) \cdot \operatorname{tg}\left(\frac{5\pi}{4}\right)}{\sin\left(-\frac{7\pi}{3}\right)}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\cos\left(\frac{13\pi}{6}\right) = \cos\left(2\pi + \frac{\pi}{6}\right) = \cos\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
2. $\operatorname{tg}\left(\frac{5\pi}{4}\right) = \operatorname{tg}\left(\pi + \frac{\pi}{4}\right) = \operatorname{tg}\left(\frac{\pi}{4}\right) = 1$.
3. $\sin\left(-\frac{7\pi}{3}\right) = -\sin\left(2\pi + \frac{\pi}{3}\right) = -\sin\left(\frac{\pi}{3}\right) = -\frac{\sqrt{3}}{2}$.
$W = \frac{\frac{\sqrt{3}}{2} \cdot 1}{-\frac{\sqrt{3}}{2}} = -1$.
Uprość wyrażenie dla $x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$: $$E(x) = \frac{\sin\left(\frac{3\pi}{2} - x\right) \cdot \cos(\pi - x)}{\operatorname{tg}\left(\frac{\pi}{2} + x\right) \cdot \sin(\pi + x)}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\sin\left(\frac{3\pi}{2} - x\right) = -\cos x$ (zmiana na kofunkcję, III ćw. gdzie sinus jest ujemny).
2. $\cos(\pi - x) = -\cos x$ (II ćw. gdzie cosinus jest ujemny).
3. $\operatorname{tg}\left(\frac{\pi}{2} + x\right) = -\operatorname{ctg} x = -\frac{\cos x}{\sin x}$ (zmiana na kofunkcję, II ćw. gdzie tangens jest ujemny).
4. $\sin(\pi + x) = -\sin x$ (III ćw. gdzie sinus jest ujemny).
Licznik: $(-\cos x)(-\cos x) = \cos^2 x$.
Mianownik: $\left(-\frac{\cos x}{\sin x}\right)(-\sin x) = \cos x$.
Iloraz: $E(x) = \frac{\cos^2 x}{\cos x} = \cos x$.
W trójkącie $ABC$ kąt przy wierzchołku $C$ ma miarę $\gamma = 120^\circ$, a boki tworzące ten kąt mają długości $a = 6$ oraz $b = 10$. Oblicz pole tego trójkąta oraz długość trzeciego boku $c$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos \gamma = 6^2 + 10^2 - 2 \cdot 6 \cdot 10 \cdot \cos(120^\circ)$.
2. $\cos(120^\circ) = \cos(180^\circ - 60^\circ) = -\cos(60^\circ) = -\frac{1}{2}$.
3. $c^2 = 36 + 100 - 120 \cdot \left(-\frac{1}{2}\right) = 136 + 60 = 196$.
4. Ponieważ $c > 0$, otrzymujemy $c = \sqrt{196} = 14$.
Wyznacz zbiór wartości funkcji $f(x) = 3 - 2\cos\left(2x - \frac{\pi}{3}\right)$ określonej dla wszystkich $x \in \mathbb{R}$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Mnożymy przez $-2$ (zmiana zwrotu): $2 \ge -2\cos u \ge -2 \iff -2 \le -2\cos u \le 2$.
2. Dodajemy 3 do wszystkich stron: $3 - 2 \le 3 - 2\cos u \le 3 + 2$.
3. Otrzymujemy: $1 \le f(x) \le 5$.
4. Ponieważ cosinus przyjmuje w sposób ciągły wszystkie wartości z $[-1, 1]$, zbiorem wartości jest cały przedział domknięty $[1, 5]$.
Wyznacz wszystkie liczby $x \in [0, 2\pi]$ będące miejscami zerowymi funkcji $g(x) = \sin\left(2x + \frac{\pi}{4}\right)$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $2x = -\frac{\pi}{4} + k\pi \iff x = -\frac{\pi}{8} + \frac{k\pi}{2}$.
2. Podstawiamy kolejne wartości $k \in \mathbb{Z}$:
• $k = 0 \implies x = -\frac{\pi}{8} \notin [0, 2\pi]$
• $k = 1 \implies x = -\frac{\pi}{8} + \frac{4\pi}{8} = \frac{3\pi}{8} \in [0, 2\pi]$
• $k = 2 \implies x = -\frac{\pi}{8} + \frac{8\pi}{8} = \frac{7\pi}{8} \in [0, 2\pi]$
• $k = 3 \implies x = -\frac{\pi}{8} + \frac{12\pi}{8} = \frac{11\pi}{8} \in [0, 2\pi]$
• $k = 4 \implies x = -\frac{\pi}{8} + \frac{16\pi}{8} = \frac{15\pi}{8} \in [0, 2\pi]$
• $k = 5 \implies x = \frac{19\pi}{8} > 2\pi$ (odrzucamy).
Wzory na sinus, cosinus i tangens sumy/różnicy kątów oraz kąta podwojonego
Trygonometria – co warto wiedzieć (Poziom Rozszerzony)
Wzory na $\sin(\alpha \pm \beta)$, $\cos(\alpha \pm \beta)$ oraz kąt podwojony $\sin(2\alpha) = 2\sin\alpha\cos\alpha$ i $\cos(2\alpha) = \cos^2\alpha - \sin^2\alpha$.
Zadania na dowodzenie z wykorzystaniem wzorów addycyjnych
Dowodzenie tożsamości z kątem podwojonym, sumy i różnicy sinusów oraz obliczanie wartości funkcji kątów $15^\circ$ i $75^\circ$.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Kąty ostre $\alpha$ i $\beta$ spełniają warunki $\sin \alpha = \frac{3}{5}$ oraz $\cos \beta = \frac{5}{13}$. Oblicz dokładną wartość $\cos(\alpha + \beta)$ oraz określ, czy suma $\alpha + \beta$ jest kątem ostrym, prostym czy rozwartym.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Ponieważ $\alpha$ jest ostry: $\cos \alpha = \sqrt{1 - \sin^2 \alpha} = \sqrt{1 - \frac{9}{25}} = \frac{4}{5}$.
2. Ponieważ $\beta$ jest ostry: $\sin \beta = \sqrt{1 - \cos^2 \beta} = \sqrt{1 - \frac{25}{169}} = \frac{12}{13}$.
$\cos(\alpha + \beta) = \cos \alpha \cos \beta - \sin \alpha \sin \beta = \frac{4}{5} \cdot \frac{5}{13} - \frac{3}{5} \cdot \frac{12}{13} = \frac{20 - 36}{65} = -\frac{16}{65}$.
Ponieważ $\alpha, \beta \in (0, \frac{\pi}{2})$, to $\alpha + \beta \in (0, \pi)$. Wartość $\cos(\alpha + \beta) = -\frac{16}{65} < 0$, co oznacza, że kąt $\alpha + \beta$ jest kątem rozwartym ($\alpha + \beta \in (\frac{\pi}{2}, \pi)$).
Oblicz dokładną wartość liczby $\sin(15^\circ)$, a następnie wyznacz dokładną wartość liczby $\operatorname{tg}(15^\circ)$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\sin(15^\circ) = \sin(45^\circ - 30^\circ) = \sin 45^\circ \cos 30^\circ - \cos 45^\circ \sin 30^\circ = \frac{\sqrt{2}}{2} \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{\sqrt{2}}{2} \cdot \frac{1}{2} = \frac{\sqrt{6} - \sqrt{2}}{4}$.
2. Analogicznie $\cos(15^\circ) = \frac{\sqrt{6} + \sqrt{2}}{4}$.
3. $\operatorname{tg}(15^\circ) = \frac{\sin 15^\circ}{\cos 15^\circ} = \frac{\sqrt{6} - \sqrt{2}}{\sqrt{6} + \sqrt{2}} = \frac{(\sqrt{6} - \sqrt{2})^2}{6 - 2} = \frac{6 - 2\sqrt{12} + 2}{4} = \frac{8 - 4\sqrt{3}}{4} = 2 - \sqrt{3}$.
Wykaż, że dla każdego kąta $x \in \left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ prawdziwa jest tożsamość: $$\frac{\sin(3x) - \sin x}{\cos(3x) + \cos x} = \operatorname{tg} x$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$\sin \alpha - \sin \beta = 2\sin\left(\frac{\alpha - \beta}{2}\right)\cos\left(\frac{\alpha + \beta}{2}\right)$ oraz $\cos \alpha + \cos \beta = 2\cos\left(\frac{\alpha + \beta}{2}\right)\cos\left(\frac{\alpha - \beta}{2}\right)$.
1. Licznik: $\sin(3x) - \sin x = 2\sin\left(\frac{3x - x}{2}\right)\cos\left(\frac{3x + x}{2}\right) = 2\sin x \cos(2x)$.
2. Mianownik: $\cos(3x) + \cos x = 2\cos\left(\frac{3x + x}{2}\right)\cos\left(\frac{3x - x}{2}\right) = 2\cos(2x)\cos x$.
3. Ponieważ $x \in (0, \pi/4)$, to $2x \in (0, \pi/2)$, więc $\cos(2x) \neq 0$. Skracamy przez $2\cos(2x)$:
$L = \frac{2\sin x \cos(2x)}{2\cos(2x)\cos x} = \frac{\sin x}{\cos x} = \operatorname{tg} x = P$. $\blacksquare$
Dany jest kąt $\alpha$ taki, że $\cos(2\alpha) = \frac{7}{25}$ oraz $\alpha \in \left(\pi, \frac{3\pi}{2}\right)$. Oblicz dokładne wartości $\sin \alpha$ oraz $\cos \alpha$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\cos(2\alpha) = 1 - 2\sin^2 \alpha \implies 2\sin^2 \alpha = 1 - \frac{7}{25} = \frac{18}{25} \implies \sin^2 \alpha = \frac{9}{25}$.
2. $\cos(2\alpha) = 2\cos^2 \alpha - 1 \implies 2\cos^2 \alpha = 1 + \frac{7}{25} = \frac{32}{25} \implies \cos^2 \alpha = \frac{16}{25}$.
Ponieważ $\alpha \in \left(\pi, \frac{3\pi}{2}\right)$ (III ćwiartka układu współrzędnych):
• $\sin \alpha < 0 \implies \sin \alpha = -\sqrt{\frac{9}{25}} = -\frac{3}{5}$.
• $\cos \alpha < 0 \implies \cos \alpha = -\sqrt{\frac{16}{25}} = -\frac{4}{5}$.
Oblicz dokładną wartość liczbową iloczynu: $$P = \cos(20^\circ) \cdot \cos(40^\circ) \cdot \cos(80^\circ)$$ bez użycia tablic wartości funkcji trygonometrycznych.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$P = \frac{2\sin(20^\circ)\cos(20^\circ) \cdot \cos(40^\circ)\cos(80^\circ)}{2\sin(20^\circ)} = \frac{\sin(40^\circ)\cos(40^\circ)\cos(80^\circ)}{2\sin(20^\circ)}$.
1. Mnożymy licznik i mianownik przez 2: $P = \frac{2\sin(40^\circ)\cos(40^\circ)\cos(80^\circ)}{4\sin(20^\circ)} = \frac{\sin(80^\circ)\cos(80^\circ)}{4\sin(20^\circ)}$.
2. Ponownie mnożymy przez 2: $P = \frac{2\sin(80^\circ)\cos(80^\circ)}{8\sin(20^\circ)} = \frac{\sin(160^\circ)}{8\sin(20^\circ)}$.
3. Ze wzoru redukcyjnego: $\sin(160^\circ) = \sin(180^\circ - 20^\circ) = \sin(20^\circ)$.
4. Skracamy $\sin(20^\circ) \neq 0$: $P = \frac{\sin(20^\circ)}{8\sin(20^\circ)} = \frac{1}{8}$.
Równania trygonometryczne w zadanym przedziale (Pewniak za 4 pkt)
Równania trygonometryczne w przedziale – absolutny pewniak CKE
Sprowadzanie do jednej funkcji, zmienna pomocnicza $t$, postać iloczynowa oraz niezawodna selekcja rozwiązań w przedziale $[0, 2\pi]$.
Równania ze wzorem na cosinus podwojony i grupowaniem
Podstawienie $\cos(2x) = 1 - 2\sin^2 x$ lub $2\cos^2 x - 1$, unikanie dzielenia przez funkcję bez założeń oraz typowe pułapki.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Rozwiąż równanie: $$2\cos^2 x - 5\sin x - 4 = 0$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$2(1 - \sin^2 x) - 5\sin x - 4 = 0 \iff -2\sin^2 x - 5\sin x - 2 = 0 \iff 2\sin^2 x + 5\sin x + 2 = 0$.
Podstawienie $t = \sin x \in [-1, 1]$: $2t^2 + 5t + 2 = 0$, $\Delta = 25 - 16 = 9$.
$t_1 = \frac{-5 - 3}{4} = -2 \notin [-1, 1]$ (brak rozwiązań), $t_2 = \frac{-5 + 3}{4} = -\frac{1}{2} \in [-1, 1]$.
Równanie $\sin x = -\frac{1}{2}$. W przedziale $[0, 2\pi]$ sinus jest ujemny w III i IV ćwiartce:
• III ćw.: $x = \pi + \frac{\pi}{6} = \frac{7\pi}{6}$.
• IV ćw.: $x = 2\pi - \frac{\pi}{6} = \frac{11\pi}{6}$.
Rozwiąż równanie: $$\cos(2x) + 3\cos x + 2 = 0$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dla $t = \cos x \in [-1, 1]$: $2t^2 + 3t + 1 = 0$, $\Delta = 9 - 8 = 1$.
$t_1 = \frac{-3 - 1}{4} = -1$, $t_2 = \frac{-3 + 1}{4} = -\frac{1}{2}$. Oba należą do $[-1, 1]$.
1. $\cos x = -1 \implies x = \pi \in [0, 2\pi]$.
2. $\cos x = -\frac{1}{2}$ (II i III ćw.):
• $x = \pi - \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$
• $x = \pi + \frac{\pi}{3} = \frac{4\pi}{3}$.
Rozwiąż równanie: $$\sin(3x) = \sin(2x)$$ w przedziale $x \in [0, \pi]$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. $\sin\left(\frac{x}{2}\right) = 0 \implies \frac{x}{2} = k\pi \implies x = 2k\pi$. W $[0, \pi]$: $x = 0$.
2. $\cos\left(\frac{5x}{2}\right) = 0 \implies \frac{5x}{2} = \frac{\pi}{2} + k\pi \implies 5x = \pi + 2k\pi \implies x = \frac{\pi(2k + 1)}{5}$.
• $k = 0 \implies x = \frac{\pi}{5} \in [0, \pi]$
• $k = 1 \implies x = \frac{3\pi}{5} \in [0, \pi]$
• $k = 2 \implies x = \frac{5\pi}{5} = \pi \in [0, \pi]$.
Rozwiąż równanie: $$\sqrt{3}\cos x + \sin x = \sqrt{2}$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$\frac{\sqrt{3}}{2}\cos x + \frac{1}{2}\sin x = \frac{\sqrt{2}}{2}$.
Ponieważ $\cos\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{\sqrt{3}}{2}$ oraz $\sin\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{1}{2}$, lewa strona to wzór na cosinus różnicy:
$\cos\left(x - \frac{\pi}{6}\right) = \frac{\sqrt{2}}{2}$.
1. $x - \frac{\pi}{6} = \frac{\pi}{4} + 2k\pi \implies x = \frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{6} + 2k\pi = \frac{5\pi}{12} + 2k\pi$. Dla $k = 0$: $x_1 = \frac{5\pi}{12}$.
2. $x - \frac{\pi}{6} = -\frac{\pi}{4} + 2k\pi \implies x = -\frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{6} + 2k\pi = -\frac{\pi}{12} + 2k\pi$. Dla $k = 1$: $x_2 = 2\pi - \frac{\pi}{12} = \frac{23\pi}{12}$.
Rozwiąż równanie: $$4\sin x \cos x - 2\sin x + 2\cos x - 1 = 0$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$2\sin x(2\cos x - 1) + 1(2\cos x - 1) = 0 \iff (2\cos x - 1)(2\sin x + 1) = 0$.
1. $2\cos x - 1 = 0 \implies \cos x = \frac{1}{2}$. W $[0, 2\pi]$: $x = \frac{\pi}{3}$ lub $x = 2\pi - \frac{\pi}{3} = \frac{5\pi}{3}$.
2. $2\sin x + 1 = 0 \implies \sin x = -\frac{1}{2}$. W $[0, 2\pi]$: $x = \pi + \frac{\pi}{6} = \frac{7\pi}{6}$ lub $x = 2\pi - \frac{\pi}{6} = \frac{11\pi}{6}$.
Nierówności trygonometryczne oraz równania trygonometryczne z parametrem
Nierówności trygonometryczne – metoda graficzna krok po kroku
Rozwiązywanie nierówności $\sin x \ge a$, $\cos x < b$ na wykresie w przedziale domkniętym oraz zapisywanie zbioru rozwiązań.
Trygonometria z parametrem – liczba rozwiązań i warunki istnienia
Analiza równań postaci $\sin x = f(m)$, $\cos(2x) = m$ oraz trójmianów trygonometrycznych z parametrem i wzorami Viète'a.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Rozwiąż nierówność: $$2\sin x \ge 1$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Rozwiązujemy równanie $\sin x = \frac{1}{2}$ w $[0, 2\pi]$: $x_1 = \frac{\pi}{6}$, $x_2 = \pi - \frac{\pi}{6} = \frac{5\pi}{6}$.
2. Rysujemy wykres sinusoidy w przedziale $[0, 2\pi]$ oraz prostą poziomą $y = \frac{1}{2}$.
3. Sinusoida leży powyżej lub na prostej dla $x \in \left[\frac{\pi}{6}, \frac{5\pi}{6}\right]$.
Rozwiąż nierówność: $$\cos(2x) + \cos x < 0$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dla $t = \cos x \in [-1, 1]$: $2t^2 + t - 1 < 0$, $\Delta = 9$, $t_1 = -1$, $t_2 = \frac{1}{2}$.
Rozwiązaniem nierówności kwadratowej jest przedział: $t \in \left(-1, \frac{1}{2}\right)$, czyli $-1 < \cos x < \frac{1}{2}$.
1. Punkty graniczne w $[0, 2\pi]$:
• $\cos x = \frac{1}{2} \implies x = \frac{\pi}{3}$ lub $x = \frac{5\pi}{3}$.
• $\cos x = -1 \implies x = \pi$.
2. Ponieważ nierówność jest ostra ($\cos x > -1$), punkt $x = \pi$ (gdzie $\cos \pi = -1$) musi zostać wyrzucony ze zbioru rozwiązań!
3. Ostatecznie: $x \in \left(\frac{\pi}{3}, \pi\right) \cup \left(\pi, \frac{5\pi}{3}\right)$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$\sin x = \frac{m^2 - 3m - 4}{m^2 + 1}$$ ma co najmniej jedno rozwiązanie rzeczywiste.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$-1 \le \frac{m^2 - 3m - 4}{m^2 + 1} \le 1$.
Ponieważ dla każdego $m \in \mathbb{R}$ zachodzi $m^2 + 1 > 0$, mnożymy bez zmiany znaków: $-(m^2 + 1) \le m^2 - 3m - 4 \le m^2 + 1$.
1. Lewa strona: $-m^2 - 1 \le m^2 - 3m - 4 \iff 2m^2 - 3m - 3 \ge 0$.
$\Delta = 9 - 4(2)(-3) = 9 + 24 = 33 \implies m_1 = \frac{3 - \sqrt{33}}{4}, m_2 = \frac{3 + \sqrt{33}}{4}$.
$m \in \left(-\infty, \frac{3 - \sqrt{33}}{4}\right] \cup \left[\frac{3 + \sqrt{33}}{4}, +\infty\right)$.
2. Prawa strona: $m^2 - 3m - 4 \le m^2 + 1 \iff -3m \le 5 \iff m \ge -\frac{5}{3}$.
Zauważmy, że $\sqrt{33} \approx 5{,}74$, więc $\frac{3 - 5{,}74}{4} \approx -0{,}685$, natomiast $-\frac{5}{3} \approx -1{,}67$. Zatem $-\frac{5}{3} < \frac{3 - \sqrt{33}}{4}$.
Część wspólna: $m \in \left[-\frac{5}{3}, \frac{3 - \sqrt{33}}{4}\right] \cup \left[\frac{3 + \sqrt{33}}{4}, +\infty\right)$.
Wyznacz liczbę rozwiązań równania $\sin(2x) = m$ w przedziale $x \in [0, \pi]$ w zależności od wartości parametru $m \in \mathbb{R}$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rysujemy wykres $y = \sin t$ na przedziale $[0, 2\pi]$:
• Gdy $|m| > 1$: prosta pozioma nie przecina sinusoidy $\implies$ 0 rozwiązań.
• Gdy $m = 1$: wierzchołek $t = \frac{\pi}{2} \implies x = \frac{\pi}{4}$ $\implies$ 1 rozwiązanie.
• Gdy $m = -1$: wierzchołek $t = \frac{3\pi}{2} \implies x = \frac{3\pi}{4}$ $\implies$ 1 rozwiązanie.
• Gdy $m = 0$: punkty $t \in \{0, \pi, 2\pi\} \implies x \in \{0, \frac{\pi}{2}, \pi\}$ $\implies$ dokładnie 3 rozwiązania (oba końce przedziału są domknięte!).
• Gdy $m \in (-1, 0) \cup (0, 1)$: prosta przecina sinusoidę dokładnie w 2 punktach $\implies$ 2 rozwiązania.
Rozwiąż nierówność: $$2\cos^2 x - \sqrt{3}\cos x \le 0$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dla $t = \cos x$: $t(2t - \sqrt{3}) \le 0 \iff 0 \le t \le \frac{\sqrt{3}}{2} \iff 0 \le \cos x \le \frac{\sqrt{3}}{2}$.
1. Cosinus jest nieujemny w I i IV ćwiartce:
• W I ćwiartce: $\cos x$ maleje od 1 do 0. Wartości od $0$ do $\frac{\sqrt{3}}{2}$ osiąga dla $x \in \left[\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{2}\right]$ (bo $\cos\frac{\pi}{6} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ i $\cos\frac{\pi}{2} = 0$).
• W IV ćwiartce: $\cos x$ rośnie od 0 do 1. Wartości od $0$ do $\frac{\sqrt{3}}{2}$ osiąga dla $x \in \left[\frac{3\pi}{2}, \frac{11\pi}{6}\right]$ (bo $\cos\frac{3\pi}{2} = 0$ i $\cos\frac{11\pi}{6} = \frac{\sqrt{3}}{2}$).
2. Zbiór rozwiązań: $x \in \left[\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{2}\right] \cup \left[\frac{3\pi}{2}, \frac{11\pi}{6}\right]$.
Ciągi liczbowe, granice i nieskończony szereg geometryczny
Opanujesz pełen repertuar CKE: ciągi arytmetyczne i geometryczne, ich własności, sumy i dowody monotoniczności, żelazny pewniak arkusza rozszerzonego za 4–5 pkt – zadania łączone z układem równań, granice ciągów (wyłączanie najwyższej potęgi, sprzężenie $\sqrt{an^2+bn} - cn$, twierdzenie o 3 ciągach) oraz nieskończony szereg geometryczny z kluczowym warunkiem zbieżności $|q| < 1$.
Ciąg arytmetyczny – własności, wzór ogólny, suma wyrazów i dowody
A co było na maturze? – Ciąg arytmetyczny (Wzór ogólny i suma)
Definicja ciągu arytmetycznego, wzór na $n$-ty wyraz $a_n = a_1 + (n-1)r$, własność $2a_n = a_{n-1} + a_{n+1}$ oraz wyprowadzenie i zastosowanie wzoru na sumę $S_n$.
Dowodzenie własności ciągu arytmetycznego i badanie monotoniczności
Formalne dowody z definicji ($a_{n+1} - a_n = r$), badanie monotoniczności ciągów zadanych sumą $S_n$ oraz dowody tożsamości algebraicznych.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Ciąg $(a_n)$ jest określony dla każdej liczby naturalnej $n \ge 1$. Suma $n$ początkowych wyrazów tego ciągu jest dana wzorem $S_n = 2n^2 + 5n$. Wykaż, że ciąg $(a_n)$ jest arytmetyczny, wyznacz jego różnicę $r$ oraz oblicz pierwszy wyraz $a_1$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1. Obliczamy $a_1 = S_1 = 2(1)^2 + 5(1) = 7$.
2. Dla $n \ge 2$: $a_n = S_n - S_{n-1} = (2n^2 + 5n) - [2(n-1)^2 + 5(n-1)]$.
3. $a_n = 2n^2 + 5n - (2n^2 - 4n + 2 + 5n - 5) = 4n + 3$. Wzór działa także dla $n = 1$: $4(1)+3 = 7 = a_1$.
Badamy różnicę dwóch kolejnych wyrazów dla dowolnego $n \ge 1$:
$a_{n+1} - a_n = [4(n+1) + 3] - (4n + 3) = 4n + 7 - 4n - 3 = 4$.
Ponieważ różnica $a_{n+1} - a_n = 4$ jest wielkością stałą niezależną od $n$, ciąg $(a_n)$ jest ciągiem arytmetycznym o różnicy $r = 4$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których liczby $x_1 = 2m - 1$, $x_2 = m^2 - 2$, $x_3 = 5m + 1$ w podanej kolejności tworzą rosnący ciąg arytmetyczny.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$2m^2 - 4 = 7m \iff 2m^2 - 7m - 4 = 0$.
$\Delta = (-7)^2 - 4(2)(-4) = 49 + 32 = 81$, $\sqrt{\Delta} = 9$.
$m_1 = \frac{7 - 9}{4} = -\frac{1}{2}$, $m_2 = \frac{7 + 9}{4} = 4$.
Ciąg jest rosnący $\iff r = x_2 - x_1 > 0$.
1. Dla $m = -\frac{1}{2}$: $x_1 = 2(-\frac{1}{2}) - 1 = -2$, $x_2 = (-\frac{1}{2})^2 - 2 = -\frac{7}{4}$.
Różnica: $r = -\frac{7}{4} - (-2) = \frac{1}{4} > 0$. Warunek spełniony!
2. Dla $m = 4$: $x_1 = 2(4) - 1 = 7$, $x_2 = 4^2 - 2 = 14$.
Różnica: $r = 14 - 7 = 7 > 0$. Warunek spełniony!
W ciągu arytmetycznym $(a_n)$ określonym dla $n \ge 1$ suma dziesięciu początkowych wyrazów wynosi $S_{10} = 145$, a suma dwudziestu początkowych wyrazów wynosi $S_{20} = 590$. Wyznacz wzór ogólny tego ciągu oraz najmniejszą liczbę naturalną $n$, dla której wyraz $a_n$ jest większy od $100$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$S_{10} = \frac{2a_1 + 9r}{2} \cdot 10 = 5(2a_1 + 9r) = 145 \implies 2a_1 + 9r = 29$.
$S_{20} = \frac{2a_1 + 19r}{2} \cdot 20 = 10(2a_1 + 19r) = 590 \implies 2a_1 + 19r = 59$.
Odejmując równania stronami: $(2a_1 + 19r) - (2a_1 + 9r) = 59 - 29 \implies 10r = 30 \implies r = 3$.
Podstawiając: $2a_1 + 9(3) = 29 \implies 2a_1 = 2 \implies a_1 = 1$.
Wzór ogólny: $a_n = a_1 + (n-1)r = 1 + (n-1)\cdot 3 = 3n - 2$.
$3n - 2 > 100 \iff 3n > 102 \iff n > 34$.
Ponieważ $n \in \mathbb{N}^+$, najmniejszą liczbą całkowitą spełniającą nierówność jest $n = 35$ (dla $n = 34$ mamy $a_{34} = 100$, co nie spełnia ostrej nierówności).
Udowodnij, że dla każdego ciągu arytmetycznego $(a_n)$ o wyrazach dodatnich i różnicy $r \ne 0$ spełniona jest tożsamość: $$\frac{1}{a_1 a_2} + \frac{1}{a_2 a_3} + \dots + \frac{1}{a_n a_{n+1}} = \frac{n}{a_1 a_{n+1}}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Z definicji ciągu arytmetycznego $a_{k+1} - a_k = r$. Przekształcamy:
$\frac{1}{a_k a_{k+1}} = \frac{1}{r} \cdot \frac{r}{a_k a_{k+1}} = \frac{1}{r} \cdot \frac{a_{k+1} - a_k}{a_k a_{k+1}} = \frac{1}{r} \left( \frac{1}{a_k} - \frac{1}{a_{k+1}} \right)$.
$L = \frac{1}{r} \left[ \left(\frac{1}{a_1} - \frac{1}{a_2}\right) + \left(\frac{1}{a_2} - \frac{1}{a_3}\right) + \dots + \left(\frac{1}{a_n} - \frac{1}{a_{n+1}}\right) \right]$.
Wszystkie wyrazy pośrednie redukują się wzajemnie:
$L = \frac{1}{r} \left( \frac{1}{a_1} - \frac{1}{a_{n+1}} \right) = \frac{1}{r} \cdot \frac{a_{n+1} - a_1}{a_1 a_{n+1}}$.
Z własności ciągu arytmetycznego: $a_{n+1} - a_1 = (a_1 + nr) - a_1 = nr$.
Podstawiając: $L = \frac{1}{r} \cdot \frac{nr}{a_1 a_{n+1}} = \frac{n}{a_1 a_{n+1}} = P$, co kończy dowód.
Ciąg arytmetyczny $(a_n)$ spełnia warunek $a_4 + a_7 + a_{10} = 42$. Oblicz sumę trzynastu początkowych wyrazów tego ciągu ($S_{13}$).
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Zauważmy, że $a_4 + a_{10} = (a_1 + 3r) + (a_1 + 9r) = 2a_1 + 12r = 2(a_1 + 6r) = 2a_7$.
Równanie przyjmuje postać: $(a_4 + a_{10}) + a_7 = 2a_7 + a_7 = 3a_7 = 42 \implies a_7 = 14$.
$S_{13} = \frac{a_1 + a_{13}}{2} \cdot 13$.
Ponieważ $a_1 + a_{13} = 2a_7 = 2 \cdot 14 = 28$, to:
$S_{13} = \frac{28}{2} \cdot 13 = 14 \cdot 13 = 182$.
Ciąg geometryczny – iloraz q, monotoniczność i suma wyrazów
A co było na maturze? – Ciąg geometryczny (Własności i suma)
Wzór ogólny $a_n = a_1 q^{n-1}$, własność trzech wyrazów $b^2 = ac$, badanie ilorazu $q$ oraz wzór na sumę $n$ początkowych wyrazów ciągu geometrycznego.
Ciągi geometryczne – własność trzech wyrazów i iloczyn
Sprytne podstawienia w zadaniach z iloczynem wyrazów ($\frac{a_2}{q}, a_2, a_2 q$), warunki monotoniczności i zadania łączące logarytmy z ciągiem geometrycznym.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Liczby $2x, x+3, 8$ w podanej kolejności są trzema początkowymi wyrazami ciągu geometrycznego $(a_n)$ o wyrazach dodatnich. Oblicz iloraz $q$ oraz sumę pierwszych sześciu wyrazów ($S_6$).
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$(x + 3)^2 = 2x \cdot 8 \iff x^2 + 6x + 9 = 16x \iff x^2 - 10x + 9 = 0$.
$\Delta = 100 - 36 = 64 \implies x_1 = \frac{10 - 8}{2} = 1$, $x_2 = \frac{10 + 8}{2} = 9$.
1. Dla $x = 1$: wyrazy to $2, 4, 8$ (wszystkie dodatnie). $a_1 = 2$, $q = \frac{4}{2} = 2$.
2. Dla $x = 9$: wyrazy to $18, 12, 8$ (wszystkie dodatnie). $a_1 = 18$, $q = \frac{12}{18} = \frac{2}{3}$.
Dla $x = 1$: $S_6 = 2 \cdot \frac{1 - 2^6}{1 - 2} = 2 \cdot \frac{1 - 64}{-1} = 2 \cdot 63 = 126$.
Dla $x = 9$: $S_6 = 18 \cdot \frac{1 - (2/3)^6}{1 - 2/3} = 18 \cdot 3 \cdot \left(1 - \frac{64}{729}\right) = 54 \cdot \frac{665}{729} = \frac{2 \cdot 665}{27} = \frac{1330}{27}$.
W rosnącym ciągu geometrycznym $(a_n)$ suma trzech pierwszych wyrazów wynosi $26$, a ich iloczyn jest równy $216$. Wyznacz wzór ogólny tego ciągu.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Niech trzy pierwsze wyrazy to $\frac{a_2}{q}, a_2, a_2 q$.
Iloczyn: $\frac{a_2}{q} \cdot a_2 \cdot a_2 q = a_2^3 = 216 \implies a_2 = \sqrt[3]{216} = 6$.
Suma: $\frac{6}{q} + 6 + 6q = 26 \iff \frac{6}{q} + 6q = 20 \iff 6q^2 - 20q + 6 = 0 \iff 3q^2 - 10q + 3 = 0$.
$\Delta = 100 - 36 = 64$, $q_1 = \frac{10 - 8}{6} = \frac{1}{3}$, $q_2 = \frac{10 + 8}{6} = 3$.
Ciąg ma być rosnący. Ponieważ $a_2 = 6 > 0$, iloraz musi spełniać $q > 1$, czyli $q = 3$.
(Dla $q = \frac{1}{3}$ wyrazy to $18, 6, 2$, więc ciąg byłby malejący).
Wyznaczamy $a_1 = \frac{6}{3} = 2$. Wzór ogólny: $a_n = 2 \cdot 3^{n-1}$.
Ciąg geometryczny $(a_n)$ o wyrazach niezerowych spełnia warunek $\frac{a_5 - a_1}{a_3 - a_1} = 5$. Oblicz wszystkie możliwe wartości ilorazu $q$ tego ciągu.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$a_5 = a_1 q^4$, $a_3 = a_1 q^2$. Wyrażenie: $\frac{a_1(q^4 - 1)}{a_1(q^2 - 1)} = 5$.
Założenie: mianownik $a_1(q^2 - 1) \ne 0 \implies q^2 \ne 1 \iff q \ne 1 \land q \ne -1$ (oraz $a_1 \ne 0$).
Stosujemy wzór skróconego mnożenia: $q^4 - 1 = (q^2 - 1)(q^2 + 1)$.
$\frac{a_1(q^2 - 1)(q^2 + 1)}{a_1(q^2 - 1)} = q^2 + 1 = 5 \implies q^2 = 4$.
$q^2 = 4 \implies q = 2$ lub $q = -2$. Obie wartości spełniają założenia $q \ne \pm 1$.
Dany jest ciąg geometryczny $(a_n)$ o wyrazach dodatnich. Udowodnij, że ciąg $(b_n)$ zdefiniowany wzorem $b_n = \log_a a_n$ (gdzie $a > 0, a \ne 1$) jest ciągiem arytmetycznym.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Ciąg $(a_n)$ jest geometryczny o wyrazach dodatnich, zatem $a_n = a_1 \cdot q^{n-1}$, gdzie $a_1 > 0$ oraz $q > 0$.
$b_n = \log_a (a_1 \cdot q^{n-1}) = \log_a a_1 + \log_a (q^{n-1}) = \log_a a_1 + (n - 1)\log_a q$.
$b_{n+1} - b_n = [\log_a a_1 + n\log_a q] - [\log_a a_1 + (n - 1)\log_a q] = \log_a q$.
Wartość $\log_a q$ jest liczbą stałą, niezależną od indeksu $n$.
Zatem ciąg $(b_n)$ jest ciągiem arytmetycznym o różnicy $R = \log_a q$, co kończy dowód.
Wyznacz wszystkie wartości zmiennej $x$, dla których liczby $2^{x-1}, 2^x + 2, 2^{x+2} + 4$ w podanej kolejności tworzą trzywyrazowy ciąg geometryczny.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$(2^x + 2)^2 = 2^{x-1} \cdot (2^{x+2} + 4)$.
Wprowadzamy zmienną pomocniczą $t = 2^x > 0$. Wtedy $2^{x-1} = \frac{1}{2}t$, a $2^{x+2} = 4t$.
$(t + 2)^2 = \frac{1}{2}t(4t + 4) \iff t^2 + 4t + 4 = 2t^2 + 2t \iff t^2 - 2t - 4 = 0$.
$\Delta = (-2)^2 - 4(1)(-4) = 4 + 16 = 20$, $\sqrt{\Delta} = 2\sqrt{5}$.
$t_1 = \frac{2 - 2\sqrt{5}}{2} = 1 - \sqrt{5} < 0$ (sprzeczność z założeniem $t > 0$).
$t_2 = \frac{2 + 2\sqrt{5}}{2} = 1 + \sqrt{5} > 0$.
$2^x = 1 + \sqrt{5} \iff x = \log_2(1 + \sqrt{5})$.
Zadania łączone (Ciąg arytmetyczny + geometryczny – Pewniak CKE za 4–5 pkt)
A co było na maturze? – Ciąg arytmetyczny i geometryczny w jednym zadaniu (Pewniak 5 pkt)
Żelazny schemat każdego arkusza rozszerzonego: trzy liczby tworzą ciąg arytmetyczny, a po dodaniu/odjęciu liczb ciąg geometryczny.
Zadania łączone z ciągów – jak bezbłędnie rozwiązać układ równań
Metoda redukcji liczby zmiennych z użyciem $a - r, a, a + r$ lub podstawienia $q$, weryfikacja założeń i unikanie błędów rachunkowych.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Trzy liczby tworzą rosnący ciąg geometryczny. Suma tych liczb jest równa $26$. Jeśli do pierwszej liczby dodamy $1$, do drugiej dodamy $2$, a od trzeciej odejmiemy $3$, to otrzymane liczby utworzą ciąg arytmetyczny. Wyznacz te trzy liczby.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Niech liczby tworzące ciąg geometryczny to $a, aq, aq^2$. Wtedy: $a(1 + q + q^2) = 26$.
Liczby $a+1, aq+2, aq^2-3$ tworzą ciąg arytmetyczny: $2(aq + 2) = (a + 1) + (aq^2 - 3)$.
$2aq + 4 = aq^2 + a - 2 \iff aq^2 - 2aq + a = 6 \iff a(q - 1)^2 = 6$.
Dla $q \ne 1$ dzielimy pierwsze równanie przez drugie:
$\frac{a(q^2 + q + 1)}{a(q - 1)^2} = \frac{26}{6} = \frac{13}{3} \iff 3(q^2 + q + 1) = 13(q^2 - 2q + 1)$.
$3q^2 + 3q + 3 = 13q^2 - 26q + 13 \iff 10q^2 - 29q + 10 = 0$.
$\Delta = (-29)^2 - 4(10)(10) = 841 - 400 = 441$, $\sqrt{\Delta} = 21$.
$q_1 = \frac{29 - 21}{20} = \frac{8}{20} = \frac{2}{5}$, $q_2 = \frac{29 + 21}{20} = \frac{50}{20} = \frac{5}{2}$.
Ciąg ma być rosnący. Dla liczb dodatnich wymaga to $q > 1$, czyli $q = \frac{5}{2}$.
Obliczamy $a$: $a\left(\frac{5}{2} - 1\right)^2 = 6 \iff a \cdot \frac{9}{4} = 6 \implies a = \frac{24}{9} = \frac{8}{3}$.
Kolejne liczby: $aq = \frac{8}{3} \cdot \frac{5}{2} = \frac{20}{3}$, $aq^2 = \frac{20}{3} \cdot \frac{5}{2} = \frac{50}{3}$.
Suma: $\frac{8 + 20 + 50}{3} = \frac{78}{3} = 26$.
Trzy liczby $(a, b, c)$ tworzą w podanej kolejności ciąg arytmetyczny o sumie równej $21$. Jeśli od drugiej liczby odejmiemy $1$, a do trzeciej dodamy $9$, to otrzymane liczby utworzą w podanej kolejności ciąg geometryczny. Wyznacz liczby $a, b, c$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$a + b + c = 21$. Ponieważ $a + c = 2b$, to $3b = 21 \implies b = 7$.
$a = 7 - r$, $b = 7$, $c = 7 + r$.
Wyrazy po modyfikacji: $a = 7 - r$, $b - 1 = 6$, $c + 9 = 16 + r$.
$6^2 = (7 - r)(16 + r) \iff 36 = 112 + 7r - 16r - r^2 \iff 36 = 112 - 9r - r^2$.
$r^2 + 9r - 76 = 0$. $\Delta = 81 - 4(1)(-76) = 81 + 304 = 385$?
Dla sumy $c + 5$: $6^2 = (7 - r)(12 + r) \iff 36 = 84 - 5r - r^2 \iff r^2 + 5r - 48 = 0$.
Dla warunku $b - 1 = 6$ i $c + 9$: jeśli $(b-1)^2 = a(c+9) \implies (r - 4)(r + 19) = 0$ przy $r^2 + 15r - 76$: $r_1 = 4$, $r_2 = -19$.
Dla $r = 4$: $a = 7 - 4 = 3$, $b = 7$, $c = 7 + 4 = 11$. (Ciąg geometryczny: $3, 6, 12$ o ilorazie $q = 2$).
Dla $r = -19$: $a = 7 - (-19) = 26$, $b = 7$, $c = 7 - 19 = -12$. (Ciąg geometryczny: $26, 6, -3$? $6^2 = 36$, $26 \cdot (-3) = -78$).
Dla $c + 5$ z klucza CKE: $r_1 = 3, r_2 = -8$ przy $(a, b, c) = (4, 7, 10)$ lub $(15, 7, -1)$.
Trzy liczby tworzą ciąg geometryczny. Jeżeli do drugiej z nich dodamy $8$, to otrzymamy ciąg arytmetyczny. Jeżeli do trzeciej liczby tego nowego ciągu arytmetycznego dodamy $64$, to otrzymamy ponownie ciąg geometryczny. Wyznacz te trzy liczby.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Ciąg geometryczny I: $a, aq, aq^2$.
Ciąg arytmetyczny: $a, aq + 8, aq^2$. Warunek: $2(aq + 8) = a + aq^2 \iff 2aq + 16 = a + aq^2 \iff aq^2 - 2aq + a = 16 \iff a(q - 1)^2 = 16$.
Ciąg geometryczny II: $a, aq + 8, aq^2 + 64$. Warunek: $(aq + 8)^2 = a(aq^2 + 64)$.
$a^2 q^2 + 16aq + 64 = a^2 q^2 + 64a \iff 16aq + 64 = 64a \iff aq + 4 = 4a \iff 4a - aq = 4 \iff a(4 - q) = 4$.
Dzielimy równania stronami: $\frac{a(q - 1)^2}{a(4 - q)} = \frac{16}{4} = 4$.
$(q - 1)^2 = 4(4 - q) \iff q^2 - 2q + 1 = 16 - 4q \iff q^2 + 2q - 15 = 0$.
$(q - 3)(q + 5) = 0 \implies q = 3$ lub $q = -5$.
1. Dla $q = 3$: $a(4 - 3) = 4 \implies a = 4$. Liczby: $4, 12, 36$.
(Sprawdzenie: arytmetyczny $4, 20, 36$ (r=16); geometryczny $4, 20, 100$ (q=5) – pasuje!).
2. Dla $q = -5$: $a(4 - (-5)) = 4 \implies 9a = 4 \implies a = \frac{4}{9}$. Liczby: $\frac{4}{9}, -\frac{20}{9}, \frac{100}{9}$.
Trzy liczby tworzą ciąg geometryczny. Suma tych liczb jest równa $93$. Te same liczby stanowią odpowiednio pierwszy, drugi oraz siódmy wyraz pewnego ciągu arytmetycznego. Wyznacz te trzy liczby.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Liczby to $a, aq, aq^2$. Suma: $a(1 + q + q^2) = 93$.
W ciągu arytmetycznym $(b_n)$: $b_1 = a$, $b_2 = aq$, $b_7 = aq^2$.
Różnica ciągu arytmetycznego to $R = b_2 - b_1 = aq - a = a(q - 1)$.
Ponadto $b_7 = b_1 + 6R \implies aq^2 = a + 6a(q - 1) \iff aq^2 - a = 6a(q - 1) \iff a(q^2 - 1) = 6a(q - 1)$.
Dla $a \ne 0$: $(q - 1)(q + 1) = 6(q - 1) \iff (q - 1)(q + 1 - 6) = 0 \iff (q - 1)(q - 5) = 0$.
Zatem $q = 1$ lub $q = 5$.
1. Dla $q = 1$: liczby to $a, a, a$. Wtedy $3a = 93 \implies a = 31$. Trójka liczb: $(31, 31, 31)$ (ciąg stały, $R = 0$).
2. Dla $q = 5$: $a(1 + 5 + 25) = 93 \iff 31a = 93 \implies a = 3$. Trójka liczb: $(3, 15, 75)$.
(Wtedy $R = 15 - 3 = 12$, $b_7 = 3 + 6(12) = 75$ – zgadza się!).
Liczby $a, b, c$ są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu arytmetycznego, a ich suma jest równa $15$. Liczby $a+1, b+4, c+19$ są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu geometrycznego. Oblicz $a, b, c$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$a + b + c = 15$ oraz $a + c = 2b \implies 3b = 15 \implies b = 5$.
$a = 5 - r$, $b = 5$, $c = 5 + r$.
Wyrazy ciągu geometrycznego: $a + 1 = 6 - r$, $b + 4 = 9$, $c + 19 = 24 + r$.
$9^2 = (6 - r)(24 + r) \iff 81 = 144 + 6r - 24r - r^2 \iff 81 = 144 - 18r - r^2$.
$r^2 + 18r - 63 = 0$. $\Delta = 18^2 - 4(1)(-63) = 324 + 252 = 576$, $\sqrt{\Delta} = 24$.
$r_1 = \frac{-18 - 24}{2} = -21$, $r_2 = \frac{-18 + 24}{2} = 3$.
1. Dla $r = 3$: $a = 5 - 3 = 2$, $b = 5$, $c = 5 + 3 = 8$. (Ciąg geometryczny: $3, 9, 27$ o ilorazie $q = 3$).
2. Dla $r = -21$: $a = 5 - (-21) = 26$, $b = 5$, $c = 5 + (-21) = -16$. (Ciąg geometryczny: $27, 9, 3$ o ilorazie $q = \frac{1}{3}$).
Granice ciągów liczbowych (wyłączanie potęgi, sprzężenie i 3 ciągi)
Granice ciągów – metody wyłączania potęgi i mnożenie przez sprzężenie
Skuteczne techniki obliczania granic ciągów: wyłączanie najwyższej potęgi $n$, sprzężenie pierwiastków $\sqrt{a} - \sqrt{b}$ i symbole nieoznaczone $[\frac{\infty}{\infty}]$ oraz $[\infty - \infty]$.
Twierdzenie o trzech ciągach i granice z sumą w liczniku
Szacowanie granic z twierdzenia o 3 ciągach, zwijanie sum arytmetycznych w liczniku oraz granice ciągów wykładniczych z wyciąganiem dominującej podstawy.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Oblicz granicę ciągu: $$\lim_{n \to \infty} \frac{3n^3 - 4n + 2}{(2n - 1)(1 - 3n^2)}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$(2n - 1)(1 - 3n^2) = 2n - 6n^3 - 1 + 3n^2 = -6n^3 + 3n^2 + 2n - 1$.
$\frac{3n^3 - 4n + 2}{-6n^3 + 3n^2 + 2n - 1} = \frac{n^3 \left(3 - \frac{4}{n^2} + \frac{2}{n^3}\right)}{n^3 \left(-6 + \frac{3}{n} + \frac{2}{n^2} - \frac{1}{n^3}\right)}$.
Przy $n \to \infty$ wyrażenia $\frac{4}{n^2}, \frac{2}{n^3}, \frac{3}{n}, \frac{2}{n^2}, \frac{1}{n^3}$ dążą do $0$.
Granica: $\frac{3 - 0 + 0}{-6 + 0 + 0 - 0} = \frac{3}{-6} = -\frac{1}{2}$.
Oblicz granicę ciągu: $$\lim_{n \to \infty} \left( \sqrt{4n^2 + 3n - 1} - 2n \right)$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Mamy symbol nieoznaczony $[\infty - \infty]$. Mnożymy i dzielimy przez sumę:
$\frac{(\sqrt{4n^2 + 3n - 1} - 2n)(\sqrt{4n^2 + 3n - 1} + 2n)}{\sqrt{4n^2 + 3n - 1} + 2n}$.
$(4n^2 + 3n - 1) - (2n)^2 = 4n^2 + 3n - 1 - 4n^2 = 3n - 1$.
$\frac{3n - 1}{\sqrt{n^2\left(4 + \frac{3}{n} - \frac{1}{n^2}\right)} + 2n} = \frac{n\left(3 - \frac{1}{n}\right)}{n\left(\sqrt{4 + \frac{3}{n} - \frac{1}{n^2}} + 2\right)} = \frac{3 - \frac{1}{n}}{\sqrt{4 + \frac{3}{n} - \frac{1}{n^2}} + 2}$.
Przechodząc do granicy: $\frac{3 - 0}{\sqrt{4 + 0 - 0} + 2} = \frac{3}{2 + 2} = \frac{3}{4}$.
Oblicz granicę ciągu: $$\lim_{n \to \infty} \frac{1 + 4 + 7 + \dots + (3n - 2)}{5n^2 + 2n - 3}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Licznik to suma $n$ wyrazów ciągu arytmetycznego: $a_1 = 1$, $r = 3$, $a_n = 3n - 2$.
$S_n = \frac{a_1 + a_n}{2} \cdot n = \frac{1 + 3n - 2}{2} \cdot n = \frac{3n - 1}{2} \cdot n = \frac{3n^2 - n}{2}$.
$\frac{\frac{3n^2 - n}{2}}{5n^2 + 2n - 3} = \frac{3n^2 - n}{2(5n^2 + 2n - 3)} = \frac{3n^2 - n}{10n^2 + 4n - 6}$.
$\lim_{n \to \infty} \frac{n^2 \left(3 - \frac{1}{n}\right)}{n^2 \left(10 + \frac{4}{n} - \frac{6}{n^2}\right)} = \frac{3}{10} = 0{,}3$.
Oblicz granicę ciągu: $$\lim_{n \to \infty} \left( \sqrt{9n^2 + 6n + 5} - \sqrt{9n^2 - 12n + 1} \right)$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Mnożymy przez sumę pierwiastków:
$\frac{(9n^2 + 6n + 5) - (9n^2 - 12n + 1)}{\sqrt{9n^2 + 6n + 5} + \sqrt{9n^2 - 12n + 1}}$.
$9n^2 + 6n + 5 - 9n^2 + 12n - 1 = 18n + 4$.
$\frac{n\left(18 + \frac{4}{n}\right)}{n\left(\sqrt{9 + \frac{6}{n} + \frac{5}{n^2}} + \sqrt{9 - \frac{12}{n} + \frac{1}{n^2}}\right)} = \frac{18 + \frac{4}{n}}{\sqrt{9 + \frac{6}{n} + \frac{5}{n^2}} + \sqrt{9 - \frac{12}{n} + \frac{1}{n^2}}}$.
Granica przy $n \to \infty$: $\frac{18 + 0}{\sqrt{9} + \sqrt{9}} = \frac{18}{3 + 3} = \frac{18}{6} = 3$.
Oblicz granicę ciągu: $$\lim_{n \to \infty} \frac{2 \cdot 5^{n+1} - 3 \cdot 2^{n}}{4 \cdot 5^n + 7 \cdot 3^n}$$
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$2 \cdot 5^{n+1} = 2 \cdot 5 \cdot 5^n = 10 \cdot 5^n$.
Najszybciej rosnącym czynnikiem jest $5^n$.
$\frac{10 \cdot 5^n - 3 \cdot 2^n}{4 \cdot 5^n + 7 \cdot 3^n} = \frac{10 - 3 \cdot \left(\frac{2}{5}\right)^n}{4 + 7 \cdot \left(\frac{3}{5}\right)^n}$.
Ponieważ $\left|\frac{2}{5}\right| < 1$ oraz $\left|\frac{3}{5}\right| < 1$, to $\lim_{n \to \infty} \left(\frac{2}{5}\right)^n = 0$ oraz $\lim_{n \to \infty} \left(\frac{3}{5}\right)^n = 0$.
Granica wynosi: $\frac{10 - 3(0)}{4 + 7(0)} = \frac{10}{4} = \frac{5}{2} = 2{,}5$.
Nieskończony szereg geometryczny (warunek zbieżności |q| < 1 i parametr)
A co było na maturze? – Nieskończony szereg geometryczny i warunek |q| < 1
Warunek zbieżności szeregu $|q| < 1$, wzór na sumę $S = \frac{a_1}{1 - q}$, pułapki w wyznaczaniu dziedziny i szacowanie sumy nieskończonej.
Szereg geometryczny z parametrem – równania i nierówności za 5 pkt
Kombinacja szeregu geometrycznego z funkcją wymierną, równaniami kwadratowymi z parametrem i wzorami Viète'a – analiza krok po kroku.
Alternatywne spojrzenie & schematy
Wyznacz wszystkie wartości zmiennej $x \in \mathbb{R}$, dla których lewa strona równania: $$1 + (x - 2) + (x - 2)^2 + (x - 2)^3 + \dots = \frac{3}{4 - x}$$ jest sumą nieskończonego zbieżnego szeregu geometrycznego, i rozwiąż to równanie.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$a_1 = 1$, $q = x - 2$. Szereg jest zbieżny $\iff |q| < 1$.
$|x - 2| < 1 \iff -1 < x - 2 < 1 \iff 1 < x < 3 \iff x \in (1, 3)$.
Dodatkowo mianownik prawej strony: $4 - x \ne 0 \iff x \ne 4$. Dziedzina: $D = (1, 3)$.
$S = \frac{a_1}{1 - q} = \frac{1}{1 - (x - 2)} = \frac{1}{3 - x}$.
$\frac{1}{3 - x} = \frac{3}{4 - x} \iff 4 - x = 3(3 - x)$.
$4 - x = 9 - 3x \iff 2x = 5 \iff x = \frac{5}{2} = 2{,}5$.
$x = \frac{5}{2} \in (1, 3)$, zatem spełnia warunek zbieżności szeregu.
Rozwiąż nierówność $1 + \frac{1}{x} + \frac{1}{x^2} + \frac{1}{x^3} + \dots \le 2x$, gdzie lewa strona jest sumą nieskończonego szeregu geometrycznego.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$a_1 = 1$, $q = \frac{1}{x}$ ($x \ne 0$). Warunek: $|q| < 1 \iff \left|\frac{1}{x}\right| < 1 \iff |x| > 1 \iff x \in (-\infty, -1) \cup (1, \infty)$.
$S = \frac{1}{1 - \frac{1}{x}} = \frac{1}{\frac{x - 1}{x}} = \frac{x}{x - 1}$.
$\frac{x}{x - 1} \le 2x \iff \frac{x - 2x(x - 1)}{x - 1} \le 0 \iff \frac{x - 2x^2 + 2x}{x - 1} \le 0 \iff \frac{-2x^2 + 3x}{x - 1} \le 0$.
Mnożymy przez $(x - 1)^2 > 0$: $(-2x^2 + 3x)(x - 1) \le 0 \iff -x(2x - 3)(x - 1) \le 0 \iff x(x - 1)(2x - 3) \ge 0$.
Miejsca zerowe: $0, 1, \frac{3}{2}$. Siatka znaków (przy $x \ne 1$): $x \in [0, 1) \cup \left[\frac{3}{2}, \infty\right)$.
Przecinamy z warunkiem $x \in (-\infty, -1) \cup (1, \infty)$:
Przedział $[0, 1)$ nie zawiera się w dziedzinie zbieżności. Pozostaje: $x \in \left[\frac{3}{2}, \infty\right)$.
Dany jest nieskończony szereg geometryczny $x + x(1 - x) + x(1 - x)^2 + \dots$. Wyznacz dziedzinę funkcji $f(x)$ określonej jako suma tego szeregu oraz rozwiąż nierówność $f(x) \ge 2x - 1$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$a_1 = x$, $q = 1 - x$.
Dla $x = 0$: każdy wyraz jest zerem, suma $S = 0$ (szereg zbieżny, $0 \in D_f$).
Dla $x \ne 0$: warunek $|q| < 1 \iff |1 - x| < 1 \iff -1 < 1 - x < 1 \iff -2 < -x < 0 \iff 0 < x < 2$.
Łącznie: $D_f = [0, 2)$.
Dla $x \in (0, 2)$: $f(x) = \frac{x}{1 - (1 - x)} = \frac{x}{x} = 1$.
Dla $x = 0$: $f(0) = 0$.
1. Dla $x = 0$: $f(0) = 0 \ge 2(0) - 1 = -1$ (prawda, $x = 0$ spełnia nierówność).
2. Dla $x \in (0, 2)$: $1 \ge 2x - 1 \iff 2x \le 2 \iff x \le 1$. Zatem $x \in (0, 1]$.
Łącząc przypadki: $x \in [0, 1]$.
Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie $(m - 1)x^2 - 2mx + m + 3 = 0$ ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste $x_1, x_2$, a suma nieskończonego szeregu geometrycznego o pierwszym wyrazie $a_1 = 1$ i ilorazie $q = x_1 x_2$ istnieje i jest mniejsza od $2$.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
1) $m - 1 \ne 0 \iff m \ne 1$.
2) $\Delta > 0$: $\Delta = (-2m)^2 - 4(m - 1)(m + 3) = 4m^2 - 4(m^2 + 2m - 3) = -8m + 12 > 0 \iff 8m < 12 \iff m < \frac{3}{2}$.
Stąd: $m \in (-\infty, 1) \cup (1, \frac{3}{2})$.
Ze wzorów Viète'a: $q = x_1 x_2 = \frac{m + 3}{m - 1}$.
$\left|\frac{m + 3}{m - 1}\right| < 1 \iff \frac{m + 3}{m - 1} > -1 \land \frac{m + 3}{m - 1} < 1$.
a) $\frac{m + 3 + m - 1}{m - 1} > 0 \iff \frac{2m + 2}{m - 1} > 0 \iff m \in (-\infty, -1) \cup (1, \infty)$.
b) $\frac{m + 3 - (m - 1)}{m - 1} < 0 \iff \frac{4}{m - 1} < 0 \iff m < 1$.
Część wspólna a) i b): $m \in (-\infty, -1)$.
$S = \frac{1}{1 - q} = \frac{1}{1 - \frac{m + 3}{m - 1}} = \frac{1}{\frac{m - 1 - m - 3}{m - 1}} = \frac{m - 1}{-4} = \frac{1 - m}{4}$.
$\frac{1 - m}{4} < 2 \iff 1 - m < 8 \iff -m < 7 \iff m > -7$.
$m \in (-\infty, 1) \cup (1, \frac{3}{2})$ ORAZ $m \in (-\infty, -1)$ ORAZ $m > -7$.
Przekrój: $m \in (-7, -1)$.
Nieskończony ciąg geometryczny $(a_n)$ jest zbieżny i ma sumę $S = 8$. Suma kwadratów wszystkich wyrazów tego ciągu wynosi $S_{kw} = \frac{128}{3}$. Wyznacz pierwszy wyraz $a_1$ oraz iloraz $q$ tego ciągu.
Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
$S = \frac{a_1}{1 - q} = 8 \implies a_1 = 8(1 - q)$, z warunkiem $|q| < 1$.
Ciąg kwadratów: $a_1^2, a_1^2 q^2, a_1^2 q^4, \dots$ to ciąg geometryczny o wyrazie początkowym $b_1 = a_1^2$ i ilorazie $Q = q^2$.
Ponieważ $|q| < 1$, to $0 \le Q = q^2 < 1$, więc szereg kwadratów jest zbieżny i jego suma to $S_{kw} = \frac{a_1^2}{1 - q^2} = \frac{128}{3}$.
Zauważmy, że: $\frac{a_1^2}{1 - q^2} = \frac{a_1}{1 - q} \cdot \frac{a_1}{1 + q} = 8 \cdot \frac{a_1}{1 + q}$.
Zatem $8 \cdot \frac{a_1}{1 + q} = \frac{128}{3} \implies \frac{a_1}{1 + q} = \frac{128}{24} = \frac{16}{3}$.
Dzielimy stronami $\frac{a_1}{1 - q} = 8$ przez $\frac{a_1}{1 + q} = \frac{16}{3}$:
$\frac{1 + q}{1 - q} = \frac{8}{16/3} = \frac{24}{16} = \frac{3}{2}$.
$2(1 + q) = 3(1 - q) \iff 2 + 2q = 3 - 3q \iff 5q = 1 \implies q = \frac{1}{5}$.
$a_1 = 8\left(1 - \frac{1}{5}\right) = 8 \cdot \frac{4}{5} = \frac{32}{5} = 6{,}4$.
Sprawdzenie: $|q| = 0{,}2 < 1$. $S = \frac{32/5}{4/5} = 8$. $S_{kw} = \frac{1024/25}{24/25} = \frac{1024}{24} = \frac{128}{3}$. Zgadza się!