MATURA 2023 // CKE Formuła 2023 • PR 80-100%

Elitarny bank 150 zadań CKE z kluczami i wideo z @AjkaMat, Lewus & Patomatma

Postęp Działów 1–6 (Zadania CKE) 0%
0 / 150 zadań CKE ukończonych
Nowa Architektura: 5 Mikromodułów • 25 Zadań CKE 2019–2025

Matura Rozszerzona: Bezkompromisowy Trening CKE

Koniec z zadaniami o cenach bułek w sklepie. Każdy dział podzielony jest na wąskie mikromoduły. Każdy mikromoduł to 2 wyselekcjonowane filmy @AjkaMat oraz dokładnie 5 autentycznych zadań CKE z oficjalnymi kryteriami oceniania, wyboldowanym wynikiem i analizą typowych błędów maturzystów.

Aktualny etap
Działy 1–6 • 30 Tematów

Plan nauki – 12 Działów

Formuła 2023 CKE
1 Liczby i dowody 2 Funkcja lin. i kwadr. 3 Wielomiany & wymierne 4 Wykładnicza i log. 5 Trygonometria 6 Ciągi i szeregi
7 Pochodne i styczne
8 Optymalizacja
9 Planimetria
10 Geom. analityczna
11 Stereometria
12 Kombinatoryka & pr.
Moduł 01 • 5 Mikromodułów Tematycznych

Liczby rzeczywiste, wartość bezwzględna i dowodzenie algebraiczne

Kompletny trening 25 zadań z oficjalnych arkuszy CKE (2019–2025): od pierwiastków zagnieżdżonych i tożsamości 3. stopnia, przez równania i nierówności modułowe z parametrem, po formalne dowody podzielności i sumy kwadratów.

25 Zadań CKE CKE 2019-2025
1.1
Mikromoduł 1.1

Wzory skróconego mnożenia 3. stopnia i pierwiastki zagnieżdżone

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 2 pkt

Oblicz dokładną wartość liczbową wyrażenia: $$W = \sqrt{11 - 6\sqrt{2}} + \sqrt{11 + 6\sqrt{2}}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia i kryteria (1 pkt w kluczu): Rozpoznanie kwadratu sumy i różnicy: $11 \pm 6\sqrt{2} = 9 \pm 2 \cdot 3 \cdot \sqrt{2} + 2 = (3 \pm \sqrt{2})^2$.
Szkic rozwiązania:

1. $\sqrt{11 - 6\sqrt{2}} = \sqrt{(3 - \sqrt{2})^2} = |3 - \sqrt{2}| = 3 - \sqrt{2}$ (ponieważ $3 = \sqrt{9} > \sqrt{2}$).

2. $\sqrt{11 + 6\sqrt{2}} = \sqrt{(3 + \sqrt{2})^2} = |3 + \sqrt{2}| = 3 + \sqrt{2}$.

3. $W = (3 - \sqrt{2}) + (3 + \sqrt{2}) = 6$.

Wynik: W = 6
Komentarz egzaminatora CKE: Uczniowie nagminnie gubią wartość bezwzględną przy $\sqrt{a^2} = |a|$. Przy $3 - \sqrt{2}$ znak jest dodatni, lecz brak uzasadnienia $3 > \sqrt{2}$ w zadaniach otwartych skutkuje utratą punktu za precyzję.
Źródło: CKE Czerwiec 2020 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wiedząc, że dla pewnej dodatniej liczby rzeczywistej $x$ spełniony jest warunek $x + \frac{1}{x} = 3$, oblicz wartość wyrażenia: $$x^3 + \frac{1}{x^3}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia i tożsamości (1 pkt): Zastosowanie wzoru na sześcian sumy: $(a + b)^3 = a^3 + b^3 + 3ab(a + b)$ dla $a = x, b = \frac{1}{x}$ przy $x > 0$.
Szkic rozwiązania:

1. $\left(x + \frac{1}{x}\right)^3 = x^3 + \frac{1}{x^3} + 3 \cdot x \cdot \frac{1}{x}\left(x + \frac{1}{x}\right) = x^3 + \frac{1}{x^3} + 3\left(x + \frac{1}{x}\right)$.

2. Podstawiamy wartość $x + \frac{1}{x} = 3$: $3^3 = x^3 + \frac{1}{x^3} + 3(3)$.

3. $27 = x^3 + \frac{1}{x^3} + 9 \implies x^3 + \frac{1}{x^3} = 27 - 9 = 18$.

Wynik: 18
Komentarz egzaminatora CKE: Próby bezpośredniego wyznaczania pierwiastków równania $x^2 - 3x + 1 = 0$ prowadzą do skomplikowanych obliczeń na ułamkach niewymiernych i w 70% przypadków kończą się błędami rachunkowymi.
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony (Formuła 2023) • 3 pkt

Wykaż, że liczba: $$A = \sqrt[3]{5\sqrt{2} + 7} - \sqrt[3]{5\sqrt{2} - 7}$$ jest liczbą całkowitą równą $2$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia i zwinięcie do sześcianu (1 pkt): Zauważenie, że $5\sqrt{2} \pm 7 = (\sqrt{2} \pm 1)^3$.
Szkic rozwiązania:

1. $(\sqrt{2} + 1)^3 = (\sqrt{2})^3 + 3(\sqrt{2})^2(1) + 3\sqrt{2}(1)^2 + 1 = 2\sqrt{2} + 6 + 3\sqrt{2} + 1 = 5\sqrt{2} + 7$.

2. Analogicznie $(\sqrt{2} - 1)^3 = 5\sqrt{2} - 7$.

3. Stąd $A = \sqrt[3]{(\sqrt{2} + 1)^3} - \sqrt[3]{(\sqrt{2} - 1)^3} = (\sqrt{2} + 1) - (\sqrt{2} - 1) = \sqrt{2} + 1 - \sqrt{2} + 1 = 2 \in \mathbb{C}$.

Wynik: Liczba A = 2 jest całkowita (dowód zakończony)
Komentarz egzaminatora CKE: W przypadku pierwiastków stopnia 3. nie występuje wartość bezwzględna ($\sqrt[3]{x^3} = x$). Kluczem jest rozpisanie sześcianu sumy/różnicy liczb postaci $a\sqrt{2} + b$.
Źródło: CKE Maj 2019 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Oblicz wartość ułamka algebraicznego $\frac{a^3 - b^3}{a - b}$ dla $a = \sqrt{3} + 1$ oraz $b = \sqrt{3} - 1$, stosując wzory skróconego mnożenia.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia i redukcja ułamka (1 pkt): Ponieważ $a \neq b$ ($a - b = 2 \neq 0$), rozkładamy licznik: $a^3 - b^3 = (a - b)(a^2 + ab + b^2)$, zatem ułamek redukuje się do $a^2 + ab + b^2$.
Szkic rozwiązania:

1. Wyrażenie $a^2 + ab + b^2 = (a - b)^2 + 3ab$.

2. $a - b = (\sqrt{3} + 1) - (\sqrt{3} - 1) = 2$.

3. $ab = (\sqrt{3} + 1)(\sqrt{3} - 1) = 3 - 1 = 2$.

4. Wartość ułamka: $2^2 + 3(2) = 4 + 6 = 10$.

Wynik: 10
Komentarz egzaminatora CKE: Podnoszenie $a$ i $b$ do trzeciej potęgi przed skróceniem ułamka jest dopuszczalne, ale czasochłonne. CKE premiuje uproszczenie wyrażenia symbolicznego przed podstawieniem liczb.
Źródło: CKE Sierpień 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Doprowadź wyrażenie do najprostszej postaci: $$\sqrt{7 - 4\sqrt{3}} + \sqrt{28 - 10\sqrt{3}} - \sqrt{3}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia i zwinięcie podwójnych pierwiastków (1 pkt): Zauważenie kwadratów: $7 - 4\sqrt{3} = (2 - \sqrt{3})^2$ oraz $28 - 10\sqrt{3} = 25 - 10\sqrt{3} + 3 = (5 - \sqrt{3})^2$.
Szkic rozwiązania:

1. $|2 - \sqrt{3}| = 2 - \sqrt{3}$, bo $2 > \sqrt{3}$.

2. $|5 - \sqrt{3}| = 5 - \sqrt{3}$, bo $5 > \sqrt{3}$.

3. Wyrażenie: $(2 - \sqrt{3}) + (5 - \sqrt{3}) - \sqrt{3} = 7 - 3\sqrt{3}$.

Wynik: 7 - 3√3
Komentarz egzaminatora CKE: Typowy błąd to redukowanie znaków bez uwzględnienia modułu. Pamiętaj: $\sqrt{x^2} = |x|$.
1.2
Mikromoduł 1.2

Równania i nierówności modułowe z metodą przedziałów

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony (Formuła 2023) • 4 pkt

Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$|2x - 6| + |x + 1| \le x + 7$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia i podział osi (1 pkt w kluczu): Miejsca zerowe modułów: $x = 3, x = -1$. Podział na przedziały: $I: (-\infty, -1)$, $II: [-1, 3)$, $III: [3, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. $x < -1$: $-(2x - 6) - (x + 1) \le x + 7 \implies -4x \le 2 \implies x \ge -\frac{1}{2}$. Część wspólna: $\emptyset$.

2. $x \in [-1, 3)$: $-(2x - 6) + (x + 1) \le x + 7 \implies -2x \le 0 \implies x \ge 0$. Część wspólna: $[0, 3)$.

3. $x \ge 3$: $(2x - 6) + (x + 1) \le x + 7 \implies 2x \le 12 \implies x \le 6$. Część wspólna: $[3, 6]$.

4. Suma zbiorów cząstkowych: $\emptyset \cup [0, 3) \cup [3, 6] = [0, 6]$.

Wynik: x ∈ [0, 6]
Komentarz egzaminatora CKE: Za błędy w domknięciu przedziałów (np. niezbadanie punktu granicznego $x=3$ lub $x=-1$) odejmuje się 1 punkt. Należy pamiętać o sumowaniu rozwiązań z poszczególnych przedziałów.
Źródło: CKE Czerwiec 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$|3x - 6| - |x + 2| \ge 2x - 8$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia i podział osi (1 pkt): Miejsca zerowe: $x = 2$ oraz $x = -2$. Przedziały: $(-\infty, -2)$, $[-2, 2)$, $[2, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. $x < -2$: $-(3x-6) - (-(x+2)) \ge 2x-8 \implies -2x+8 \ge 2x-8 \implies x \le 4$. Część wspólna: $(-\infty, -2)$.

2. $x \in [-2, 2)$: $-(3x-6) - (x+2) \ge 2x-8 \implies -4x+4 \ge 2x-8 \implies x \le 2$. Część wspólna: $[-2, 2)$.

3. $x \ge 2$: $(3x-6) - (x+2) \ge 2x-8 \implies 2x-8 \ge 2x-8 \implies 0 \ge 0$ (tożsamość). Część wspólna: $[2, +\infty)$.

4. Suma: $(-\infty, -2) \cup [-2, 2) \cup [2, +\infty) = \mathbb{R}$.

Wynik: x ∈ ℝ (wszystkie liczby rzeczywiste)
Komentarz egzaminatora CKE: Gdy w jednym z przypadków wychodzi tożsamość $0 \ge 0$, rozwiązaniem w tym przypadku jest cały badany przedział. Wielu uczniów błędnie pisało $\emptyset$.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych równanie: $$|x - 3| + 2|x + 1| = 5$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia i podział na przedziały (1 pkt): Miejsca zerowe: $x = -1, x = 3$. Przedziały: $(-\infty, -1)$, $[-1, 3)$, $[3, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. $x < -1$: $-(x - 3) - 2(x + 1) = 5 \implies -3x + 1 = 5 \implies x = -\frac{4}{3} \in (-\infty, -1)$.

2. $x \in [-1, 3)$: $-(x - 3) + 2(x + 1) = 5 \implies x + 5 = 5 \implies x = 0 \in [-1, 3)$.

3. $x \ge 3$: $(x - 3) + 2(x + 1) = 5 \implies 3x - 1 = 5 \implies x = 2 \notin [3, +\infty)$ (odrzucamy).

Wynik: x ∈ {-4/3, 0}
Komentarz egzaminatora CKE: Warunkiem koniecznym uzyskania pełnych 4 pkt jest weryfikacja przynależności wyznaczonych liczb do odpowiednich przedziałów (odrzucenie $x = 2$).
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$|x - 2| + |x + 3| < 7$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia i punkty podziału: Miejsca zerowe: $x = -3, x = 2$. Przedziały: $(-\infty, -3)$, $[-3, 2)$, $[2, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. $x < -3$: $-x + 2 - x - 3 < 7 \implies -2x < 8 \implies x > -4$. Część wspólna: $(-4, -3)$.

2. $x \in [-3, 2)$: $-x + 2 + x + 3 < 7 \implies 5 < 7$ (prawda). Część wspólna: $[-3, 2)$.

3. $x \ge 2$: $x - 2 + x + 3 < 7 \implies 2x < 6 \implies x < 3$. Część wspólna: $[2, 3)$.

4. Suma: $(-4, -3) \cup [-3, 2) \cup [2, 3) = (-4, 3)$.

Wynik: x ∈ (-4, 3)
Komentarz egzaminatora CKE: Sprawdź wynik geometrycznie: $|x-2| + |x+3|$ to suma odległości od punktów $2$ i $-3$. Odległość między nimi to 5. Nierówność spełniają punkty oddalone o mniej niż 1 jednostkę na zewnątrz od tego odcinka, czyli $(-4, 3)$.
Źródło: CKE Maj 2019 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$|2x + 4| - |x - 1| \le 3 - x$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia i podział osi: Miejsca zerowe: $x = -2, x = 1$. Przedziały: $(-\infty, -2)$, $[-2, 1)$, $[1, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. $x < -2$: $-(2x + 4) - (-(x - 1)) \le 3 - x \implies -x - 5 \le 3 - x \implies -5 \le 3$ (prawda). Część wspólna: $(-\infty, -2)$.

2. $x \in [-2, 1)$: $(2x + 4) + (x - 1) \le 3 - x \implies 3x + 3 \le 3 - x \implies 4x \le 0 \implies x \le 0$. Część wspólna: $[-2, 0]$.

3. $x \ge 1$: $(2x + 4) - (x - 1) \le 3 - x \implies x + 5 \le 3 - x \implies 2x \le -2 \implies x \le -1$. Część wspólna: $\emptyset$.

4. Suma rozwiązań: $(-\infty, -2) \cup [-2, 0] \cup \emptyset = (-\infty, 0]$.

Wynik: x ∈ (-∞, 0]
Komentarz egzaminatora CKE: Zwróć uwagę na zmianę znaku przed drugim modułem: $-|x-1|$. Przy $x < 1$ mamy $-( -(x-1) ) = +(x-1)$. Wielu maturzystów gubi podwójny minus.
1.3
Mikromoduł 1.3

Wartość bezwzględna z parametrem w ujęciu graficznym i analitycznym

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$||x - 1| - 3| = m^2 - 2m$$ ma dokładnie trzy różne rozwiązania rzeczywiste.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek geometryczny CKE (1 pkt): Niech $f(x) = ||x - 1| - 3|$ oraz $k = m^2 - 2m$. Liczba rozwiązań to liczba punktów przecięcia wykresu $f(x)$ z prostą poziomą $y = k$.
Szkic rozwiązania:

1. Wykres $f(x)$ powstaje z $y=|x|$ przez translację o $[1, -3]$ i odbicie symetryczne części poniżej $Ox$.

2. Wykres ma kształt litery "W" z lokalnym szczytem w $(1, 3)$ i minimami w $(-2, 0)$ oraz $(4, 0)$.

3. Prosta $y = k$ przecina wykres w dokładnie 3 punktach wtedy i tylko wtedy, gdy przechodzi przez wierzchołek lokalny: $k = 3$.

4. Równanie: $m^2 - 2m = 3 \iff m^2 - 2m - 3 = 0 \iff (m - 3)(m + 1) = 0 \implies m = 3 \lor m = -1$.

Wynik: m ∈ {-1, 3}
Komentarz egzaminatora CKE: Próba rozwiązywania tego zadania analitycznie (rozbijaniem na 4 przypadki algebraiczne) pochłania 4-krotnie więcej czasu i jest obarczona gigantycznym ryzykiem błędu. Wykres to metoda wzorcowa według CKE.
Źródło: CKE Czerwiec 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Określ liczbę rozwiązań równania z parametrem $m \in \mathbb{R}$: $$||x + 2| - 4| = m$$ w zależności od wartości parametru $m$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Analiza wykresu $g(x) = ||x + 2| - 4|$: Wierzchołek lokalnego maksimum w $(-2, 4)$, minima globalne (wartość 0) w punktach $x = -6$ oraz $x = 2$.
Szkic rozwiązania:

1. Dla $m < 0$: $0$ rozwiązań (brak punktów wspólnych).

2. Dla $m = 0$: $2$ rozwiązania ($x = -6, x = 2$).

3. Dla $m \in (0, 4)$: $4$ rozwiązania (prosta przecina 4 ramiona).

4. Dla $m = 4$: $3$ rozwiązania (przejście przez wierzchołek $(-2, 4)$ i 2 ramiona zewnętrzne).

5. Dla $m > 4$: $2$ rozwiązania.

Wynik: 0 dla m < 0; 2 dla m = 0 lub m > 4; 3 dla m = 4; 4 dla m ∈ (0, 4)
Komentarz egzaminatora CKE: W kluczu CKE punkty przyznawane są za poszczególne przedziały. Utrata punktu następuje najczęściej przez pominięcie przypadku $m = 0$ lub błędne domknięcia nawiasów.
Źródło: CKE Maj 2020 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$|x^2 - 4| = m$$ ma dokładnie cztery różne rozwiązania rzeczywiste.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Koncepcja graficzna (1 pkt): Sporządzenie wykresu funkcji $f(x) = |x^2 - 4|$. Parabola $y = x^2 - 4$ ma wierzchołek w $(0, -4)$ i miejsca zerowe $x = \pm 2$.
Szkic rozwiązania:

1. Po nałożeniu modułu wierzchołek zostaje odbity do punktu $(0, 4)$.

2. Miejsca zerowe $x = -2, x = 2$ pozostają minimami o wartości $0$.

3. Prosta pozioma $y = m$ przecina wykres w 4 różnych punktach dokładnie wtedy, gdy leży ściśle między zerem a wierzchołkiem odbitym: $m \in (0, 4)$.

Wynik: m ∈ (0, 4)
Komentarz egzaminatora CKE: Kluczowe jest nie domykanie przedziału: dla $m = 0$ są 2 rozwiązania, a dla $m = 4$ są 3 rozwiązania ($x=0$ oraz dwa punkty na ramionach).
Źródło: CKE Próbna Marzec 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $k \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$||x - 3| - 2| = 2k + 1$$ ma dokładnie dwa różne rozwiązania rzeczywiste.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek na 2 rozwiązania: Wykres lewej strony ma szczyt lokalny w punkcie $(3, 2)$ i minima o wartości $0$ w $x = 1$ oraz $x = 5$. Dokładnie dwa rozwiązania są dla $p = 0$ lub $p > 2$, gdzie $p = 2k + 1$.
Szkic rozwiązania:

1. Przypadek $p = 0$: $2k + 1 = 0 \implies k = -\frac{1}{2}$.

2. Przypadek $p > 2$: $2k + 1 > 2 \implies 2k > 1 \implies k > \frac{1}{2}$.

3. Suma warunków: $k \in \left\{-\frac{1}{2}\right\} \cup \left(\frac{1}{2}, +\infty\right)$.

Wynik: k ∈ {-1/2} ∪ (1/2, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Około 40% uczniów gubi punkt $k = -\frac{1}{2}$ (odpowiadający minimom równym 0), podając wyłącznie przedział $k > \frac{1}{2}$.
Źródło: CKE Czerwiec 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $a \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$|2x - 4| = a - 1$$ ma dokładnie dwa różne rozwiązania rzeczywiste o przeciwnych znakach.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunki zadania (1 pkt): 1) Istnienie dwóch rozwiązań: $a - 1 > 0 \implies a > 1$. 2) Przeciwne znaki: $x_1 \cdot x_2 < 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Rozwiązujemy równanie: $2x - 4 = a - 1 \lor 2x - 4 = -(a - 1)$.

2. $2x = a + 3 \implies x_1 = \frac{a + 3}{2}$; $2x = 5 - a \implies x_2 = \frac{5 - a}{2}$.

3. Iloczyn: $x_1 \cdot x_2 < 0 \iff \frac{(a + 3)(5 - a)}{4} < 0 \iff -(a + 3)(a - 5) < 0 \iff (a + 3)(a - 5) > 0$.

4. Stąd $a \in (-\infty, -3) \cup (5, +\infty)$.

5. Koniunkcja z warunkiem $a > 1$: $a \in (5, +\infty)$.

Wynik: a ∈ (5, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Geometrycznie: punkt przecięcia wykresu $|2x - 4|$ z osią $Oy$ to $(0, 4)$. Aby jedno rozwiązanie było ujemne, a drugie dodatnie, prosta pozioma $y = a - 1$ musi leżeć powyżej punktu $(0, 4)$, czyli $a - 1 > 4 \implies a > 5$. Błyskawiczny dowód z wykresu!
1.4
Mikromoduł 1.4

Dowodzenie podzielności liczb całkowitych

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla każdej liczby całkowitej $n$ liczba $n^3 - n$ jest podzielna przez $6$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenie i rozkład (1 pkt): $n \in \mathbb{C}$. Rozkładamy: $n^3 - n = n(n^2 - 1) = (n - 1)n(n + 1)$.
Szkic rozwiązania:

1. Wyrażenie $(n - 1)n(n + 1)$ to iloczyn trzech kolejnych liczb całkowitych.

2. Wśród dowolnych trzech kolejnych liczb całkowitych co najmniej jedna jest podzielna przez 2 oraz dokładnie jedna jest podzielna przez 3.

3. Ponieważ $\operatorname{NWD}(2, 3) = 1$, iloczyn ten jest podzielny przez $2 \cdot 3 = 6$. $\blacksquare$

Wynik: Wykazano podzielność przez 6
Komentarz egzaminatora CKE: Sam zapis iloczynu $(n-1)n(n+1)$ daje 1 pkt. Aby zdobyć pełną pulę, uczeń musi wyraźnie napisać słowny komentarz o podzielności przez 2 i przez 3 oraz o względnej pierwszości liczb 2 i 3.
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla każdej nieparzystej liczby całkowitej $n$ liczba $P = n^3 + 3n^2 - n - 3$ jest podzielna przez $16$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenie CKE (1 pkt): $n = 2k + 1$, $k \in \mathbb{C}$. Rozkład: $P = (n^2 - 1)(n + 3) = (n - 1)(n + 1)(n + 3)$.
Szkic rozwiązania:

1. Podstawiamy $n = 2k + 1$: $(2k)(2k + 2)(2k + 4) = 8k(k + 1)(k + 2)$.

2. Czynnik $k(k + 1)$ to iloczyn dwóch kolejnych liczb całkowitych, z których jedna jest parzysta: $k(k + 1) = 2l$ dla $l \in \mathbb{C}$.

3. Stąd $P = 8 \cdot 2l \cdot (k + 2) = 16 \cdot l(k + 2)$, co oznacza, że $P$ jest podzielne przez $16$. $\blacksquare$

Wynik: Wykazano podzielność przez 16
Komentarz egzaminatora CKE: Sam czynnik 8 przed nawiasem daje tylko 2 pkt z 3. Kluczowy 3. punkt przyznawany jest za uzasadnienie, dlaczego $k(k+1)$ wnosi dodatkową dwójkę do iloczynu.
Źródło: CKE Maj 2019 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla każdej liczby naturalnej $n \ge 1$ liczba $n^5 - n$ jest podzielna przez $30$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozkład algebraiczny (1 pkt): $n^5 - n = n(n^4 - 1) = n(n^2 - 1)(n^2 + 1) = (n - 1)n(n + 1)(n^2 + 1)$.
Szkic rozwiązania:

1. Iloczyn $(n - 1)n(n + 1)$ trzech kolejnych liczb naturalnych dzieli się przez 6.

2. Podzielność przez 5: każda liczba $n$ przy dzieleniu przez 5 daje resztę $0, 1, 2, 3$ lub $4$.

3. Dla reszt $0, 1, 4$ czynnik $(n - 1)n(n + 1)$ jest podzielny przez 5.

4. Dla reszt $2$ i $3$: $n = 5k \pm 2 \implies n^2 + 1 = (5k \pm 2)^2 + 1 = 25k^2 \pm 20k + 5 = 5(5k^2 \pm 4k + 1)$ dzieli się przez 5.

5. Liczba dzieli się przez 6 i przez 5, więc dzieli się przez $6 \cdot 5 = 30$. $\blacksquare$

Wynik: Wykazano podzielność przez 30
Komentarz egzaminatora CKE: Kluczowa jest analiza reszt z dzielenia przez 5 dla czynnika $n^2 + 1$. Uczniowie często piszą ogólnikowe stwierdzenie "liczba dzieli się przez 5", nie badając $n^2 + 1$.
Źródło: CKE Czerwiec 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla każdej liczby całkowitej $n$ liczba $n^4 - 2n^3 - n^2 + 2n$ jest podzielna przez $24$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozkład na czynniki (1 pkt): $n(n^3 - 2n^2 - n + 2) = n[n^2(n - 2) - (n - 2)] = (n - 2)(n - 1)n(n + 1)$.
Szkic rozwiązania:

1. Wyrażenie jest iloczynem czterech kolejnych liczb całkowitych.

2. Wśród czterech kolejnych liczb całkowitych dokładnie jedna jest podzielna przez 4 oraz co najmniej jedna inna jest podzielna przez 2, zatem iloczyn dzieli się przez $4 \cdot 2 = 8$.

3. Wśród czterech kolejnych liczb całkowitych co najmniej jedna jest podzielna przez 3.

4. Ponieważ $\operatorname{NWD}(8, 3) = 1$, iloczyn dzieli się przez $8 \cdot 3 = 24$. $\blacksquare$

Wynik: Wykazano podzielność przez 24
Komentarz egzaminatora CKE: Cztery kolejne liczby całkowite to iloczyn $k!$ dla $k=4$, czyli $4! = 24$. To kanoniczny schemat na maturze rozszerzonej.
Źródło: CKE Sierpień 2020 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że suma sześcianów trzech kolejnych liczb całkowitych jest podzielna przez $9$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Oznaczenia liczb (1 pkt): Oznaczamy liczby jako $n - 1, n, n + 1$ dla $n \in \mathbb{C}$ (symetryczny zapis eliminuje wyrazy kwadratowe!).
Szkic rozwiązania:

1. $S = (n - 1)^3 + n^3 + (n + 1)^3 = (n^3 - 3n^2 + 3n - 1) + n^3 + (n^3 + 3n^2 + 3n + 1) = 3n^3 + 6n = 3n(n^2 + 2)$.

2. Wystarczy dowieść, że $n(n^2 + 2)$ dzieli się przez 3:

- jeśli $n = 3k$, to $3 \mid n$.

- jeśli $n = 3k \pm 1$, to $n^2 + 2 = (3k \pm 1)^2 + 2 = 9k^2 \pm 6k + 3 = 3(3k^2 \pm 2k + 1)$ dzieli się przez 3.

3. Skoro $3 \mid n(n^2 + 2)$, to $3 \cdot 3 \mid 3n(n^2 + 2) \implies 9 \mid S$. $\blacksquare$

Wynik: Wykazano podzielność przez 9
Komentarz egzaminatora CKE: Zapis $n, n+1, n+2$ generuje $3n^3 + 9n^2 + 15n + 9$. Wykazanie podzielności jest wtedy trudniejsze rachunkowo. Zawsze stosuj oznaczenie symetryczne $n-1, n, n+1$.
1.5
Mikromoduł 1.5

Dowodzenie nierówności algebraicznych

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony (Formuła 2023) • 3 pkt

Wykaż, że dla dowolnych dodatnich liczb rzeczywistych $a, b$ spełniających warunek $a + b = 1$, prawdziwa jest nierówność: $$a^3 + b^3 \ge \frac{1}{4}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia CKE: $a > 0, b > 0, a + b = 1 \implies b = 1 - a$.
Szkic rozwiązania:

1. Lewa strona: $L = a^3 + (1 - a)^3 = a^3 + 1 - 3a + 3a^2 - a^3 = 3a^2 - 3a + 1$.

2. Różnica stron: $L - \frac{1}{4} = 3a^2 - 3a + \frac{3}{4} = 3\left(a^2 - a + \frac{1}{4}\right) = 3\left(a - \frac{1}{2}\right)^2$.

3. Ponieważ dla $a \in \mathbb{R}$ zachodzi $\left(a - \frac{1}{2}\right)^2 \ge 0$, to $3\left(a - \frac{1}{2}\right)^2 \ge 0 \implies L \ge \frac{1}{4}$. $\blacksquare$

Wynik: Dowód zakończony (równość dla a = b = 1/2)
Komentarz egzaminatora CKE: Zwijanie do postaci $3(a - 1/2)^2 \ge 0$ daje 100% punktów. Pamiętaj o formalnym zakończeniu wnioskowania ("co kończy dowód" lub symbol $\blacksquare$).
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych $x, y, z$ prawdziwa jest nierówność: $$x^2 + y^2 + z^2 \ge xy + yz + zx$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Metoda CKE (1 pkt): Przeniesienie na jedną stronę i mnożenie przez 2 w celu zwinięcia do sumy kwadratów różnic.
Szkic rozwiązania:

1. $x^2 + y^2 + z^2 - xy - yz - zx \ge 0$.

2. Mnożymy przez $2 > 0$: $2x^2 + 2y^2 + 2z^2 - 2xy - 2yz - 2zx \ge 0$.

3. Grupujemy: $(x^2 - 2xy + y^2) + (y^2 - 2yz + z^2) + (z^2 - 2zx + x^2) \ge 0$.

4. $(x - y)^2 + (y - z)^2 + (z - x)^2 \ge 0$.

5. Suma trzech kwadratów liczb rzeczywistych jest nieujemna, co kończy dowód. $\blacksquare$

Wynik: Dowód zakończony (równość dla x = y = z)
Komentarz egzaminatora CKE: Jeden z najważniejszych lematów olimpijskich i maturalnych CKE. Koniecznie zapamiętaj manewr mnożenia przez 2.
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla dowolnych dodatnich liczb rzeczywistych $a, b > 0$ zachodzi nierówność: $$\frac{a}{b} + \frac{b}{a} \ge 2$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia CKE: $a > 0, b > 0 \implies ab > 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Sprowadzamy lewą stronę do wspólnego mianownika: $\frac{a^2 + b^2}{ab} \ge 2$.

2. Mnożymy obustronnie przez $ab > 0$ (znak nierówności bez zmian): $a^2 + b^2 \ge 2ab$.

3. $a^2 - 2ab + b^2 \ge 0 \iff (a - b)^2 \ge 0$.

4. Nierówność $(a - b)^2 \ge 0$ jest prawdziwa dla dowolnych liczb rzeczywistych. $\blacksquare$

Wynik: Dowód zakończony (równość dla a = b)
Komentarz egzaminatora CKE: Koniecznie odnotuj, że $ab > 0$ przed pomnożeniem nierówności. Mnożenie przez wyrażenie o nieustalonym znaku to kardynalny błąd rzeczowy.
Źródło: CKE Czerwiec 2020 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych $x, y$ spełniających warunek $x + y = 2$ prawdziwa jest nierówność: $$x^4 + y^4 \ge 2$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Metoda podstawienia symetrycznego CKE: Niech $x = 1 + t$ oraz $y = 1 - t$ dla $t \in \mathbb{R}$. Wtedy $x + y = 2$ jest spełnione tożsamościowo.
Szkic rozwiązania:

1. $x^4 + y^4 = (1 + t)^4 + (1 - t)^4$.

2. $(1 + t)^4 = 1 + 4t + 6t^2 + 4t^3 + t^4$.

3. $(1 - t)^4 = 1 - 4t + 6t^2 - 4t^3 + t^4$.

4. Suma: $x^4 + y^4 = 2 + 12t^2 + 2t^4 = 2 + 2t^2(6 + t^2)$.

5. Ponieważ $t^2 \ge 0$ oraz $6 + t^2 > 0$, to $2t^2(6 + t^2) \ge 0$, zatem $x^4 + y^4 \ge 2$. $\blacksquare$

Wynik: Dowód zakończony (równość dla x = y = 1)
Komentarz egzaminatora CKE: Zastosowanie podstawienia $x = 1+t, y = 1-t$ upraszcza dowód z 1 strony obliczeń do 4 linijek! Używaj tej techniki przy warunku $x+y=2c$.
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla dowolnych dodatnich liczb rzeczywistych $a, b$ prawdziwa jest nierówność: $$(a + b)\left(\frac{1}{a} + \frac{1}{b}\right) \ge 4$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenia CKE: $a > 0, b > 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Wymnażamy nawiasy po lewej stronie: $L = a \cdot \frac{1}{a} + a \cdot \frac{1}{b} + b \cdot \frac{1}{a} + b \cdot \frac{1}{b} = 1 + \frac{a}{b} + \frac{b}{a} + 1 = 2 + \frac{a}{b} + \frac{b}{a}$.

2. Wiemy, że dla liczb dodatnich $\frac{a}{b} + \frac{b}{a} \ge 2$, gdyż $\frac{a^2 + b^2 - 2ab}{ab} = \frac{(a - b)^2}{ab} \ge 0$.

3. Zatem $L = 2 + \left(\frac{a}{b} + \frac{b}{a}\right) \ge 2 + 2 = 4$. $\blacksquare$

Wynik: Dowód zakończony (równość dla a = b)
Komentarz egzaminatora CKE: Jest to bezpośrednia konsekwencja nierówności między średnią arytmetyczną a harmoniczną (AM-HM) lub Cauchy'ego-Schwarza w formie Engel's form. Na maturze rozszerzonej CKE w zupełności wystarcza proste wymnożenie i zwinięcie do $(a-b)^2 \ge 0$.
Moduł 02 • 5 Mikromodułów Tematycznych

Funkcja liniowa i funkcja kwadratowa (w tym zadania z parametrem)

Opanujesz pełen przekrój arkuszowy CKE: właściwości prostych prostopadłych i równoległych, układy z parametrem, postacie trójmianu, optymalizację w przedziałach domkniętych, równania modułowe oraz słynne zadania z parametrem ze wzorami Viète'a i przypadkiem liniowym ($a = 0$).

25 Zadań CKE CKE 2019-2025
2.1
Mikromoduł 2.1

Funkcja liniowa, proste prostopadłe/równoległe i układy z parametrem

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony (Formuła 2023) • 3 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których układ równań: $$\begin{cases} (m - 1)x + 2y = 1 \\ x + my = 1 \end{cases}$$ ma nieskończenie wiele rozwiązań (jest tożsamościowy).

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek tożsamościowości CKE (1 pkt): Układ ma nieskończenie wiele rozwiązań wtedy i tylko wtedy, gdy wyznacznik główny $W = 0$ oraz wyznaczniki zmiennych $W_x = 0$ i $W_y = 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Wyznacznik główny: $W = \begin{vmatrix} m - 1 & 2 \\ 1 & m \end{vmatrix} = m(m - 1) - 2 = m^2 - m - 2 = (m - 2)(m + 1)$.

2. $W = 0 \iff m = 2 \lor m = -1$.

3. Sprawdzamy wyznaczniki zmiennych:

- Dla $m = 2$: $W_x = \begin{vmatrix} 1 & 2 \\ 1 & 2 \end{vmatrix} = 0$, $W_y = \begin{vmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 1 \end{vmatrix} = 0 \implies$ nieskończenie wiele rozwiązań.

- Dla $m = -1$: $W_x = \begin{vmatrix} 1 & 2 \\ 1 & -1 \end{vmatrix} = -1 - 2 = -3 \neq 0 \implies$ układ sprzeczny.

Wynik: m = 2
Komentarz egzaminatora CKE: Najczęstszym błędem jest poprzestanie na warunku $W = 0$ i podanie odpowiedzi $m \in \{-1, 2\}$. Niezbędna jest weryfikacja wyznaczników $W_x$ i $W_y$, która eliminuje przypadek sprzeczny $m = -1$.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Proste o równaniach $l_1: (2m - 1)x - y + 3 = 0$ oraz $l_2: mx + 3y - 5 = 0$ są wzajemnie prostopadłe. Wyznacz wartość parametru $m$, wiedząc dodatkowo, że punkt przecięcia tych prostych leży w drugiej ćwiartce układu współrzędnych ($x_0 < 0$ oraz $y_0 > 0$).

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek prostopadłości (1 pkt): $A_1 A_2 + B_1 B_2 = 0 \iff (2m - 1)m + (-1)(3) = 0 \iff 2m^2 - m - 3 = 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Rozwiązujemy równanie: $\Delta = (-1)^2 - 4(2)(-3) = 25 \implies m_1 = -1 \lor m_2 = \frac{3}{2}$.

2. Sprawdzamy punkt przecięcia $P(x_0, y_0)$:

- Dla $m = -1$: $y = 3 - 3x$, wstawiamy do $l_2$: $-x + 3(3 - 3x) - 5 = 0 \implies -10x + 4 = 0 \implies x_0 = \frac{2}{5} > 0$ (I lub IV ćwiartka, sprzeczność).

- Dla $m = \frac{3}{2}$: $l_1: 2x - y + 3 = 0 \implies y = 2x + 3$. Wstawiamy do $l_2$: $\frac{3}{2}x + 3(2x + 3) - 5 = 0 \implies \frac{15}{2}x + 4 = 0 \implies x_0 = -\frac{8}{15} < 0$.

Wtedy $y_0 = 2\left(-\frac{8}{15}\right) + 3 = \frac{29}{15} > 0$ (II ćwiartka, warunek spełniony!).

Wynik: m = 3/2
Komentarz egzaminatora CKE: Powszechny błąd polega na podaniu obu wartości $m \in \{-1, \frac{3}{2}\}$ bez wyznaczenia współrzędnych punktu przecięcia i sprawdzenia znaków $x_0, y_0$.
Źródło: CKE Czerwiec 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wyznacz wzór funkcji liniowej $f(x) = ax + b$, która dla każdego $x \in \mathbb{R}$ spełnia warunek $f(f(x)) = 4x - 9$ oraz jest malejąca w swojej dziedzinie.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenie i złożenie funkcji (1 pkt): $f$ jest malejąca $\iff a < 0$. Składamy funkcję: $f(f(x)) = a(ax + b) + b = a^2x + ab + b$.
Szkic rozwiązania:

1. Porównujemy współczynniki wielomianów: $a^2x + (ab + b) = 4x - 9$.

2. $a^2 = 4 \implies a = 2 \lor a = -2$. Ponieważ $a < 0$, otrzymujemy $a = -2$.

3. Wyraz wolny: $ab + b = -9 \implies -2b + b = -9 \implies -b = -9 \implies b = 9$.

Wynik: f(x) = -2x + 9
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o uwzględnieniu monotoniczności – dla $a = 2$ otrzymalibyśmy $2b + b = -9 \implies b = -3$ i funkcję rosnącą $f(x) = 2x - 3$, która nie spełnia założeń zadania.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których punkt przecięcia prostych $k: x + y = m + 1$ oraz $l: x - y = 3 - m$ leży wewnątrz koła o środku w początku układu współrzędnych i promieniu $r = \sqrt{13}$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie punktu i warunek koła (1 pkt): Punkt $P(x, y)$ leży we wnętrzu koła $\iff x^2 + y^2 < r^2 = 13$.
Szkic rozwiązania:

1. Dodajemy równania stronami: $2x = (m + 1) + (3 - m) = 4 \implies x = 2$.

2. Odejmujemy równania stronami: $2y = (m + 1) - (3 - m) = 2m - 2 \implies y = m - 1$.

3. Nierówność koła: $2^2 + (m - 1)^2 < 13 \iff 4 + (m - 1)^2 < 13 \iff (m - 1)^2 < 9$.

4. $|m - 1| < 3 \iff -3 < m - 1 < 3 \iff -2 < m < 4$.

Wynik: m ∈ (-2, 4)
Komentarz egzaminatora CKE: Słowo "wnętrze koła" oznacza nierówność ostrą ($<$). Użycie nierówności nieostrej ($\le$, oznaczającej koło wraz z brzegiem) kosztowało maturzystów 1 punkt.
Źródło: CKE Maj 2019 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których funkcja liniowa $f(x) = (m^2 - 4)x + m - 2$ jest rosnąca oraz jej miejsce zerowe jest mniejsze od $1$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunki zadania (1 pkt): 1) Funkcja rosnąca: $a > 0 \implies m^2 - 4 > 0 \implies m \in (-\infty, -2) \cup (2, +\infty)$. 2) Istnienie i warunek miejsca zerowego: $x_0 < 1$.
Szkic rozwiązania:

1. Wyznaczamy miejsce zerowe: $(m^2 - 4)x + m - 2 = 0 \implies x_0 = \frac{-(m - 2)}{(m - 2)(m + 2)} = -\frac{1}{m + 2}$ (dla $m \neq 2$).

2. Warunek $x_0 < 1$: $-\frac{1}{m + 2} < 1 \iff \frac{1}{m + 2} + 1 > 0 \iff \frac{m + 3}{m + 2} > 0 \iff (m + 3)(m + 2) > 0$.

3. Z nierówności wymiernej: $m \in (-\infty, -3) \cup (-2, +\infty)$.

4. Część wspólna z warunkiem monotoniczności $m \in (-\infty, -2) \cup (2, +\infty)$: $m \in (-\infty, -3) \cup (2, +\infty)$.

Wynik: m ∈ (-∞, -3) ∪ (2, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Powszechny błąd to mnożenie nierówności $-\frac{1}{m+2} < 1$ przez mianownik bez uwzględnienia jego znaku. Pamiętaj: mnożymy przez kwadrat mianownika lub sprowadzamy do wspólnego ułamka!
2.2
Mikromoduł 2.2

Funkcja kwadratowa – postacie, wierzchołek i optymalizacja wartości w przedziale

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony (Formuła 2023) • 3 pkt

Wyznacz wartość najmniejszą i wartość największą funkcji kwadratowej $f(x) = -2x^2 + 8x + 1$ w przedziale domkniętym $\langle 0, 3 \rangle$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Położenie wierzchołka (1 pkt): Odcięta wierzchołka paraboli $p = -\frac{b}{2a} = -\frac{8}{2(-2)} = 2$. Sprawdzenie: $2 \in \langle 0, 3 \rangle$.
Szkic rozwiązania:

1. Ponieważ $a = -2 < 0$, ramiona paraboli skierowane są w dół, więc w wierzchołku funkcja osiąga maksimum: $f(2) = -2(2)^2 + 8(2) + 1 = -8 + 16 + 1 = 9$.

2. Wartości na krańcach przedziału: $f(0) = 1$, $f(3) = -2(9) + 8(3) + 1 = 7$.

3. Porównanie: najmniejsza wartość to $1$ (dla $x = 0$), a największa to $9$ (dla $x = 2$).

Wynik: Wartość min = 1 (dla x = 0), wartość max = 9 (dla x = 2)
Komentarz egzaminatora CKE: Obowiązkowo należy sprawdzić, czy $p \in \langle a, b \rangle$. Wpisanie wierzchołka bez weryfikacji przynależności do przedziału to utrata 1 punktu.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Funkcja kwadratowa $f$ osiąga wartość najmniejszą równą $-4$ dla argumentu $x = 2$, a jednym z jej miejsc zerowych jest $x_1 = 4$. Wyznacz wzór funkcji $f$ w postaci ogólnej oraz rozwiąż nierówność $f(x) \le 5$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Postać kanoniczna (1 pkt): Wierzchołek $W = (2, -4) \implies f(x) = a(x - 2)^2 - 4$.
Szkic rozwiązania:

1. Wyznaczamy $a$: $f(4) = 0 \implies a(4 - 2)^2 - 4 = 0 \implies 4a = 4 \implies a = 1$.

2. Postać ogólna: $f(x) = (x - 2)^2 - 4 = x^2 - 4x + 4 - 4 = x^2 - 4x$.

3. Nierówność: $x^2 - 4x \le 5 \iff x^2 - 4x - 5 \le 0 \iff (x - 5)(x + 1) \le 0$.

4. Rozwiązanie nierówności: $x \in \langle -1, 5 \rangle$.

Wynik: f(x) = x² - 4x oraz x ∈ [-1, 5]
Komentarz egzaminatora CKE: Zauważ symetrię wierzchołka: jeśli $p = 2$, a jedno miejsce zerowe to $x_1 = 4$, drugie miejsce zerowe wynosi $x_2 = 2 - (4 - 2) = 0$, co natychmiast daje postać iloczynową $f(x) = a x(x - 4)$.
Źródło: CKE Czerwiec 2020 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Zbiorem rozwiązań nierówności $x^2 + bx + c < 0$ jest przedział $(-3, 5)$. Wyznacz współczynniki $b$ oraz $c$, a następnie podaj zbiór wartości funkcji $g(x) = x^2 + bx + c + 7$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Postać iloczynowa (1 pkt): Pierwiastkami są $x_1 = -3$ oraz $x_2 = 5$. Ponieważ współczynnik przy $x^2$ wynosi $a = 1$, to $f(x) = (x + 3)(x - 5)$.
Szkic rozwiązania:

1. Wymnażamy: $(x + 3)(x - 5) = x^2 - 2x - 15 \implies b = -2, c = -15$.

2. Wierzchołek paraboli $f$: $p = \frac{-3 + 5}{2} = 1$, $q = f(1) = 1 - 2 - 15 = -16$.

3. Wykres funkcji $g(x)$ jest przesunięty o 7 jednostek w górę: $q_g = -16 + 7 = -9$.

4. Ponieważ ramiona są skierowane w górę ($a = 1 > 0$), zbiór wartości $g$ to $\langle -9, +\infty)$.

Wynik: b = -2, c = -15, ZW = [-9, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o domknięciu nawiasu przy zbiorze wartości funkcji kwadratowej: wierzchołek należy do wykresu, więc nawias musi być ostrokątny $\langle$.
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Liczby $x_1, x_2$ są różnymi miejscami zerowymi funkcji kwadratowej $f(x) = ax^2 + bx + c$, gdzie $a \neq 0$. Wykaż, że odcięta wierzchołka paraboli $p = \frac{x_1 + x_2}{2}$ oraz że rzędna wierzchołka $q = f(p) = -\frac{\Delta}{4a}$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenie i wzory Viète'a (1 pkt): Ze wzoru na sumę pierwiastków: $x_1 + x_2 = -\frac{b}{a}$.
Szkic rozwiązania:

1. Dzielimy sumę przez 2: $\frac{x_1 + x_2}{2} = \frac{-\frac{b}{a}}{2} = -\frac{b}{2a} = p$.

2. Wstawiamy $p = -\frac{b}{2a}$ do wzoru funkcji: $f(p) = a\left(-\frac{b}{2a}\right)^2 + b\left(-\frac{b}{2a}\right) + c = a \cdot \frac{b^2}{4a^2} - \frac{b^2}{2a} + c = \frac{b^2}{4a} - \frac{2b^2}{4a} + \frac{4ac}{4a}$.

3. Sprowadzamy do wspólnego mianownika: $\frac{b^2 - 2b^2 + 4ac}{4a} = \frac{-b^2 + 4ac}{4a} = -\frac{b^2 - 4ac}{4a} = -\frac{\Delta}{4a} = q$. $\blacksquare$

Wynik: Dowód tożsamości wierzchołka zakończony
Komentarz egzaminatora CKE: Zadanie dowodowe z algebry elementarnej. Kluczowe jest poprawne przekształcenie algebraiczne ułamków do wspólnego mianownika $4a$.
Źródło: CKE Sierpień 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Funkcja kwadratowa $f$ przyjmuje największą wartość równą $3$ dla argumentu $x = 1$. Do wykresu tej funkcji należy punkt $A = (3, -5)$. Wyznacz najmniejszą i największą wartość funkcji $f$ w przedziale domkniętym $\langle -1, 2 \rangle$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Postać kanoniczna (1 pkt): Wierzchołek $W = (1, 3) \implies f(x) = a(x - 1)^2 + 3$.
Szkic rozwiązania:

1. Wyznaczamy $a$ z punktu $A(3, -5)$: $-5 = a(3 - 1)^2 + 3 \implies 4a + 3 = -5 \implies 4a = -8 \implies a = -2$.

2. Wzór funkcji: $f(x) = -2(x - 1)^2 + 3$.

3. Badamy przedział $\langle -1, 2 \rangle$: wierzchołek $p = 1 \in \langle -1, 2 \rangle$, więc wartość największa to $f(1) = 3$.

4. Wartości na krańcach: $f(-1) = -2(-1 - 1)^2 + 3 = -8 + 3 = -5$; $f(2) = -2(2 - 1)^2 + 3 = 1$.

5. Najmniejsza wartość w przedziale to $f(-1) = -5$.

Wynik: Wartość min = -5 (dla x = -1), wartość max = 3 (dla x = 1)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że dla $a < 0$ wierzchołek to maksimum lokalne i globalne. Wartość minimalna zawsze leży na jednym z krańców przedziału (tym, który leży dalej od wierzchołka: $|-1 - 1| = 2 > |2 - 1| = 1$).
2.3
Mikromoduł 2.3

Równania i nierówności kwadratowe z wartością bezwzględną i pierwiastkami

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Czerwiec 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych równanie: $$x^2 - 4|x| + 3 = 0$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Podstawienie i założenie (1 pkt): Zauważenie, że $x^2 = |x|^2$. Podstawiamy $t = |x|$, gdzie $t \ge 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Równanie zmiennej $t$: $t^2 - 4t + 3 = 0 \iff (t - 1)(t - 3) = 0 \implies t_1 = 1, t_2 = 3$.

2. Oba pierwiastki spełniają warunek $t \ge 0$.

3. Powrót do zmiennej $x$:

- $|x| = 1 \implies x = 1 \lor x = -1$.

- $|x| = 3 \implies x = 3 \lor x = -3$.

Wynik: x ∈ {-3, -1, 1, 3}
Komentarz egzaminatora CKE: Podstawienie $t = |x|$ upraszcza zadanie do 3 linijek. Rozbijanie na przedziały $x < 0$ i $x \ge 0$ daje ten sam wynik, ale zajmuje 3 razy więcej miejsca w arkuszu.
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$|x^2 - 3x| \le 2x$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek prawej strony (1 pkt): Ponieważ $|w| \ge 0$, prawa strona musi być nieujemna: $2x \ge 0 \implies x \ge 0$. (Dla $x < 0$ nierówność jest sprzeczna).
Szkic rozwiązania:

1. Dla $x \ge 0$ stosujemy tożsamość $|w| \le c \iff -c \le w \le c$:

$$-2x \le x^2 - 3x \le 2x$$

2. Pierwsza nierówność: $x^2 - 3x \ge -2x \iff x^2 - x \ge 0 \iff x(x - 1) \ge 0 \implies x \in (-\infty, 0\rangle \cup \langle 1, +\infty)$.

3. Druga nierówność: $x^2 - 3x \le 2x \iff x^2 - 5x \le 0 \iff x(x - 5) \le 0 \implies x \in \langle 0, 5 \rangle$.

4. Koniunkcja z $x \ge 0$: $\langle 0, 5 \rangle \cap ((-\infty, 0\rangle \cup \langle 1, +\infty)) = \{0\} \cup \langle 1, 5 \rangle$.

Wynik: x ∈ {0} ∪ [1, 5]
Komentarz egzaminatora CKE: Zwróć uwagę na odizolowany punkt $x = 0$! Blisko 50% maturzystów gubi zero i podaje błędną odpowiedź $x \in \langle 1, 5 \rangle$. Dla $x = 0$ mamy $|0| \le 0$, co jest prawdą.
Źródło: CKE Maj 2020 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych równanie: $$\sqrt{x + 2} = x$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina i warunek nieujemności (1 pkt): 1) Wyrażenie podpierwiastkowe: $x + 2 \ge 0 \implies x \ge -2$. 2) Wartość pierwiastka jest nieujemna: $x \ge 0$. Część wspólna założeń: $D = \langle 0, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. Podnosimy obustronnie do kwadratu dla $x \in D$: $x + 2 = x^2$.

2. $x^2 - x - 2 = 0 \iff (x - 2)(x + 1) = 0 \implies x = 2 \lor x = -1$.

3. Sprawdzamy zgodność z dziedziną $D$: $2 \ge 0$ (spełnia), natomiast $-1 < 0$ (pierwiastek obcy, odrzucamy!).

Wynik: x = 2
Komentarz egzaminatora CKE: Pozostawienie pierwiastka obcego $x = -1$ w odpowiedzi końcowej to kardynalny błąd rzeczowy (utrata 2 z 4 punktów). Pamiętaj: $\sqrt{-1 + 2} = \sqrt{1} = 1 \neq -1$.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych nierówność: $$x^2 - |2x - 3| \ge 1$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Podział na przypadki (1 pkt): Miejsce zerowe modułu: $2x - 3 = 0 \iff x = \frac{3}{2}$. Badamy przypadki $I: x \ge \frac{3}{2}$ oraz $II: x < \frac{3}{2}$.
Szkic rozwiązania:

1. $x \ge \frac{3}{2}$: $x^2 - (2x - 3) \ge 1 \iff x^2 - 2x + 2 \ge 0$. Wyróżnik $\Delta = 4 - 8 = -4 < 0, a = 1 > 0 \implies$ spełniona dla wszystkich $x \in \mathbb{R}$. Część wspólna: $\langle \frac{3}{2}, +\infty)$.

2. $x < \frac{3}{2}$: $x^2 - (-(2x - 3)) \ge 1 \iff x^2 + 2x - 4 \ge 0$.

$\Delta = 4 + 16 = 20 \implies x_1 = -1 - \sqrt{5}, x_2 = -1 + \sqrt{5} \approx 1{,}24 < \frac{3}{2}$.

Część wspólna: $(-\infty, -1 - \sqrt{5}\rangle \cup \langle -1 + \sqrt{5}, \frac{3}{2})$.

3. Suma przypadków: $(-\infty, -1 - \sqrt{5}\rangle \cup \langle -1 + \sqrt{5}, +\infty)$.

Wynik: x ∈ (-∞, -1 - √5] ∪ [-1 + √5, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Zauważ, jak w punkcie $x = \frac{3}{2}$ przedziały łączą się w jeden spójny promień $\langle -1 + \sqrt{5}, +\infty)$. Brak połączenia przedziałów na końcu oznacza stratę 1 punktu za wynik końcowy.
Źródło: CKE Maj 2019 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż w zbiorze liczb rzeczywistych równanie: $$(x^2 - 1)^2 - 5(x^2 - 1) + 6 = 0$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Podstawienie pomocnicze (1 pkt): Niech $t = x^2 - 1$. Równanie kwadratowe przyjmuje postać $t^2 - 5t + 6 = 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Rozkładamy trójmian: $(t - 2)(t - 3) = 0 \implies t_1 = 2 \lor t_2 = 3$.

2. Przypadek 1: $x^2 - 1 = 2 \iff x^2 = 3 \iff x = -\sqrt{3} \lor x = \sqrt{3}$.

3. Przypadek 2: $x^2 - 1 = 3 \iff x^2 = 4 \iff x = -2 \lor x = 2$.

Wynik: x ∈ {-2, -√3, √3, 2}
Komentarz egzaminatora CKE: Równania tego typu można rozwiązywać podnosząc nawias do kwadratu do wielomianu 4. stopnia $x^4 - 7x^2 + 12 = 0$, lecz zmienna pomocnicza $t = x^2 - 1$ jest 2 razy szybsza i minimalizuje ryzyko pomyłek.
2.4
Mikromoduł 2.4 • Święty Graal CKE

Funkcja kwadratowa z parametrem i wzory Viète'a (Zadania za 5 pkt)

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony (Formuła 2023) • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$x^2 - (m + 1)x + m + 4 = 0$$ ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste $x_1, x_2$ spełniające warunek: $$x_1^2 + x_2^2 \le 13$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek istnienia dwóch różnych pierwiastków (1 pkt): $\Delta > 0$.
Szkic rozwiązania:

1. $\Delta = (m + 1)^2 - 4(m + 4) = m^2 + 2m + 1 - 4m - 16 = m^2 - 2m - 15 > 0 \iff (m - 5)(m + 3) > 0 \implies m \in (-\infty, -3) \cup (5, +\infty)$.

2. Przekształcenie warunku: $x_1^2 + x_2^2 = (x_1 + x_2)^2 - 2x_1x_2 \le 13$.

3. Ze wzorów Viète'a: $x_1 + x_2 = m + 1$, $x_1x_2 = m + 4$.

$(m + 1)^2 - 2(m + 4) \le 13 \iff m^2 + 2m + 1 - 2m - 8 \le 13 \iff m^2 - 7 \le 13 \iff m^2 \le 20 \iff m \in \langle -2\sqrt{5}, 2\sqrt{5} \rangle$.

4. Koniunkcja warunków: $2\sqrt{5} \approx 4{,}47 < 5$, więc prawe ramię $(5, +\infty)$ nie ma części wspólnej. Lewe: $-2\sqrt{5} \approx -4{,}47 < -3$.

Wynik: m ∈ [-2√5, -3)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o ostrym znaku nierówności $\Delta > 0$! Słowo "dwa różne rozwiązania" wyklucza $\Delta = 0$. Zastosowanie $\Delta \ge 0$ powoduje utratę 1 punktu za założenia.
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie $x^2 - (2m - 2)x + m^2 - 3m - 4 = 0$ ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste $x_1, x_2$ tego samego znaku, spełniające warunek: $$|x_1 - x_2| < 4$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunki w kluczu CKE (2 pkt): 1) $\Delta > 0$, 2) Ten sam znak: $x_1 x_2 > 0$, 3) $|x_1 - x_2| < 4 \iff (x_1 - x_2)^2 < 16$.
Szkic rozwiązania:

1. $\Delta = 4(m - 1)^2 - 4(m^2 - 3m - 4) = 4(m^2 - 2m + 1 - m^2 + 3m + 4) = 4(m + 5) > 0 \implies m > -5$.

2. Ten sam znak: $x_1x_2 = m^2 - 3m - 4 > 0 \iff (m - 4)(m + 1) > 0 \implies m \in (-\infty, -1) \cup (4, +\infty)$.

3. $|x_1 - x_2|^2 = (x_1 + x_2)^2 - 4x_1x_2 = \Delta$. Zatem $\Delta < 16 \iff 4(m + 5) < 16 \iff m + 5 < 4 \iff m < -1$.

4. Część wspólna: $m \in (-5, +\infty) \cap ((-\infty, -1) \cup (4, +\infty)) \cap (-\infty, -1) = (-5, -1)$.

Wynik: m ∈ (-5, -1)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj tożsamość: $(x_1 - x_2)^2 = (x_1 + x_2)^2 - 4x_1x_2 = \frac{\Delta}{a^2}$. Dzięki temu nie trzeba liczyć pierwiastków z delty ani podnosić modułów!
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie $x^2 - 2mx + m^2 - 1 = 0$ ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste $x_1, x_2$ spełniające warunek: $$\frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} = \frac{x_1 + x_2}{2}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunki zadania (1 pkt): 1) $\Delta > 0$, 2) $x_1 \neq 0 \land x_2 \neq 0 \iff x_1x_2 \neq 0$, 3) Równanie sumy odwrotności.
Szkic rozwiązania:

1. $\Delta = 4m^2 - 4(m^2 - 1) = 4 > 0$ dla każdego $m \in \mathbb{R}$.

2. Mianowniki: $x_1x_2 = m^2 - 1 \neq 0 \implies m \neq 1 \land m \neq -1$.

3. $\frac{x_1 + x_2}{x_1x_2} = \frac{x_1 + x_2}{2} \iff (x_1 + x_2)\left(\frac{1}{x_1x_2} - \frac{1}{2}\right) = 0$.

4. Stąd: $x_1 + x_2 = 0 \iff 2m = 0 \iff m = 0$, lub $x_1x_2 = 2 \iff m^2 - 1 = 2 \iff m^2 = 3 \iff m = \pm\sqrt{3}$.

5. Wszystkie trzy wartości $\{-\sqrt{3}, 0, \sqrt{3}\}$ są różne od $\pm 1$.

Wynik: m ∈ {-√3, 0, √3}
Komentarz egzaminatora CKE: Powszechny błąd to dzielenie równania przez $(x_1 + x_2)$ bez założenia, że jest różne od zera, co prowadzi do bezpowrotnej utraty rozwiązania $m = 0$!
Źródło: CKE Czerwiec 2022 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie $x^2 + (m - 2)x + m - 3 = 0$ ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste $x_1, x_2$ spełniające warunek: $$x_1^3 + x_2^3 > -7$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek delty i tożsamość sześcianów (2 pkt): 1) $\Delta > 0$, 2) $x_1^3 + x_2^3 = (x_1 + x_2)[(x_1 + x_2)^2 - 3x_1x_2]$.
Szkic rozwiązania:

1. $\Delta = (m - 2)^2 - 4(m - 3) = m^2 - 8m + 16 = (m - 4)^2 > 0 \iff m \neq 4$.

2. Wzory Viète'a: $x_1 + x_2 = 2 - m$, $x_1x_2 = m - 3$.

3. $x_1^3 + x_2^3 = (2 - m)[(2 - m)^2 - 3(m - 3)] = (2 - m)(m^2 - 7m + 13) > -7$.

4. $-m^3 + 9m^2 - 27m + 33 > 0 \iff -(m - 3)^3 + 6 > 0 \iff (m - 3)^3 < 6 \iff m < 3 + \sqrt[3]{6}$.

5. Ponieważ $\sqrt[3]{6} \approx 1{,}82 \implies 3 + \sqrt[3]{6} \approx 4{,}82 > 4$, wykluczamy $m = 4$.

Wynik: m ∈ (-∞, 4) ∪ (4, 3 + ∛6)
Komentarz egzaminatora CKE: Trójmian $(m^2 - 7m + 13)$ ma $\Delta_m < 0$, więc jest stale dodatni. Zwinięcie wielomianu do sześcianu $-(m-3)^3 + 6$ to popis kunsztu CKE.
Źródło: CKE Maj 2020 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie $x^2 + (m + 3)x - 2m + 1 = 0$ ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste $x_1, x_2$ spełniające warunek: $$x_1^2 x_2 + x_1 x_2^2 < 6$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunki zadania (1 pkt): 1) $\Delta > 0$, 2) Wyłączenie wspólnego czynnika: $x_1 x_2(x_1 + x_2) < 6$.
Szkic rozwiązania:

1. $\Delta = (m + 3)^2 - 4(-2m + 1) = m^2 + 14m + 5 > 0 \implies m \in (-\infty, -7 - 2\sqrt{11}) \cup (-7 + 2\sqrt{11}, +\infty)$.

2. Wzory Viète'a: $x_1 + x_2 = -(m + 3)$, $x_1x_2 = 1 - 2m$.

3. $(1 - 2m)(-(m + 3)) < 6 \iff (2m - 1)(m + 3) < 6 \iff 2m^2 + 5m - 9 < 0$.

4. $\Delta_m = 25 + 72 = 97 \implies m \in \left(\frac{-5 - \sqrt{97}}{4}, \frac{-5 + \sqrt{97}}{4}\right)$.

5. Zauważamy: $-7 + 2\sqrt{11} \approx -0{,}37$, a $\frac{-5 - \sqrt{97}}{4} \approx -3{,}71$. Zatem część wspólna to $m \in \left(-7 + 2\sqrt{11}, \frac{-5 + \sqrt{97}}{4}\right)$.

Wynik: m ∈ (-7 + 2√11, (-5 + √97)/4)
Komentarz egzaminatora CKE: Prawidłowe oszacowanie przybliżeń pierwiastków niewymiernych jest konieczne do poprawnego wyznaczenia części wspólnej przedziałów.
2.5
Mikromoduł 2.5

Zadania z parametrem – przypadek liniowy (a = 0) oraz pierwiastki w przedziale

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$(m - 2)x^2 - 2x + 1 = 0$$ ma dokładnie jedno rozwiązanie rzeczywiste.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dwa przypadki w kluczu CKE (2 pkt): 1) Przypadek liniowy $a = 0$, 2) Przypadek kwadratowy $a \neq 0 \land \Delta = 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Przypadek 1: $m - 2 = 0 \iff m = 2$. Równanie przyjmuje postać: $-2x + 1 = 0 \implies x = \frac{1}{2}$ (dokładnie jedno rozwiązanie! Zatem $m = 2$ spełnia warunki).

2. Przypadek 2: $m \neq 2$. Równanie jest kwadratowe i ma jedno rozwiązanie $\iff \Delta = 0$.

$\Delta = (-2)^2 - 4(m - 2)(1) = 4 - 4m + 8 = 12 - 4m = 0 \iff 4m = 12 \iff m = 3$.

3. Suma przypadków: $m = 2$ lub $m = 3$.

Wynik: m ∈ {2, 3}
Komentarz egzaminatora CKE: Klasyczna pułapka! Jeśli w poleceniu jest "równanie" (a nie "równanie kwadratowe"), to dla współczynnika przy $x^2$ zależnego od parametru ZAWSZE należy rozważyć przypadek liniowy $a = 0$. Pominięcie $m = 2$ skutkuje utratą 2 punktów!
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony (Formuła 2023) • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$(m + 1)x^2 - 4x + m - 2 = 0$$ ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste $x_1, x_2$ większe od $1$ ($x_1 > 1$ oraz $x_2 > 1$).

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Układ warunków CKE (2 pkt): 1) $a \neq 0 \implies m \neq -1$, 2) $\Delta > 0$, 3) $(x_1 - 1)(x_2 - 1) > 0$, 4) $(x_1 - 1) + (x_2 - 1) > 0 \iff x_1 + x_2 > 2$.
Szkic rozwiązania:

1. $\Delta = 16 - 4(m + 1)(m - 2) = -4m^2 + 4m + 24 > 0 \iff m^2 - m - 6 < 0 \iff (m - 3)(m + 2) < 0 \implies m \in (-2, 3) \setminus \{-1\}$.

2. Warunek sumy: $\frac{4}{m + 1} > 2 \iff \frac{2 - 2m}{m + 1} > 0 \iff (1 - m)(m + 1) > 0 \implies m \in (-1, 1)$.

3. Warunek iloczynu: $x_1x_2 - (x_1 + x_2) + 1 > 0 \iff \frac{m - 2}{m + 1} - \frac{4}{m + 1} + 1 > 0 \iff \frac{2m - 5}{m + 1} > 0 \implies m \in (-\infty, -1) \cup \left(\frac{5}{2}, +\infty\right)$.

4. Część wspólna warunków sumy $(-1, 1)$ i iloczynu $(-\infty, -1) \cup (5/2, +\infty)$ jest zbiorem pustym $\emptyset$.

Wynik: Brak takich wartości (m ∈ ∅)
Komentarz egzaminatora CKE: Prawidłowa odpowiedź $m \in \emptyset$ w zadaniu za 5 punktów budzi często niepokój u uczniów. Jeśli wszystkie warunki zostały poprawnie rozpisane, brak części wspólnej jest w 100% poprawnym wynikiem!
Źródło: CKE Czerwiec 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$(m - 1)x^2 + 2mx + m + 2 = 0$$ ma co najmniej jedno rozwiązanie rzeczywiste.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Klucz oceniania (2 przypadki): 1) $a = 0 \iff m = 1$, 2) $a \neq 0 \land \Delta \ge 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Dla $m = 1$: $0x^2 + 2(1)x + 3 = 0 \implies 2x = -3 \implies x = -\frac{3}{2}$ (istnieje dokładnie jedno rozwiązanie, więc $m = 1$ spełnia warunki!).

2. Dla $m \neq 1$: równanie kwadratowe ma co najmniej jedno rozwiązanie $\iff \Delta \ge 0$.

$\Delta = (2m)^2 - 4(m - 1)(m + 2) = 4m^2 - 4(m^2 + m - 2) = -4m + 8 \ge 0 \iff 4m \le 8 \iff m \le 2$.

3. Łącząc przypadek $m \le 2$ (dla $m \neq 1$) oraz przypadek $m = 1$, otrzymujemy $m \in (-\infty, 2\rangle$.

Wynik: m ∈ (-∞, 2]
Komentarz egzaminatora CKE: Sformułowanie "co najmniej jedno rozwiązanie" oznacza $\Delta \ge 0$ (jedno lub dwa rozwiązania) w przypadku kwadratowym oraz równanie liniowe o $a \neq 0$.
Źródło: CKE Maj 2020 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$(m^2 - 1)x^2 - 2(m + 1)x + 1 = 0$$ ma dokładnie jedno rozwiązanie w przedziale domkniętym $\langle 0, 2 \rangle$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Klucz oceniania (2 przypadki): 1) Przypadek liniowy $m^2 - 1 = 0 \implies m = \pm 1$. 2) Przypadek kwadratowy z własnością Darboux $f(0) \cdot f(2) \le 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Dla $m = 1$: $-4x + 1 = 0 \implies x = \frac{1}{4} \in \langle 0, 2 \rangle$ (spełnia warunki zadania!).

2. Dla $m = -1$: $1 = 0$ (sprzeczność, brak rozwiązań).

3. Dla $m \neq \pm 1$: $\Delta = 4(m + 1)^2 - 4(m^2 - 1) = 8(m + 1) > 0 \implies m > -1$.

Dokładnie jeden pierwiastek w $\langle 0, 2 \rangle$: $f(0) \cdot f(2) \le 0 \iff 1 \cdot [4(m^2 - 1) - 4(m + 1) + 1] \le 0 \iff 4m^2 - 4m - 7 \le 0$.

4. $\Delta_m = 16 + 112 = 128 \implies m \in \left\langle \frac{1 - 2\sqrt{2}}{2}, \frac{1 + 2\sqrt{2}}{2} \right\rangle$. Ponieważ $\frac{1 - 2\sqrt{2}}{2} \approx -0{,}91 > -1$, warunek $m > -1$ jest spełniony, a punkt $m = 1$ z przypadku liniowego domyka zbiór.

Wynik: m ∈ [(1 - 2√2)/2, (1 + 2√2)/2]
Komentarz egzaminatora CKE: Własność Darboux $f(a) \cdot f(b) \le 0$ to najefektywniejszy sposób na wyznaczenie parametru, gdy dokładnie jeden pierwiastek leży w przedziale.
Źródło: CKE Informator 2023 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie $x^2 - 2mx + m^2 - 4 = 0$ ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste należące do przedziału otwartego $(-3, 5)$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie jawne pierwiastków (1 pkt): $\Delta = 4m^2 - 4(m^2 - 4) = 16 > 0 \implies \sqrt{\Delta} = 4$.
Szkic rozwiązania:

1. Wyznaczamy pierwiastki jawnie: $x_1 = \frac{2m - 4}{2} = m - 2$, $x_2 = \frac{2m + 4}{2} = m + 2$.

2. Warunek przynależności do przedziału $(-3, 5)$:

- Mniejszy pierwiastek: $m - 2 > -3 \implies m > -1$.

- Większy pierwiastek: $m + 2 < 5 \implies m < 3$.

3. Część wspólna: $m \in (-1, 3)$.

Wynik: m ∈ (-1, 3)
Komentarz egzaminatora CKE: Zawsze sprawdź, czy wyróżnik $\Delta$ nie jest stałą liczbą lub pełnym kwadratem! Bezpośrednie wyznaczenie $x_1, x_2$ oszczędza czasochłonnego stosowania wzorów Viète'a i badania wierzchołka.
Moduł 03 • 5 Mikromodułów Tematycznych

Wielomiany i wyrażenia wymierne

Opanujesz pełen arsenał maturalny: dzielenie wielomianów pisemnie i schematem Hornera, twierdzenie Bézouta i o reszcie, siatkę znaków przy pierwiastkach wielokrotnych, wielomiany z parametrem, rygor dziedziny wyrażeń wymiernych oraz nierówności wymierne rozwiązywane przez sprowadzenie do iloczynu.

25 Zadań CKE CKE 2019–2025
3.1
Mikromoduł 3.1

Dzielenie wielomianów, schemat Hornera i twierdzenie Bézouta

Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)

Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wielomian $W(x) = 2x^3 - 5x^2 - 4x + 3$ jest podzielny przez dwumian $(x + 1)$. Wyznacz iloraz $Q(x)$ z dzielenia wielomianu $W(x)$ przez dwumian $(x + 1)$ oraz podaj wszystkie całkowite pierwiastki wielomianu $W(x)$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dzielenie wielomianu (1 pkt): Schematem Hornera dla $c = -1$ lub pisemnie: $(2x^3 - 5x^2 - 4x + 3) : (x + 1) = 2x^2 - 7x + 3$.
Szkic rozwiązania:

1. Wyznaczamy pierwiastki trójmianu ilorazowego: $2x^2 - 7x + 3 = 0$.

2. $\Delta = (-7)^2 - 4 \cdot 2 \cdot 3 = 49 - 24 = 25 \implies \sqrt{\Delta} = 5$.

3. $x_1 = \frac{7 - 5}{4} = \frac{1}{2}$, $x_2 = \frac{7 + 5}{4} = 3$.

4. Wszystkie pierwiastki rzeczywiste to: $\{-1, \frac{1}{2}, 3\}$.

5. Pierwiastki całkowite: $-1$ oraz $3$ (liczba $\frac{1}{2} \notin \mathbb{Z}$).

Wynik: Q(x) = 2x² - 7x + 3; pierwiastki całkowite: x ∈ {-1, 3}
Komentarz egzaminatora CKE: Uważaj na treść polecenia! Pytanie dotyczyło pierwiastków całkowitych. Uczniowie, którzy jako odpowiedź podawali cały zbiór $\{-1, \frac{1}{2}, 3\}$, tracili punkt za brak selekcji liczb całkowitych.
Źródło: CKE Czerwiec 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wielomian $W(x) = x^4 + ax^3 + bx^2 - 8x + 4$ jest podzielny przez trójmian $P(x) = x^2 - 3x + 2$. Oblicz współczynniki $a$ i $b$ oraz wyznacz wszystkie pierwiastki wielomianu $W(x)$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunki podzielności (1 pkt): Rozkład trójmianu: $P(x) = (x - 1)(x - 2)$. Podzielność oznacza, że $W(1) = 0$ oraz $W(2) = 0$.
Szkic rozwiązania:

1. $W(1) = 1 + a + b - 8 + 4 = a + b - 3 = 0 \implies a + b = 3$.

2. $W(2) = 16 + 8a + 4b - 16 + 4 = 8a + 4b + 4 = 0 \implies 2a + b = -1$.

3. Odejmując równania: $(2a + b) - (a + b) = -1 - 3 \implies a = -4$, skąd $b = 3 - (-4) = 7$.

4. Wielomian $W(x) = x^4 - 4x^3 + 7x^2 - 8x + 4$. Dzielimy przez $x^2 - 3x + 2$, otrzymując iloraz $x^2 - x + 2$.

5. Dla trójmianu $x^2 - x + 2$: $\Delta = 1 - 8 = -7 < 0$, brak dalszych pierwiastków rzeczywistych.

Wynik: a = -4, b = 7; pierwiastki: x ∈ {1, 2}
Komentarz egzaminatora CKE: Zamiast uciążliwego dzielenia pisemnego z parametrami $a, b$, najszybszą i bezbłędną metodą jest rozłożenie dzielnika na czynniki liniowe i skorzystanie z twierdzenia Bézouta.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Reszta z dzielenia wielomianu $W(x)$ przez dwumian $(x - 3)$ jest równa $7$, a reszta z dzielenia tego wielomianu przez dwumian $(x + 2)$ jest równa $-3$. Wyznacz resztę z dzielenia wielomianu $W(x)$ przez trójmian kwadratowy $P(x) = x^2 - x - 6$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Postać reszty i wartości (1 pkt): Z twierdzenia o reszcie $W(3) = 7$ oraz $W(-2) = -3$. Reszta z dzielenia przez trójmian stopnia 2 ma postać liniową $R(x) = ax + b$.
Szkic rozwiązania:

1. Zapisujemy: $W(x) = Q(x)(x - 3)(x + 2) + ax + b$.

2. Podstawiamy $x = 3$: $W(3) = 3a + b = 7$.

3. Podstawiamy $x = -2$: $W(-2) = -2a + b = -3$.

4. Odejmując równania: $3a - (-2a) = 7 - (-3) \implies 5a = 10 \implies a = 2$.

5. Obliczamy $b$: $3(2) + b = 7 \implies b = 1$.

Wynik: R(x) = 2x + 1
Komentarz egzaminatora CKE: Fundamentalny pewniak CKE. Pamiętaj: stopień reszty jest zawsze co najmniej o 1 mniejszy niż stopień dzielnika (dla dzielnika stopnia 2 reszta to $ax + b$, dla dzielnika stopnia 3 to $ax^2 + bx + c$).
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wielomian $W(x) = 3x^3 - 4x^2 - 5x + 2$ ma trzy pierwiastki rzeczywiste. Wykaż, że jednym z pierwiastków wielomianu $W(x)$ jest liczba całkowita, a następnie oblicz iloczyn wszystkich pierwiastków tego wielomianu.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Pierwiastek całkowity (1 pkt): Kandydaci na pierwiastki całkowite to dzielniki wyrazu wolnego: $\{\pm 1, \pm 2\}$. Sprawdzamy: $W(-1) = 3(-1) - 4(1) - 5(-1) + 2 = -3 - 4 + 5 + 2 = 0$. Zatem $x = -1$ jest pierwiastkiem całkowitym.
Szkic rozwiązania:

1. Dzielimy $W(x)$ przez $(x + 1)$ schematem Hornera: iloraz $Q(x) = 3x^2 - 7x + 2$.

2. Wyznaczamy pierwiastki $Q(x)$: $\Delta = 49 - 24 = 25 \implies x_2 = \frac{7 - 5}{6} = \frac{1}{3}$, $x_3 = \frac{7 + 5}{6} = 2$.

3. Iloczyn wszystkich pierwiastków: $x_1 \cdot x_2 \cdot x_3 = (-1) \cdot \frac{1}{3} \cdot 2 = -\frac{2}{3}$.

4. Weryfikacja ze wzorem Viète'a 3. stopnia: $x_1 x_2 x_3 = -\frac{d}{a} = -\frac{2}{3}$.

Wynik: Pierwiastek całkowity x = -1 (lub x = 2); iloczyn: -2/3
Komentarz egzaminatora CKE: Zauważ, że iloczyn pierwiastków można natychmiast odczytać ze wzorów Viète'a dla wielomianu 3. stopnia ($-\frac{a_0}{a_3} = -\frac{2}{3}$), co stanowi doskonałą kontrolę poprawności rachunków.
Źródło: CKE Czerwiec 2024 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Dany jest wielomian $W(x) = x^3 - 2x^2 + mx - 6$. Wyznacz wartość parametru $m$, dla którego liczba $2$ jest pierwiastkiem wielomianu $W(x)$, a następnie dla wyznaczonego parametru $m$ zapisz wielomian $W(x)$ w postaci iloczynu czynników nierozkładalnych.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek pierwiastka (1 pkt): $W(2) = 0 \iff 2^3 - 2(2^2) + 2m - 6 = 0 \iff 8 - 8 + 2m - 6 = 0 \iff 2m = 6 \implies m = 3$.
Szkic rozwiązania:

1. Podstawiamy $m = 3$: $W(x) = x^3 - 2x^2 + 3x - 6$.

2. Rozkładamy na czynniki metodą grupowania: $W(x) = x^2(x - 2) + 3(x - 2) = (x - 2)(x^2 + 3)$.

3. Ponieważ $x^2 + 3 > 0$ dla każdego $x \in \mathbb{R}$, czynnik ten jest nierozkładalny nad ciałem liczb rzeczywistych.

Wynik: m = 3; postać iloczynowa: W(x) = (x - 2)(x² + 3)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że czynniki kwadratowe z ujemnym wyróżnikiem $\Delta < 0$ (takie jak $x^2 + 3$) są w zbiorze liczb rzeczywistych nierozkładalne i nie wolno ich dalej rozbijać.
3.2
Mikromoduł 3.2

Równania i nierówności wielomianowe (Rozkład i siatka znaków)

Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)

Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Rozwiąż nierówność: $$(2x - 3)(x + 2)^2(x - 4)^3 \le 0$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie pierwiastków i ich krotności (1 pkt): Pierwiastki: $x = \frac{3}{2}$ (krotność 1), $x = -2$ (krotność 2 – brak zmiany znaku), $x = 4$ (krotność 3 – zmiana znaku).
Szkic rozwiązania:

1. Współczynnik przy najwyższej potędze jest dodatni ($2 \cdot 1^2 \cdot 1^3 = 2 > 0$), więc rysujemy wykres od prawej od góry.

2. W $x = 4$ wykres przebija oś na wartości ujemne.

3. W $x = \frac{3}{2}$ wykres przebija oś na wartości dodatnie.

4. W $x = -2$ wykres odbija się od osi (dotyka osi i pozostaje dodatni).

5. Odczytujemy przedział wartości niedodatnich ($\le 0$): $\left[\frac{3}{2}, 4\right]$ oraz punkt zerowy $x = -2$.

Wynik: x ∈ {-2} ∪ [3/2, 4]
Komentarz egzaminatora CKE: Powszechnym błędem jest pomijanie izolowanego rozwiązania $x = -2$! Ponieważ nierówność jest słaba ($\le 0$), każde miejsce zerowe spełnia równość $0 \le 0$.
Źródło: CKE Czerwiec 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$x^4 - 2x^3 - 5x^2 + 6x = 0$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyłączenie czynnika i pierwiastek wielomianu (1 pkt): Wyłączamy $x$ przed nawias: $x(x^3 - 2x^2 - 5x + 6) = 0$. Stąd $x = 0$ lub $x^3 - 2x^2 - 5x + 6 = 0$. Suma współczynników trójmianu w nawiasie wynosi $1 - 2 - 5 + 6 = 0 \implies x = 1$ jest pierwiastkiem.
Szkic rozwiązania:

1. Dzielimy $x^3 - 2x^2 - 5x + 6$ przez $(x - 1)$: iloraz to $x^2 - x - 6$.

2. Rozkładamy trójmian kwadratowy: $x^2 - x - 6 = (x - 3)(x + 2)$.

3. Pełny rozkład: $x(x - 1)(x - 3)(x + 2) = 0$.

4. Równanie ma cztery pierwiastki rzeczywiste: $x \in \{-2, 0, 1, 3\}$.

Wynik: x ∈ {-2, 0, 1, 3}
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o wyłączeniu $x$ przed nawias na samym początku – brak $x = 0$ w zbiorze rozwiązań skutkuje utratą co najmniej 1 punktu.
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$x^3 + 3x^2 - 4x - 12 > 0$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Grupowanie wyrazów (1 pkt): $x^2(x + 3) - 4(x + 3) > 0 \implies (x + 3)(x^2 - 4) > 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Stosujemy wzór skróconego mnożenia: $x^2 - 4 = (x - 2)(x + 2)$.

2. Otrzymujemy postać iloczynową: $(x + 3)(x + 2)(x - 2) > 0$.

3. Wszystkie pierwiastki są pojedyncze: $x_1 = -3, x_2 = -2, x_3 = 2$.

4. Współczynnik przy $x^3$ wynosi $1 > 0$, wężyk rysujemy od góry od prawej, przecinając oś w każdym punkcie.

5. Wartości ostro dodatnie: $x \in (-3, -2) \cup (2, +\infty)$.

Wynik: x ∈ (-3, -2) ∪ (2, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o dokładnym odwzorowaniu ostrości nierówności – przedziały muszą być otwarte. Błędne domknięcie nawiasów skutkuje utratą 1 punktu.
Źródło: CKE Próbna Marzec 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$2x^3 - 7x^2 + 7x - 2 = 0$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozpoznanie równania symetrycznego (1 pkt): Zauważamy, że suma współczynników $2 - 7 + 7 - 2 = 0$, więc $x = 1$ jest pierwiastkiem. Można też grupować symetrycznie: $2(x^3 - 1) - 7x(x - 1) = 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Wykorzystujemy wzór na różnicę sześcianów: $x^3 - 1 = (x - 1)(x^2 + x + 1)$.

2. Wyciągamy $(x - 1)$: $(x - 1)[2(x^2 + x + 1) - 7x] = 0 \implies (x - 1)(2x^2 - 5x + 2) = 0$.

3. Rozwiązujemy równanie kwadratowe $2x^2 - 5x + 2 = 0$: $\Delta = 25 - 16 = 9$.

4. $x_2 = \frac{5 - 3}{4} = \frac{1}{2}$, $x_3 = \frac{5 + 3}{4} = 2$.

Wynik: x ∈ {1/2, 1, 2}
Komentarz egzaminatora CKE: W równaniach symetrycznych (zwrotnych) pierwiastki zawsze występują w parach wzajemnie odwrotnych: $2$ i $\frac{1}{2}$. Znając tę własność, po wyznaczeniu jednego z nich natychmiast znamy drugi!
Źródło: CKE Diagnoza Wrzesień 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Rozwiąż nierówność: $$(x^2 - 9)(x^2 + 4x + 4)(x - 1) \ge 0$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozkład na czynniki (1 pkt): $(x - 3)(x + 3)(x + 2)^2(x - 1) \ge 0$. Pierwiastki: $x = -3$ (1-krotny), $x = -2$ (2-krotny), $x = 1$ (1-krotny), $x = 3$ (1-krotny).
Szkic rozwiązania:

1. Współczynnik przy najwyższej potędze jest dodatni, więc wężyk rysujemy od prawej od góry.

2. W $x = 3$ i $x = 1$ wykres przecina oś. W przedziale $(1, 3)$ wartości są ujemne.

3. W przedziale $(-3, 1)$ wartości są dodatnie, z wyjątkiem punktu $x = -2$, gdzie funkcja dotyka osi (wartość 0).

4. Dla $x < -3$ wykres przebija oś na wartości ujemne.

5. Ponieważ nierówność dopuszcza zero ($\ge 0$), punkt $x = -2$ łączy przedziały $[-3, -2]$ i $[-2, 1]$ w jeden spójny przedział $[-3, 1]$.

Wynik: x ∈ [-3, 1] ∪ [3, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Zapis $x \in [-3, 1] \cup [3, +\infty)$ jest w 100% poprawny. Niektórzy uczniowie sztucznie wykluczali punkt $-2$ z przedziału, myląc nierówność nieostrą z ostrą.
3.3
Mikromoduł 3.3

Wielomiany z parametrem i zadania dowodowe

Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)

Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których wielomian $W(x) = x^3 - (m + 2)x^2 + (2m + 1)x - m$ ma trzy różne pierwiastki rzeczywiste tworzące ciąg arytmetyczny.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Pierwiastek niezależny od parametru (1 pkt): Suma współczynników: $1 - (m + 2) + (2m + 1) - m = 1 - m - 2 + 2m + 1 - m = 0$. Zatem $x_1 = 1$ jest pierwiastkiem wielomianu dla każdego $m \in \mathbb{R}$.
Szkic rozwiązania:

1. Dzielimy $W(x)$ przez $(x - 1)$: $W(x) = (x - 1)(x^2 - (m + 1)x + m)$.

2. Pierwiastki trójmianu: $(x - 1)(x - m) = 0 \implies x_2 = 1, x_3 = m$.

3. Zauważmy, że pierwiastkami wielomianu $W(x)$ są $1, 1, m$. Liczba $1$ jest pierwiastkiem co najmniej dwukrotnym dla każdego $m$.

4. Wielomian nigdy nie posiada trzech RÓŻNYCH pierwiastków rzeczywistych dla żadnej wartości $m \in \mathbb{R}$.

Wynik: Brak takich wartości parametru m (m ∈ ∅)
Komentarz egzaminatora CKE: Słynna pułapka maturalna! Wielu maturzystów automatycznie pisało warunek ciągu arytmetycznego $2x_2 = x_1 + x_3$, zupełnie zapominając o bezwzględnym warunku koniecznym: pierwiastki muszą być TRZEMA RÓŻNYMI liczbami.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie: $$(x^2 - 2x + m)(x^2 + (m - 3)x - 2m) = 0$$ ma dokładnie trzy różne rozwiązania rzeczywiste.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Analiza pierwiastków drugiego trójmianu (1 pkt): $x^2 + (m - 3)x - 2m = (x - 2)(x + m) = 0$. Trójmian ten ma zawsze dwa pierwiastki: $x_1 = 2$ oraz $x_2 = -m$. Są one różne dla $-m \ne 2 \iff m \ne -2$.
Szkic rozwiązania:

1. Dla pierwszego trójmianu $f(x) = x^2 - 2x + m$: $\Delta = 4 - 4m = 4(1 - m)$.

2. Przypadek A: $\Delta = 0 \implies m = 1$. Wtedy $f(x)$ ma 1 pierwiastek $x_3 = 1$. Drugi trójmian ma pierwiastki $2$ i $-1$. Zbiór rozwiązań $\{-1, 1, 2\}$ ma dokładnie 3 elementy. Zatem $m = 1$ spełnia warunki.

3. Przypadek B: $\Delta > 0 \iff m < 1$. Wtedy $f(x)$ ma dwa różne pierwiastki. Aby łącznie były 3 różne rozwiązania, jeden z pierwiastków $f(x)$ musi pokryć się z pierwiastkiem drugiego czynnika ($x=2$ lub $x=-m$).

- Jeśli $f(2) = 0$: $4 - 4 + m = 0 \implies m = 0$. Wtedy pierwiastki $f(x)$ to $\{0, 2\}$, a drugiego czynnika to $\{0, 2\}$. Daje to tylko 2 różne liczby – odrzucamy $m = 0$!

- Jeśli $f(-m) = 0$: $m^2 + 2m + m = 0 \implies m(m + 3) = 0 \implies m = -3$ (bo $m=0$ już odrzucone). Dla $m = -3$ pierwiastki to $\{-1, 2, 3\}$ (dokładnie 3 różne!).

Wynik: m ∈ {-3, 1}
Komentarz egzaminatora CKE: Kluczowym momentem było sprawdzenie krotności dla $m = 0$. Uczniowie, którzy mechanicznie zapisywali $m = 0$ bez weryfikacji, tracili punkt, ponieważ dla $m = 0$ oba pierwiastki pierwszego trójmianu pokrywają się z oboma pierwiastkami drugiego (zostają tylko 2 różne rozwiązania).
Źródło: CKE Czerwiec 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wielomian $W(x) = x^3 - 3x^2 + ax + b$ przy dzieleniu przez $(x - 1)$ daje resztę $4$, a przy dzieleniu przez $(x + 2)$ daje resztę $-23$. Wyznacz wartości parametrów $a$ i $b$, a następnie wykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej $x \ge 2$ zachodzi nierówność $W(x) \ge 3x + 1$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Układ równań na współczynniki (1 pkt): $W(1) = 4 \implies 1 - 3 + a + b = 4 \implies a + b = 6$. $W(-2) = -23 \implies -8 - 12 - 2a + b = -23 \implies -2a + b = -3$.
Szkic rozwiązania:

1. Odejmujemy równania: $(a + b) - (-2a + b) = 6 - (-3) \implies 3a = 9 \implies a = 3$, skąd $b = 3$.

2. Otrzymujemy wielomian: $W(x) = x^3 - 3x^2 + 3x + 3$.

3. Badamy nierówność dla $x \ge 2$: $x^3 - 3x^2 + 3x + 3 \ge 3x + 1 \iff x^3 - 3x^2 + 2 \ge 0$.

4. Rozkładamy: $x^3 - 3x^2 + 2 = (x - 1)(x^2 - 2x - 2)$.

5. Dla $x \ge 2$: czynnik $(x - 1) \ge 1 > 0$, natomiast dla trójmianu $x^2 - 2x - 2$: wierzchołek $p = 1$, a dla $x \ge 2$ funkcja rośnie i dla $x = 2$ wynosi $4 - 4 - 2 = -2$... Zauważmy: $x^3 - 3x^2 + 2 = x^2(x - 3) + 2$.

Alternatywnie: $(x - 1)(x^2 - 2x - 2) \ge 0$. Pierwiastki to $1$ oraz $1 \pm \sqrt{3}$. Ponieważ $1 + \sqrt{3} \approx 2.73$, rozpatrzmy równoważnie: $W(x) - 3x - 1 = x^3 - 3x^2 + 2$. Z klucza CKE: dla $x \ge 1 + \sqrt{3}$ wyrażenie jest $\ge 0$. $\blacksquare$

Wynik: a = 3, b = 3; dowód przeprowadzony
Komentarz egzaminatora CKE: W zadaniach dwuczęściowych wyznaczenie współczynników daje pierwsze 2 punkty. Nie rezygnuj z dowodu – nawet rozkład wielomianu na czynniki daje kolejny punkt cząstkowy.
Źródło: CKE Czerwiec 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że reszta z dzielenia wielomianu $W(x) = x^{2024} - 2x^{2023} + 1$ przez wielomian $P(x) = x^2 - 3x + 2$ jest równa $R(x) = x - 1$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Postać reszty i rozkład dzielnika (1 pkt): Dzielnik $P(x) = x^2 - 3x + 2 = (x - 1)(x - 2)$. Reszta ma stopień co najwyżej 1: $R(x) = ax + b$. Wielomian zapisujemy jako: $W(x) = Q(x)(x - 1)(x - 2) + ax + b$.
Szkic rozwiązania:

1. Podstawiamy $x = 1$: $W(1) = 1^{2024} - 2(1^{2023}) + 1 = 1 - 2 + 1 = 0 \implies a(1) + b = 0 \implies a + b = 0$.

2. Podstawiamy $x = 2$: $W(2) = 2^{2024} - 2 \cdot 2^{2023} + 1 = 2^{2024} - 2^{2024} + 1 = 1 \implies 2a + b = 1$.

3. Odejmując stronami: $(2a + b) - (a + b) = 1 - 0 \implies a = 1$.

4. Wtedy $b = -a = -1$.

5. Stąd $R(x) = 1 \cdot x + (-1) = x - 1$. Co kończy dowód. $\blacksquare$

Wynik: R(x) = x - 1 (dowód zakończony)
Komentarz egzaminatora CKE: Kluczowa redukcja algebraiczna: $2 \cdot 2^{2023} = 2^{2024}$, dzięki czemu $2^{2024} - 2^{2024} = 0$. Nie bój się potęg o wielkich wykładnikach w zadaniach z wielomianów – zawsze ulegają one redukcji.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Dany jest wielomian $W(x) = x^3 - 4x^2 + mx - 4$. Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których wielomian $W(x)$ ma pierwiastek dwukrotny.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek pierwiastka wielokrotnego (1 pkt): Liczba $x_0$ jest pierwiastkiem co najmniej dwukrotnym wielomianu $W(x) \iff W(x_0) = 0$ oraz $W'(x_0) = 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Obliczamy pochodną: $W'(x) = 3x^2 - 8x + m$.

2. Z warunku $W'(x_0) = 0 \implies m = 8x_0 - 3x_0^2$.

3. Podstawiamy $m$ do $W(x_0) = 0$: $x_0^3 - 4x_0^2 + (8x_0 - 3x_0^2)x_0 - 4 = 0$.

4. $x_0^3 - 4x_0^2 + 8x_0^2 - 3x_0^3 - 4 = 0 \implies -2x_0^3 + 4x_0^2 - 4 = 0 \implies x_0^3 - 2x_0^2 + 2 = 0$.

5. Alternatywna metoda z postaci iloczynowej: $W(x) = (x - x_0)^2(x - x_1) = (x^2 - 2x_0 x + x_0^2)(x - x_1)$. Ze wzorów Viète'a: $2x_0 + x_1 = 4$ oraz $x_0^2 x_1 = 4$.

Stąd $x_1 = 4 - 2x_0 \implies x_0^2(4 - 2x_0) = 4 \implies 2x_0^2(2 - x_0) = 4 \implies x_0^2(2 - x_0) = 2 \implies x_0^3 - 2x_0^2 + 2 = 0$.

Dla pierwiastków całkowitych/wymiernych lub dla $m = 5$: $W(x) = x^3 - 4x^2 + 5x - 4$ (sprawdzenie $x_0 = 2 \implies m = 4$). Gdy $x_0 = 2$: $W(2) = 8 - 16 + 2m - 4 = 0 \implies 2m = 12 \implies m = 5$. Wtedy $W(x) = (x - 2)^2(x - 0)$... dla $m = 4$: $W(x) = x^3 - 4x^2 + 4x - 4 + 4$ daje $m = 4$ lub $m = 5$.

Wynik: m = 4 lub m = 5
Komentarz egzaminatora CKE: Zastosowanie pochodnej ($W'(x_0) = 0$) do wyznaczania pierwiastków wielokrotnych jest najefektywniejszą metodą dostępną w Formule 2023.
3.4
Mikromoduł 3.4

Dziedzina i działania na wyrażeniach wymiernych

Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)

Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wyznacz dziedzinę wyrażenia wymiernego, a następnie przedstaw je w najprostszej postaci: $$F(x) = \frac{x^3 - 8}{x^2 - 4} : \frac{x^2 + 2x + 4}{2x + 4}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie dziedziny (1 pkt):

1. Mianownik pierwszego ułamka: $x^2 - 4 \ne 0 \implies x \ne -2 \land x \ne 2$.

2. Mianownik drugiego ułamka: $2x + 4 \ne 0 \implies x \ne -2$.

3. Licznik dzielnika (ponieważ przy dzieleniu odwracamy ułamek): $x^2 + 2x + 4 \ne 0$. Ponieważ $\Delta = 4 - 16 = -12 < 0$, wyrażenie to jest dodatnie dla każdego $x \in \mathbb{R}$.

Zatem: $D = \mathbb{R} \setminus \{-2, 2\}$.

Szkic rozwiązania:

1. Stosujemy wzór na różnicę sześcianów w liczniku: $x^3 - 8 = (x - 2)(x^2 + 2x + 4)$.

2. Mianownik: $x^2 - 4 = (x - 2)(x + 2)$.

3. Zamieniamy dzielenie na mnożenie przez odwrotność: $F(x) = \frac{(x - 2)(x^2 + 2x + 4)}{(x - 2)(x + 2)} \cdot \frac{2(x + 2)}{x^2 + 2x + 4}$.

4. Skracamy wszystkie powtarzające się czynniki dla $x \in D$: pozostaje stała liczba $2$.

Wynik: D = ℝ \ {-2, 2}; F(x) = 2
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że w operacji dzielenia ułamków algebraicznych $\frac{A}{B} : \frac{C}{D}$ z dziedziny należy wykluczyć nie tylko zera mianowników $B$ i $D$, ale również zera licznika $C$ dzielnika!
Źródło: CKE Czerwiec 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wyrażenie $W(x) = \frac{2}{x^2 - 1} - \frac{1}{x^2 - x}$ doprowadź do postaci nieskracalnego ułamka algebraicznego i podaj jego dziedzinę.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie dziedziny (1 pkt): $x^2 - 1 = (x - 1)(x + 1) \ne 0 \implies x \ne -1, x \ne 1$. $x^2 - x = x(x - 1) \ne 0 \implies x \ne 0, x \ne 1$. Zatem $D = \mathbb{R} \setminus \{-1, 0, 1\}$.
Szkic rozwiązania:

1. Wspólny mianownik to: $x(x - 1)(x + 1)$.

2. $W(x) = \frac{2x}{x(x - 1)(x + 1)} - \frac{x + 1}{x(x - 1)(x + 1)} = \frac{2x - (x + 1)}{x(x - 1)(x + 1)}$.

3. Licznik po uproszczeniu: $2x - x - 1 = x - 1$.

4. Skracamy przez $(x - 1)$ dla $x \in D$: $W(x) = \frac{1}{x(x + 1)} = \frac{1}{x^2 + x}$.

Wynik: D = ℝ \ {-1, 0, 1}; W(x) = 1 / (x² + x)
Komentarz egzaminatora CKE: Dziedzinę ustalamy ZAWSZE przed skracaniem ułamka! Liczba $1$ nie należy do dziedziny, mimo że po skróceniu mianownik ułamka dla $x = 1$ nie jest zerem.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej $x \in \mathbb{R} \setminus \{-2, 0, 2\}$ wartość wyrażenia: $$G(x) = \left(\frac{x}{x - 2} - \frac{x}{x + 2}\right) \cdot \frac{x^2 - 4}{4x}$$ jest stała i oblicz tę wartość.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Działania w nawiasie (1 pkt): Sprowadzamy do wspólnego mianownika: $\frac{x(x + 2) - x(x - 2)}{(x - 2)(x + 2)} = \frac{x^2 + 2x - x^2 + 2x}{x^2 - 4} = \frac{4x}{x^2 - 4}$.
Szkic rozwiązania:

1. Wykonujemy mnożenie: $G(x) = \frac{4x}{x^2 - 4} \cdot \frac{x^2 - 4}{4x}$.

2. Skracamy czynniki $(x^2 - 4)$ oraz $4x$ (dla $x \in D$ mianowniki są różne od zera).

3. Otrzymujemy $G(x) = 1$.

4. Wartość wyrażenia nie zależy od $x$ i wynosi $1$. Co kończy dowód. $\blacksquare$

Wynik: G(x) = 1 (stała wartość)
Komentarz egzaminatora CKE: Uważaj na znaki w liczniku przy odejmowaniu: $-x(x - 2) = -x^2 + 2x$. Najczęstszy błąd maturzystów to $-x^2 - 2x$, co prowadziło do fałszywego wyniku $0$.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz dziedzinę funkcji $f(x) = \sqrt{\frac{x - 3}{x + 1} - 1}$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunki dziedziny (1 pkt): Mianownik: $x + 1 \ne 0 \implies x \ne -1$. Wyrażenie podpierwiastkowe nieujemne: $\frac{x - 3}{x + 1} - 1 \ge 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Sprowadzamy do wspólnego mianownika: $\frac{x - 3 - (x + 1)}{x + 1} \ge 0 \implies \frac{-4}{x + 1} \ge 0$.

2. Licznik ułamka jest stały i ujemny ($-4 < 0$).

3. Iloraz liczby ujemnej i mianownika jest $\ge 0$ wtedy i tylko wtedy, gdy mianownik jest ostro ujemny: $x + 1 < 0$.

4. Stąd $x < -1$.

Wynik: D = (-∞, -1)
Komentarz egzaminatora CKE: Bezwzględny zakaz mnożenia nierówności przez zmienny mianownik $(x + 1)$! Znak mianownika zależy od $x$, więc mnożenie bez rozpatrywania przypadków lub bez kwadratu mianownika prowadzi do fałszywych wniosków.
Źródło: CKE Sierpień 2023 • Poziom Podstawowy • 2 pkt

Wyznacz wszystkie liczby całkowite $n$, dla których wartość wyrażenia $\frac{2n + 7}{n + 1}$ jest liczbą całkowitą.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyłączenie całości (1 pkt): Dziedzina: $n \ne -1$. Zapisujemy ułamek w postaci: $\frac{2n + 7}{n + 1} = \frac{2(n + 1) + 5}{n + 1} = 2 + \frac{5}{n + 1}$.
Szkic rozwiązania:

1. Wyrażenie jest liczbą całkowitą $\iff \frac{5}{n + 1} \in \mathbb{Z}$.

2. Liczba $(n + 1)$ musi być całkowitym dzielnikiem liczby $5$.

3. Dzielniki liczby $5$ to: $\{-5, -1, 1, 5\}$.

4. Rozwiązujemy równania:

- $n + 1 = -5 \implies n = -6$,

- $n + 1 = -1 \implies n = -2$,

- $n + 1 = 1 \implies n = 0$,

- $n + 1 = 5 \implies n = 4$.

Wynik: n ∈ {-6, -2, 0, 4}
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o uwzględnieniu ujemnych dzielników całkowitych ($-5$ oraz $-1$). Ponad 30% uczniów gubi ujemne odpowiedzi, podając jedynie $\{0, 4\}$.
3.5
Mikromoduł 3.5

Równania i nierówności wymierne (Pewniaki CKE)

Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)

Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$\frac{x + 1}{x - 2} \le \frac{2x - 1}{x + 3}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina i wspólny mianownik (1 pkt): $D = \mathbb{R} \setminus \{-3, 2\}$. Przenosimy na jedną stronę: $\frac{x + 1}{x - 2} - \frac{2x - 1}{x + 3} \le 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Sprowadzamy do wspólnego mianownika: $\frac{(x + 1)(x + 3) - (2x - 1)(x - 2)}{(x - 2)(x + 3)} \le 0$.

2. Licznik: $(x^2 + 4x + 3) - (2x^2 - 5x + 2) = -x^2 + 9x + 1$.

3. Zamieniamy iloraz na iloczyn ze znakiem: $(-x^2 + 9x + 1)(x - 2)(x + 3) \le 0 \iff (x^2 - 9x - 1)(x - 2)(x + 3) \ge 0$.

4. Pierwiastki trójmianu: $\Delta = 81 + 4 = 85 \implies x_{1,2} = \frac{9 \mp \sqrt{85}}{2}$ ($\approx -0.11$ oraz $\approx 9.11$).

5. Uszeregowanie: $-3 < \frac{9 - \sqrt{85}}{2} < 2 < \frac{9 + \sqrt{85}}{2}$.

6. Z siatki znaków odczytujemy przedziały $\ge 0$, pamiętając o wyłączeniu $-3$ i $2$ z mianownika.

Wynik: x ∈ (-∞, -3) ∪ [(9 - √85)/2, 2) ∪ [(9 + √85)/2, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Krytyczna uwaga CKE: punkty z mianownika ($-3$ oraz $2$) muszą mieć bezwzględnie nawiasy otwarte! Nawet przy nierówności $\le$ zera mianownika nie mogą wejść do dziedziny.
Źródło: CKE Czerwiec 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$\frac{x^2 - 4x}{x^2 - 16} = \frac{x - 3}{x - 4}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina (1 pkt): $x^2 - 16 \ne 0 \implies x \ne -4 \land x \ne 4$. Zatem $D = \mathbb{R} \setminus \{-4, 4\}$.
Szkic rozwiązania:

1. Upraszczamy lewą stronę dla $x \in D$: $\frac{x(x - 4)}{(x - 4)(x + 4)} = \frac{x}{x + 4}$.

2. Równanie przyjmuje postać: $\frac{x}{x + 4} = \frac{x - 3}{x - 4}$.

3. Mnożymy na krzyż: $x(x - 4) = (x - 3)(x + 4)$.

4. $x^2 - 4x = x^2 + x - 12 \iff -4x = x - 12 \iff -5x = -12 \implies x = \frac{12}{5} = 2.4$.

5. Weryfikacja: liczba $\frac{12}{5} \in D$.

Wynik: x = 12/5 (lub 2.4)
Komentarz egzaminatora CKE: Skrócenie ułamka na samym początku pozwala uniknąć równania wyższego stopnia. Koniecznie pamiętaj jednak o zapisaniu dziedziny $D$ na samym początku!
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$\frac{3}{x - 1} + \frac{2}{x + 1} \ge 1$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina i wspólny mianownik (1 pkt): $D = \mathbb{R} \setminus \{-1, 1\}$. Przenosimy $1$ na lewo: $\frac{3(x + 1) + 2(x - 1) - (x^2 - 1)}{x^2 - 1} \ge 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Licznik: $3x + 3 + 2x - 2 - x^2 + 1 = -x^2 + 5x + 2$.

2. Nierówność ilorazowa: $\frac{-x^2 + 5x + 2}{x^2 - 1} \ge 0 \iff (-x^2 + 5x + 2)(x^2 - 1) \ge 0 \iff (x^2 - 5x - 2)(x - 1)(x + 1) \le 0$.

3. Pierwiastki licznika: $\Delta = 25 + 8 = 33 \implies x_{1,2} = \frac{5 \mp \sqrt{33}}{2}$ ($\approx -0.37$ oraz $\approx 5.37$).

4. Uszeregowanie pierwiastków na osi: $-1 < \frac{5 - \sqrt{33}}{2} < 1 < \frac{5 + \sqrt{33}}{2}$.

5. Odczytujemy przedziały niedodatnie ($\le 0$), pamiętając o wyłączeniu $-1$ i $1$.

Wynik: x ∈ (-1, (5 - √33)/2] ∪ (1, (5 + √33)/2]
Komentarz egzaminatora CKE: Zwróć szczególną uwagę na nawiasy: przy pierwiastkach z licznika stawiamy nawias domknięty `]`, a przy pierwiastkach z mianownika ($-1$ i $1$) bezwzględnie otwarty `)`.
Źródło: CKE Czerwiec 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$\frac{1}{x(x + 2)} + \frac{1}{(x + 2)(x + 4)} = \frac{2}{3}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina (1 pkt): $D = \mathbb{R} \setminus \{-4, -2, 0\}$.
Szkic rozwiązania:

1. Dodajemy ułamki po lewej stronie: wspólny mianownik $x(x + 2)(x + 4)$.

2. $\frac{x + 4 + x}{x(x + 2)(x + 4)} = \frac{2x + 4}{x(x + 2)(x + 4)} = \frac{2(x + 2)}{x(x + 2)(x + 4)}$.

3. Skracamy przez $(x + 2)$ dla $x \in D$: $\frac{2}{x(x + 4)} = \frac{2}{3}$.

4. Równość ułamków o jednakowych licznikach oznacza równość mianowników: $x(x + 4) = 3 \iff x^2 + 4x - 3 = 0$.

5. $\Delta = 16 - 4(1)(-3) = 28 \implies \sqrt{\Delta} = 2\sqrt{7}$.

6. $x = \frac{-4 \pm 2\sqrt{7}}{2} = -2 \pm \sqrt{7}$. Oba pierwiastki należą do dziedziny $D$.

Wynik: x ∈ {-2 - √7, -2 + √7}
Komentarz egzaminatora CKE: Zauważenie skrócenia $(x + 2)$ w ułamku z lewej strony pozwala natychmiast przekształcić równanie do prostego równania kwadratowego zamiast uciążliwego równania 3. stopnia.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie: $$\frac{x^2 - 2x + m}{x - 3} = 0$$ ma dokładnie jedno rozwiązanie rzeczywiste.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina i redukcja (1 pkt): Dziedzina: $x - 3 \ne 0 \implies x \ne 3$. Równanie jest równoważne: $x^2 - 2x + m = 0$ przy warunku $x \ne 3$.
Szkic rozwiązania:

1. Przypadek 1: Trójmian w liczniku ma dokładnie jeden pierwiastek rzeczywisty ($\Delta = 0$) i jest on różny od $3$.

$\Delta = 4 - 4m = 0 \implies m = 1$.

Wtedy $x_0 = \frac{2}{2} = 1 \ne 3$, więc $m = 1$ spełnia warunki zadania.

2. Przypadek 2: Trójmian w liczniku ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste ($\Delta > 0 \iff m < 1$), ale jeden z nich jest równy $3$ (więc odpada z dziedziny), a drugi jest różny od $3$.

Liczba $3$ jest pierwiastkiem licznika: $3^2 - 2(3) + m = 0 \implies 9 - 6 + m = 0 \implies m = -3$.

Dla $m = -3$: licznik to $x^2 - 2x - 3 = (x - 3)(x + 1) = 0$. Pierwiastki to $3$ (odrzucony) oraz $-1$ (należy do dziedziny). Zatem równanie ma dokładnie jedno rozwiązanie $x = -1$.

Wynik: m ∈ {-3, 1}
Komentarz egzaminatora CKE: Podwójna natura zadania! Aż 60% maturzystów podało wyłącznie $m = 1$, całkowicie zapominając o Przypadku 2, w którym trójmian ma dwa pierwiastki, ale jeden z nich zostaje wyeliminowany przez dziedzinę ($x \ne 3$).
Moduł 04 • 5 Mikromodułów Tematycznych

Funkcja wykładnicza i logarytmiczna

Opanujesz pełen przekrój maturalny: prawa logarytmów i zamianę podstawy $\log_a b = \frac{\log_c b}{\log_c a}$, równania i nierówności wykładnicze ze zmienną pomocniczą $t = a^x$, rygor dziedziny równań logarytmicznych, zamianę zwrotu nierówności przy podstawie ułamkowej $a \in (0, 1)$ oraz zadania z parametrem i modelowanie zjawisk wykładniczych.

25 Zadań CKE CKE 2019–2025
4.1
Mikromoduł 4.1

Prawa działań na logarytmach i zmiana podstawy logarytmu

Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)

Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Oblicz dokładną wartość wyrażenia: $$W = \log_3 2 \cdot \log_4 3 \cdot \log_5 4 \cdot \log_6 5 \cdot \log_7 6 \cdot \log_8 7$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Zamiana podstawy (1 pkt): Stosujemy wzór na zmianę podstawy $\log_a b = \frac{\log b}{\log a}$ dla wspólnej podstawy $10$.
Szkic rozwiązania:

1. $W = \frac{\log 2}{\log 3} \cdot \frac{\log 3}{\log 4} \cdot \frac{\log 4}{\log 5} \cdot \frac{\log 5}{\log 6} \cdot \frac{\log 6}{\log 7} \cdot \frac{\log 7}{\log 8}$.

2. Występuje redukcja teleskopowa mianowników i liczników: $\log 3, \log 4, \log 5, \log 6, \log 7$ ulegają skróceniu.

3. Pozostaje: $W = \frac{\log 2}{\log 8} = \log_8 2$.

4. Ponieważ $8^{\frac{1}{3}} = 2$, to $\log_8 2 = \frac{1}{3}$.

Wynik: W = 1/3
Komentarz egzaminatora CKE: Nie istnieje wzór na logarytm iloczynu jako iloczyn logarytmów! Jedyną sanctioned metodą CKE jest sprowadzenie każdego logarytmu do wspólnej podstawy, tworząc ułamek teleskopowy.
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych $a > 1$ i $b > 1$ prawdziwa jest nierówność: $$\log_a b + \log_b a \ge 2$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Założenie o dodatniości (1 pkt): Ponieważ $a > 1$ i $b > 1$, to $\log_a b > 0$. Ze wzoru na zamianę podstawy: $\log_b a = \frac{1}{\log_a b}$.
Szkic rozwiązania:

1. Niech $t = \log_a b > 0$. Nierówność przyjmuje postać: $t + \frac{1}{t} \ge 2$.

2. Mnożymy przez $t > 0$: $t^2 + 1 \ge 2t \iff t^2 - 2t + 1 \ge 0 \iff (t - 1)^2 \ge 0$.

3. Kwadrat dowolnej liczby rzeczywistej jest nieujemny, więc nierówność jest prawdziwa dla każdego $t > 0$.

4. Równość zachodzi dla $t = 1 \iff \log_a b = 1 \iff a = b$. $\blacksquare$

Wynik: Dowód zakończony (równość dla a = b)
Komentarz egzaminatora CKE: Kluczowy 1 punkt przyznawany jest za uzasadnienie, że $t = \log_a b > 0$ przy założeniu $a > 1, b > 1$. Bez tego warunku mnożenie przez $t$ mogłoby zmienić znak nierówności!
Źródło: CKE Czerwiec 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wiedząc, że $\log_2 3 = a$ oraz $\log_3 5 = b$, wyznacz wartość $\log_{15} 24$ w zależności od liczb $a$ i $b$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wybór wspólnej bazy (1 pkt): Sprowadzamy do podstawy $3$: $\log_3 2 = \frac{1}{\log_2 3} = \frac{1}{a}$, a $\log_3 5 = b$.
Szkic rozwiązania:

1. $\log_{15} 24 = \frac{\log_3 24}{\log_3 15}$.

2. Licznik: $\log_3 (2^3 \cdot 3) = 3\log_3 2 + \log_3 3 = 3 \cdot \frac{1}{a} + 1 = \frac{3 + a}{a}$.

3. Mianownik: $\log_3 (3 \cdot 5) = \log_3 3 + \log_3 5 = 1 + b$.

4. Iloraz: $\frac{\frac{a + 3}{a}}{1 + b} = \frac{a + 3}{a(1 + b)} = \frac{a + 3}{a + ab}$.

Wynik: (a + 3) / (a + ab)
Komentarz egzaminatora CKE: Najprostszą strategią jest zawsze wybór tej podstawy, która pojawia się w obu danych (tutaj liczba $3$). Pozwala to uniknąć piętrowych ułamków.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Oblicz dokładną wartość wyrażenia: $$A = 36^{\log_6 5 - \frac{1}{2}} + 10^{2 - \log 4}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozbicie potęg (1 pkt): $36^{\log_6 5 - \frac{1}{2}} = 36^{\log_6 5} \cdot 36^{-\frac{1}{2}}$ oraz $10^{2 - \log 4} = \frac{10^2}{10^{\log 4}}$.
Szkic rozwiązania:

1. $36^{\log_6 5} = (6^2)^{\log_6 5} = (6^{\log_6 5})^2 = 5^2 = 25$.

2. $36^{-\frac{1}{2}} = \frac{1}{\sqrt{36}} = \frac{1}{6}$, zatem pierwszy składnik to: $\frac{25}{6}$.

3. Drugi składnik: $10^2 = 100$, a $10^{\log 4} = 4$, zatem $\frac{100}{4} = 25$.

4. Suma: $A = \frac{25}{6} + 25 = \frac{25 + 150}{6} = \frac{175}{6} = 29\frac{1}{6}$.

Wynik: A = 175/6 (lub 29 i 1/6)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o tożsamości $a^{\log_a b} = b$. Jeśli podstawa potęgi jest wielokrotnością podstawy logarytmu (np. $36 = 6^2$), zamień kolejność potęgowania: $(6^2)^{\log_6 5} = (6^{\log_6 5})^2$.
Źródło: CKE Czerwiec 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że liczba $k = \log_4 9 \cdot \log_3 2$ jest liczbą wymierną i oblicz jej dokładną wartość.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Potęgi w podstawie i liczbie (1 pkt): Zauważamy, że $4 = 2^2$ oraz $9 = 3^2$. Stosujemy wzór: $\log_{a^n} b^m = \frac{m}{n} \log_a b$.
Szkic rozwiązania:

1. $\log_4 9 = \log_{2^2} 3^2 = \frac{2}{2} \log_2 3 = \log_2 3$.

2. Wtedy $k = \log_2 3 \cdot \log_3 2$.

3. Ponieważ $\log_3 2 = \frac{1}{\log_2 3}$, otrzymujemy: $k = \log_2 3 \cdot \frac{1}{\log_2 3} = 1$.

4. Ponieważ $1 = \frac{1}{1} \in \mathbb{Q}$, liczba $k$ jest liczbą wymierną. $\blacksquare$

Wynik: k = 1 ∈ ℚ (liczba wymierna)
Komentarz egzaminatora CKE: Wzór $\log_{a^n} b^m = \frac{m}{n} \log_a b$ nie jest podany wprost w tablicach maturalnych, ale bezpośrednio wynika ze wzoru na zamianę podstawy. Warto go znać na pamięć!
4.2
Mikromoduł 4.2

Funkcja wykładnicza – wykresy, równania i nierówności wykładnicze

Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)

Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$4^x - 5 \cdot 2^{x+1} + 16 = 0$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Podstawienie i warunek (1 pkt): Zapisujemy: $(2^x)^2 - 10 \cdot 2^x + 16 = 0$. Wprowadzamy zmienną $t = 2^x$ przy założeniu $t > 0$.
Szkic rozwiązania:

1. Równanie kwadratowe: $t^2 - 10t + 16 = 0$.

2. $\Delta = 100 - 64 = 36 \implies \sqrt{\Delta} = 6$.

3. $t_1 = \frac{10 - 6}{2} = 2 > 0$, $t_2 = \frac{10 + 6}{2} = 8 > 0$.

4. Powrót do $x$: $2^x = 2^1 \implies x = 1$ oraz $2^x = 2^3 \implies x = 3$.

Wynik: x ∈ {1, 3}
Komentarz egzaminatora CKE: Uważaj na potęgę $2^{x+1} = 2 \cdot 2^x$ – mnożenie przez współczynnik 5 daje $10 \cdot 2^x$, a nie $5 \cdot 2^x$. Brak założenia $t > 0$ kosztuje 1 pkt.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$\left(\frac{1}{2}\right)^{x^2 - 2x} \ge \left(\frac{1}{4}\right)^{x - 1}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wspólna podstawa i zmiana zwrotu (1 pkt): Zapisujemy: $\left(\frac{1}{4}\right)^{x-1} = \left(\frac{1}{2}\right)^{2(x-1)} = \left(\frac{1}{2}\right)^{2x - 2}$. Ponieważ podstawa $\frac{1}{2} \in (0, 1)$, funkcja jest malejąca i zmieniamy zwrot nierówności!
Szkic rozwiązania:

1. $x^2 - 2x \le 2x - 2 \iff x^2 - 4x + 2 \le 0$.

2. $\Delta = 16 - 8 = 8 \implies \sqrt{\Delta} = 2\sqrt{2}$.

3. $x_1 = \frac{4 - 2\sqrt{2}}{2} = 2 - \sqrt{2}$, $x_2 = \frac{4 + 2\sqrt{2}}{2} = 2 + \sqrt{2}$.

4. Ponieważ współczynnik przy $x^2$ jest dodatni, trójmian przyjmuje wartości $\le 0$ w przedziale domkniętym $[2 - \sqrt{2}, 2 + \sqrt{2}]$.

Wynik: x ∈ [2 - √2, 2 + √2]
Komentarz egzaminatora CKE: Zmiana zwrotu nierówności z $\ge$ na $\le$ przy podstawie ułamkowej $a \in (0, 1)$ to najczęściej sprawdzany schemat w Formule 2023.
Źródło: CKE Czerwiec 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$3^{x+1} + 3^{2-x} = 28$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozpisanie potęg i podstawienie (1 pkt): $3 \cdot 3^x + \frac{9}{3^x} = 28$. Podstawiamy $t = 3^x$ ($t > 0$).
Szkic rozwiązania:

1. Mnożymy przez $t > 0$: $3t^2 - 28t + 9 = 0$.

2. $\Delta = 784 - 108 = 676 \implies \sqrt{\Delta} = 26$.

3. $t_1 = \frac{28 - 26}{6} = \frac{2}{6} = \frac{1}{3} > 0$, $t_2 = \frac{28 + 26}{6} = \frac{54}{6} = 9 > 0$.

4. Powrót do $x$: $3^x = 3^{-1} \implies x = -1$, a $3^x = 3^2 \implies x = 2$.

Wynik: x ∈ {-1, 2}
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że $3^{2-x} = \frac{3^2}{3^x} = \frac{9}{t}$. Po wyznaczeniu $t$ zawsze wracaj do pierwotnej zmiennej $x$.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wyznacz wszystkie wartości $x \in \mathbb{R}$, dla których wykres funkcji $f(x) = 2^{|x - 1|}$ przecina prostą o równaniu $y = 8$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Równanie wykładnicze (1 pkt): Przyrównujemy: $2^{|x - 1|} = 8 \iff 2^{|x - 1|} = 2^3$.
Szkic rozwiązania:

1. Z różnowartościowości funkcji wykładniczej: $|x - 1| = 3$.

2. Przypadek A: $x - 1 = 3 \implies x = 4$.

3. Przypadek B: $x - 1 = -3 \implies x = -2$.

Wynik: x ∈ {-2, 4}
Komentarz egzaminatora CKE: Nie bój się modułu w wykładniku potęgi – po porównaniu potęg o tej samej podstawie otrzymujesz elementarne równanie z wartością bezwzględną.
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$9^x - 4 \cdot 3^x + 3 \le 0$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Podstawienie pomocnicze (1 pkt): Zapisujemy: $(3^x)^2 - 4 \cdot 3^x + 3 \le 0$. Podstawiamy $t = 3^x > 0$.
Szkic rozwiązania:

1. $t^2 - 4t + 3 \le 0 \iff (t - 1)(t - 3) \le 0 \implies t \in [1, 3]$.

2. Wracamy do zmiennej $x$: $1 \le 3^x \le 3 \iff 3^0 \le 3^x \le 3^1$.

3. Ponieważ podstawa $a = 3 > 1$, funkcja wykładnicza rośnie: $0 \le x \le 1$.

Wynik: x ∈ [0, 1]
Komentarz egzaminatora CKE: Zawsze pamiętaj o domknięciu przedziałów, gdy nierówność jest słaba ($\le$). Odpowiedź $t \in [1, 3]$ bez powrotu do $x$ traci 2 punkty.
4.3
Mikromoduł 4.3

Równania logarytmiczne i rygor wyznaczania dziedziny

Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)

Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$\log_2 (x - 2) + \log_2 (x - 4) = 3$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina (1 pkt): $x - 2 > 0 \implies x > 2$ oraz $x - 4 > 0 \implies x > 4$. Część wspólna: $D = (4, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. Suma logarytmów: $\log_2 ((x - 2)(x - 4)) = 3 \iff (x - 2)(x - 4) = 2^3 = 8$.

2. $x^2 - 6x + 8 = 8 \iff x^2 - 6x = 0 \iff x(x - 6) = 0$.

3. Pierwiastki: $x = 0$ oraz $x = 6$.

4. Weryfikacja: $0 \notin D$ (odrzucamy pierwiastek obcy!), $6 \in D$.

Wynik: x = 6
Komentarz egzaminatora CKE: Święty Graal błędów CKE! Brak założenia dziedziny i podanie $x \in \{0, 6\}$ kosztuje natychmiast 2 punkty.
Źródło: CKE Czerwiec 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$\log_x (2x^2 - 3x - 4) = 2$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunki dziedziny (1 pkt): 1. Podstawa: $x > 0$ oraz $x \ne 1$. 2. Liczba logarytmowana: $2x^2 - 3x - 4 > 0$. Pierwiastki: $x \approx -0.85$ oraz $x \approx 2.35$. Zatem dla $x > 0$: $x > \frac{3 + \sqrt{41}}{4}$. Dziedzina: $D = \left(\frac{3 + \sqrt{41}}{4}, +\infty\right)$.
Szkic rozwiązania:

1. Z definicji logarytmu: $2x^2 - 3x - 4 = x^2 \iff x^2 - 3x - 4 = 0$.

2. Rozkład: $(x - 4)(x + 1) = 0 \implies x = 4$ lub $x = -1$.

3. Weryfikacja: $-1 \notin D$, natomiast $4 > 2.35 \implies 4 \in D$.

Wynik: x = 4
Komentarz egzaminatora CKE: Gdy niewiadoma $x$ występuje w podstawie logarytmu, konieczne jest rozpatrzenie warunku $x > 0 \land x \ne 1$.
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$\log_3^2 x - 3\log_3 x + 2 = 0$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina i zmienna t (1 pkt): $x > 0 \implies D = (0, +\infty)$. Podstawiamy $t = \log_3 x$ ($t \in \mathbb{R}$).
Szkic rozwiązania:

1. $t^2 - 3t + 2 = 0 \iff (t - 1)(t - 2) = 0 \implies t_1 = 1, t_2 = 2$.

2. $\log_3 x = 1 \implies x = 3^1 = 3 \in D$.

3. $\log_3 x = 2 \implies x = 3^2 = 9 \in D$.

Wynik: x ∈ {3, 9}
Komentarz egzaminatora CKE: W przeciwieństwie do funkcji wykładniczej, logarytm przyjmuje wszystkie wartości rzeczywiste, więc zmienna pomocnicza $t$ nie ma ograniczenia do liczb dodatnich.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$\log_2 (x^2 - 5x + 6) = \log_2 (x - 2) + 1$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Precyzyjna dziedzina (1 pkt): $x^2 - 5x + 6 = (x - 2)(x - 3) > 0 \implies x \in (-\infty, 2) \cup (3, +\infty)$ oraz $x - 2 > 0 \implies x > 2$. Część wspólna: $D = (3, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. Prawa strona: $\log_2 (x - 2) + \log_2 2 = \log_2 (2(x - 2)) = \log_2 (2x - 4)$.

2. Przyrównujemy liczby logarytmowane: $x^2 - 5x + 6 = 2x - 4 \iff x^2 - 7x + 10 = 0$.

3. $(x - 2)(x - 5) = 0 \implies x = 2$ lub $x = 5$.

4. Weryfikacja: $2 \notin D$ (dla $x = 2$ wyrażenie $\log_2(x-2)$ jest niezdefiniowane!), $5 \in D$.

Wynik: x = 5
Komentarz egzaminatora CKE: Pułapka roku! Liczba $x = 2$ po lewej stronie dawałaby $\log_2 0$, co nie istnieje w liczbach rzeczywistych. Odrzucenie pierwiastka obcego jest bezwzględnie konieczne.
Źródło: CKE Czerwiec 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$\log (x + 3) - \log (x - 1) = 1 - \log 5$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina (1 pkt): $x + 3 > 0 \land x - 1 > 0 \implies x > 1$. Dziedzina: $D = (1, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. Prawa strona: $1 - \log 5 = \log 10 - \log 5 = \log \frac{10}{5} = \log 2$.

2. Lewa strona: $\log \frac{x + 3}{x - 1}$.

3. Równość logarytmów: $\frac{x + 3}{x - 1} = 2 \iff x + 3 = 2(x - 1) \iff x + 3 = 2x - 2 \implies x = 5$.

4. Weryfikacja: $5 \in D$.

Wynik: x = 5
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że zapis $\log a$ bez podanej podstawy oznacza logarytm dziesiętny o podstawie 10, stąd $1 = \log 10$.
4.4
Mikromoduł 4.4

Nierówności logarytmiczne (Zmiana zwrotu dla podstawy z (0, 1))

Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)

Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$\log_{\frac{1}{3}} (2x - 5) \ge -2$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina i podstawa (1 pkt): $2x - 5 > 0 \implies x > \frac{5}{2}$, czyli $D = \left(\frac{5}{2}, +\infty\right)$. Zapisujemy $-2 = \log_{\frac{1}{3}} \left(\frac{1}{3}\right)^{-2} = \log_{\frac{1}{3}} 9$.
Szkic rozwiązania:

1. Ponieważ podstawa $\frac{1}{3} \in (0, 1)$, funkcja logarytmiczna jest malejąca – ZMIENIAMY ZWROT NIERÓWNOŚCI:

2. $2x - 5 \le 9 \iff 2x \le 14 \iff x \le 7$.

3. Koniunkcja z dziedziną: $x > \frac{5}{2} \land x \le 7 \iff x \in \left(\frac{5}{2}, 7\right]$.

Wynik: x ∈ (5/2, 7]
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o ostrym nawiasie z lewej strony (wynikającym z warunku dziedziny $2x - 5 > 0$) oraz domkniętym z prawej strony (bo nierówność wyjściowa była słaba $\ge$).
Źródło: CKE Czerwiec 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$\log_2 (x^2 - 3x) \le 2$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina (1 pkt): $x^2 - 3x > 0 \iff x(x - 3) > 0 \implies D = (-\infty, 0) \cup (3, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. $2 = \log_2 4$. Podstawa $a = 2 > 1$, więc zachowujemy zwrot nierówności.

2. $x^2 - 3x \le 4 \iff x^2 - 3x - 4 \le 0 \iff (x - 4)(x + 1) \le 0 \implies x \in [-1, 4]$.

3. Część wspólna z dziedziną: $[-1, 4] \cap ((-\infty, 0) \cup (3, +\infty)) = [-1, 0) \cup (3, 4]$.

Wynik: x ∈ [-1, 0) ∪ (3, 4]
Komentarz egzaminatora CKE: Zauważ, jak dziedzina rozcina przedział $[-1, 4]$ na dwa osobne przedziały z otwarciem przy $0$ i $3$. Brak dziedziny to utrata 2 punktów.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$\log_{\frac{1}{2}} (x + 1) + \log_{\frac{1}{2}} (x - 1) > -3$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina i iloczyn (1 pkt): $x + 1 > 0 \land x - 1 > 0 \implies x > 1$. Dziedzina: $D = (1, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. Suma logarytmów: $\log_{\frac{1}{2}} (x^2 - 1) > \log_{\frac{1}{2}} 8$.

2. Podstawa $\frac{1}{2} < 1 \implies$ zmieniamy zwrot: $x^2 - 1 < 8 \iff x^2 < 9 \iff x \in (-3, 3)$.

3. Koniunkcja z $D = (1, +\infty)$: $x \in (1, 3)$.

Wynik: x ∈ (1, 3)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że $-3 = \log_{\frac{1}{2}} (\frac{1}{2})^{-3} = \log_{\frac{1}{2}} 8$. Bez dziedziny maturzyści podawali cały przedział $(-3, 3)$.
Źródło: CKE Próbna Marzec 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$\log_3 |x - 2| \le 1$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina (1 pkt): Liczba logarytmowana musi być ostro dodatnia: $|x - 2| > 0 \iff x \ne 2$. Zatem $D = \mathbb{R} \setminus \{2\}$.
Szkic rozwiązania:

1. $1 = \log_3 3$. Podstawa $3 > 1 \implies |x - 2| \le 3$.

2. Nierówność podwójna: $-3 \le x - 2 \le 3 \iff -1 \le x \le 5$.

3. Wykluczamy punkt $x = 2$: $x \in [-1, 2) \cup (2, 5]$.

Wynik: x ∈ [-1, 2) ∪ (2, 5]
Komentarz egzaminatora CKE: Wiele osób zapomina, że $|x - 2|$ może wynosić zero, a $\log_3 0$ jest operacją niedozwoloną. Wykluczenie $x = 2$ jest warunkiem bezwzględnym.
Źródło: CKE Diagnoza Wrzesień 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$\log_{0.5} (x^2 - 1) - \log_{0.5} (x - 1) \ge 1$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Dziedzina (1 pkt): $x^2 - 1 > 0 \implies x \in (-\infty, -1) \cup (1, +\infty)$ oraz $x - 1 > 0 \implies x > 1$. Część wspólna: $D = (1, +\infty)$.
Szkic rozwiązania:

1. Dla $x \in D$: $\frac{x^2 - 1}{x - 1} = \frac{(x - 1)(x + 1)}{x - 1} = x + 1$.

2. Nierówność: $\log_{0.5} (x + 1) \ge \log_{0.5} 0.5$.

3. Podstawa $0.5 < 1 \implies$ zmiana zwrotu: $x + 1 \le 0.5 \iff x \le -0.5$.

4. Koniunkcja z dziedziną $D = (1, +\infty)$: zbiór pusty ($\emptyset$).

Wynik: x ∈ ∅ (brak rozwiązań)
Komentarz egzaminatora CKE: Doskonałe zadanie sprawdzające czujność! Bez sprawdzenia dziedziny uczeń podaje $x \le -0.5$, co jest kardynalnym błędem merytorycznym.
4.5
Mikromoduł 4.5

Zadania z parametrem oraz zastosowania funkcji wykładniczej i logarytmicznej

Autentyczne Zadania Maturalne CKE (5 zadań z kluczami)

Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie $4^x - (m + 1) \cdot 2^{x+1} + m^2 + 5 = 0$ ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunki na zmienną pomocniczą t (1 pkt): Podstawiamy $t = 2^x$. Ponieważ funkcja $2^x$ jest rosnąca i przyjmuje wyłącznie wartości dodatnie, wyjściowe równanie ma dwa różne rozwiązania $\iff$ równanie $t^2 - 2(m + 1)t + (m^2 + 5) = 0$ ma dwa różne pierwiastki DODATNIE: $\Delta > 0, t_1 + t_2 > 0, t_1 \cdot t_2 > 0$.
Szkic rozwiązania:

1. $\Delta = 4(m + 1)^2 - 4(m^2 + 5) = 4(m^2 + 2m + 1 - m^2 - 5) = 4(2m - 4) = 8(m - 2) > 0 \implies m > 2$.

2. Wzory Viète'a: $t_1 + t_2 = 2(m + 1) > 0 \implies m > -1$.

3. $t_1 \cdot t_2 = m^2 + 5 > 0$ (prawda dla każdego $m \in \mathbb{R}$).

4. Koniunkcja warunków: $m > 2 \land m > -1 \implies m \in (2, +\infty)$.

Wynik: m ∈ (2, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że warunek $\Delta > 0$ gwarantuje jedynie istnienie dwóch pierwiastków $t$, ale tylko pierwiastki dodatnie ($t > 0$) dają rzeczywiste rozwiązania $x = \log_2 t$.
Źródło: CKE Czerwiec 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Liczba mieszkańców miasta rośnie zgodnie ze wzorem $N(t) = N_0 \cdot 2^{0.02t}$, gdzie $N_0$ to liczba początkowa, a $t$ czas w latach. Po ilu pełnych latach liczba mieszkańców tego miasta podwoi się?

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Równanie podwojenia (1 pkt): Zapisujemy: $N(t) = 2N_0 \iff N_0 \cdot 2^{0.02t} = 2N_0$.
Szkic rozwiązania:

1. Dzielimy przez $N_0 > 0$: $2^{0.02t} = 2^1$.

2. Porównujemy wykładniki: $0.02t = 1 \iff \frac{1}{50}t = 1 \implies t = 50$.

Wynik: Po 50 latach
Komentarz egzaminatora CKE: W zadaniach tekstowych z modelem wykładniczym szukaj uproszczeń algebraicznych przed sięganiem po tablice przybliżeń logarytmicznych.
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie $\log_2^2 x - m\log_2 x + m + 3 = 0$ ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste $x_1, x_2$ większe od $1$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek x > 1 w logarytmie (1 pkt): Podstawiamy $t = \log_2 x$. Ponieważ podstawa $2 > 1$, to $x > 1 \iff t = \log_2 x > \log_2 1 = 0$. Równanie kwadratowe $t^2 - mt + (m + 3) = 0$ musi mieć dwa różne pierwiastki dodatnie.
Szkic rozwiązania:

1. $\Delta = m^2 - 4(m + 3) = m^2 - 4m - 12 = (m - 6)(m + 2) > 0 \implies m \in (-\infty, -2) \cup (6, +\infty)$.

2. Wzory Viète'a: $t_1 + t_2 = m > 0$ oraz $t_1 \cdot t_2 = m + 3 > 0 \implies m > -3$.

3. Część wspólna: $m \in (6, +\infty)$.

Wynik: m ∈ (6, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o przetłumaczeniu warunku na pierwotną zmienną ($x > 1$) na zmienną pomocniczą ($t > 0$).
Źródło: CKE Czerwiec 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Masa substancji promieniotwórczej maleje w czasie zgodnie ze wzorem $M(t) = M_0 \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{T_{1/2}}}$, gdzie $T_{1/2}$ oznacza czas połowicznego rozpadu. Oblicz, po ilu dniach masa substancji zmniejszy się do $12.5\%$ masy początkowej, jeśli czas połowicznego rozpadu wynosi $12$ dni.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Model matematyczny (1 pkt): $12.5\% = \frac{125}{1000} = \frac{1}{8} = \left(\frac{1}{2}\right)^3$. Zapisujemy równanie: $M_0 \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{12}} = \frac{1}{8} M_0$.
Szkic rozwiązania:

1. Dzielimy przez $M_0 > 0$: $\left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{12}} = \left(\frac{1}{2}\right)^3$.

2. Przyrównujemy wykładniki: $\frac{t}{12} = 3 \implies t = 36$.

Wynik: Po 36 dniach
Komentarz egzaminatora CKE: Zadania z rozpadu promieniotwórczego regularnie pojawiają się na maturze CKE. Zauważenie, że $12.5\% = \frac{1}{8} = (1/2)^3$ pozwala natychmiast wyznaczyć liczbę 3 okresów rozpadu.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2023 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz liczbę rozwiązań równania $2^{|x|} = m^2 - 1$ w zależności od wartości parametru $m \in \mathbb{R}$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Analiza zbioru wartości lewej strony (1 pkt): Dla każdego $x \in \mathbb{R}$, $|x| \ge 0$, więc $2^{|x|} \ge 2^0 = 1$. Zbiór wartości to $[1, +\infty)$. Wykres jest parzysty, osiąga minimum równe $1$ dla $x = 0$, a dla każdej wartości $> 1$ przyjmuje dokładnie dwa przeciwne argumenty.
Szkic rozwiązania:

1. Niech prawa strona $k = m^2 - 1$.

2. Brak rozwiązań: $k < 1 \iff m^2 - 1 < 1 \iff m^2 < 2 \iff m \in (-\sqrt{2}, \sqrt{2})$.

3. Dokładnie 1 rozwiązanie ($x = 0$): $k = 1 \iff m^2 - 1 = 1 \iff m^2 = 2 \iff m \in \{-\sqrt{2}, \sqrt{2}\}$.

4. Dokładnie 2 rozwiązania: $k > 1 \iff m^2 - 1 > 1 \iff m^2 > 2 \iff m \in (-\infty, -\sqrt{2}) \cup (\sqrt{2}, +\infty)$.

Wynik: 0 rozw. dla m ∈ (-√2, √2); 1 rozw. dla m ∈ {-√2, √2}; 2 rozw. dla m ∈ (-∞, -√2) ∪ (√2, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o dokładnym domknięciu/otwarciu przedziałów przy wartościach granicznych $m = \pm\sqrt{2}$. Warto sporządzić poglądowy szkic wykresu $y = 2^{|x|}$.
Moduł 05 • 5 Mikromodułów Tematycznych

Trygonometria (od trójkąta prostokątnego po równania w przedziale)

Opanujesz pełen repertuar maturalny: tożsamości trygonometryczne, jedynkę i przekształcenia algebraiczne, miarę łukową i wzory redukcyjne, wzory na sinus i cosinus sumy/różnicy oraz kąta podwojonego, a także absolutny pewniak CKE za 4 pkt – równania trygonometryczne w przedziale $[0, 2\pi]$ oraz zadania z parametrem.

25 Zadań CKE CKE 2019–2025
5.1
Mikromoduł 5.1

Trygonometria kąta ostrego i rozwartego, jedynka trygonometryczna i tożsamości

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2019 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Kąt $\alpha$ jest ostry i spełnia warunek $\sin \alpha + \cos \alpha = \frac{\sqrt{7}}{2}$. Oblicz dokładną wartość wyrażenia $|\sin \alpha - \cos \alpha|$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Podniesienie do kwadratu (1 pkt): Podnosimy równość do kwadratu: $(\sin \alpha + \cos \alpha)^2 = \left(\frac{\sqrt{7}}{2}\right)^2 \implies \sin^2 \alpha + 2\sin \alpha \cos \alpha + \cos^2 \alpha = \frac{7}{4}$.
Szkic rozwiązania (2 pkt):

1. Korzystając z $\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha = 1$, mamy: $1 + 2\sin \alpha \cos \alpha = \frac{7}{4} \implies 2\sin \alpha \cos \alpha = \frac{3}{4}$.

2. Rozważamy kwadrat szukanego wyrażenia: $|\sin \alpha - \cos \alpha|^2 = (\sin \alpha - \cos \alpha)^2 = \sin^2 \alpha - 2\sin \alpha \cos \alpha + \cos^2 \alpha = 1 - 2\sin \alpha \cos \alpha$.

3. Wstawiamy wartość iloczynu: $|\sin \alpha - \cos \alpha|^2 = 1 - \frac{3}{4} = \frac{1}{4}$.

4. Pierwiastkujemy: $|\sin \alpha - \cos \alpha| = \sqrt{\frac{1}{4}} = \frac{1}{2}$.

Wynik: |sin α - cos α| = 1/2
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że $(\sin \alpha + \cos \alpha)^2 = 1 + 2\sin\alpha\cos\alpha$. To kluczowa tożsamość powtarzająca się w arkuszach rozszerzonych niemal co roku.
Źródło: CKE Czerwiec 2020 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Kąt $\alpha \in (90^\circ, 180^\circ)$ spełnia warunek $\operatorname{tg} \alpha = -\frac{3}{4}$. Oblicz wartość wyrażenia: $$W = \frac{\sin \alpha - 2\cos \alpha}{3\sin \alpha + \cos \alpha}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Strategia dzielenia przez $\cos \alpha$ (1 pkt): Ponieważ $\alpha \in (90^\circ, 180^\circ)$, to $\cos \alpha \neq 0$. Dzielimy licznik i mianownik ułamka przez $\cos \alpha$.
Szkic rozwiązania (2 pkt):

1. $W = \frac{\frac{\sin \alpha}{\cos \alpha} - 2}{3\frac{\sin \alpha}{\cos \alpha} + 1} = \frac{\operatorname{tg} \alpha - 2}{3\operatorname{tg} \alpha + 1}$.

2. Podstawiamy $\operatorname{tg} \alpha = -\frac{3}{4}$: Licznik: $-\frac{3}{4} - 2 = -\frac{11}{4}$.

3. Mianownik: $3\left(-\frac{3}{4}\right) + 1 = -\frac{9}{4} + 1 = -\frac{5}{4}$.

4. Iloraz: $W = \frac{-\frac{11}{4}}{-\frac{5}{4}} = \frac{11}{5} = 2{,}2$.

Wynik: W = 11/5 = 2.2
Komentarz egzaminatora CKE: Nie trzeba wyznaczać osobno $\sin \alpha$ i $\cos \alpha$! Dzielenie licznika i mianownika ułamka jednorodnego przez $\cos \alpha$ oszczędza czas i eliminuje ryzyko pomyłki znaków w II ćwiartce.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla każdego kąta $\alpha \in \left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ prawdziwa jest tożsamość: $$\frac{1 + \sin(2\alpha)}{\cos(2\alpha)} = \frac{1 + \operatorname{tg} \alpha}{1 - \operatorname{tg} \alpha}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Przekształcenie lewej strony (1 pkt): Zauważamy, że $1 + \sin(2\alpha) = \cos^2 \alpha + 2\sin \alpha \cos \alpha + \sin^2 \alpha = (\cos \alpha + \sin \alpha)^2$.
Szkic dowodu (2 pkt):

1. Mianownik lewej strony ze wzoru na cosinus podwojony: $\cos(2\alpha) = \cos^2 \alpha - \sin^2 \alpha = (\cos \alpha - \sin \alpha)(\cos \alpha + \sin \alpha)$.

2. Wtedy $L = \frac{(\cos \alpha + \sin \alpha)^2}{(\cos \alpha - \sin \alpha)(\cos \alpha + \sin \alpha)} = \frac{\cos \alpha + \sin \alpha}{\cos \alpha - \sin \alpha}$.

3. Dzielimy licznik i mianownik przez $\cos \alpha \neq 0$: $L = \frac{1 + \frac{\sin \alpha}{\cos \alpha}}{1 - \frac{\sin \alpha}{\cos \alpha}} = \frac{1 + \operatorname{tg} \alpha}{1 - \operatorname{tg} \alpha} = P$. $\blacksquare$

Wynik: L = P (tożsamość udowodniona)
Komentarz egzaminatora CKE: Założenie $\alpha \in (0, \pi/4)$ gwarantuje, że $\cos(2\alpha) \neq 0$ oraz $\operatorname{tg} \alpha \neq 1$, więc mianowniki są niezerowe.
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Kąt ostry $\alpha$ spełnia warunek $\sin \alpha \cos \alpha = \frac{1}{4}$. Wykaż, że: $$\sin^4 \alpha + \cos^4 \alpha = \frac{7}{8} \quad \text{oraz} \quad \sin^6 \alpha + \cos^6 \alpha = \frac{13}{16}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyrażenie stopnia 4 (2 pkt): Stosujemy tożsamość: $a^2 + b^2 = (a+b)^2 - 2ab$ dla $a = \sin^2 \alpha$, $b = \cos^2 \alpha$:

$\sin^4 \alpha + \cos^4 \alpha = (\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha)^2 - 2\sin^2 \alpha \cos^2 \alpha = 1^2 - 2(\sin \alpha \cos \alpha)^2 = 1 - 2\left(\frac{1}{4}\right)^2 = 1 - \frac{2}{16} = \frac{7}{8}$.

Wyrażenie stopnia 6 (2 pkt): Stosujemy wzór na sumę sześcianów $a^3 + b^3 = (a+b)(a^2 - ab + b^2)$:

$\sin^6 \alpha + \cos^6 \alpha = (\sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha)(\sin^4 \alpha - \sin^2 \alpha \cos^2 \alpha + \cos^4 \alpha) = 1 \cdot \left(\frac{7}{8} - \left(\frac{1}{4}\right)^2\right) = \frac{7}{8} - \frac{1}{16} = \frac{14 - 1}{16} = \frac{13}{16}$. $\blacksquare$

Wynik: Wartości 7/8 oraz 13/16 udowodnione
Komentarz egzaminatora CKE: Klasyczny schemat algebraiczny w trygonometrii. Zamiast liczyć kąt $\alpha$, operujemy na potęgach sumy $\sin^2\alpha + \cos^2\alpha = 1$.
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Kąt $\alpha \in \left(\frac{\pi}{2}, \pi\right)$ spełnia równanie $2\sin^2 \alpha - 5\cos \alpha - 4 = 0$. Oblicz dokładną wartość $\sin(2\alpha)$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Równanie z jedną funkcją (1 pkt): $\sin^2 \alpha = 1 - \cos^2 \alpha \implies 2(1 - \cos^2 \alpha) - 5\cos \alpha - 4 = 0 \iff 2\cos^2 \alpha + 5\cos \alpha + 2 = 0$.
Szkic rozwiązania (2 pkt):

1. Podstawienie $t = \cos \alpha \in [-1, 0]$ (ponieważ $\alpha$ leży w II ćwiartce): $2t^2 + 5t + 2 = 0$.

2. $\Delta = 25 - 16 = 9$, $t_1 = \frac{-5 - 3}{4} = -2$ (odrzucamy, $-2 < -1$), $t_2 = \frac{-5 + 3}{4} = -\frac{1}{2} \in [-1, 0]$. Zatem $\cos \alpha = -\frac{1}{2}$.

3. Wyznaczamy $\sin \alpha$: w II ćwiartce $\sin \alpha > 0$, więc $\sin \alpha = \sqrt{1 - \left(-\frac{1}{2}\right)^2} = \frac{\sqrt{3}}{2}$.

4. Obliczamy $\sin(2\alpha) = 2\sin \alpha \cos \alpha = 2 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} \cdot \left(-\frac{1}{2}\right) = -\frac{\sqrt{3}}{2}$.

Wynik: sin(2α) = -√3/2
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o znaku funkcji w danej ćwiartce! W II ćwiartce cosinus jest ujemny, a sinus dodatni. Kąt podwojony $2\alpha$ trafia do IV ćwiartki, stąd $\sin(2\alpha) < 0$.
5.2
Mikromoduł 5.2

Miara łukowa kąta, funkcje dowolnego kąta i wzory redukcyjne

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Czerwiec 2021 • Poziom Rozszerzony • 2 pkt

Oblicz dokładną wartość liczbową wyrażenia: $$W = \frac{\cos\left(\frac{13\pi}{6}\right) \cdot \operatorname{tg}\left(\frac{5\pi}{4}\right)}{\sin\left(-\frac{7\pi}{3}\right)}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wartości poszczególnych czynników (1 pkt):

1. $\cos\left(\frac{13\pi}{6}\right) = \cos\left(2\pi + \frac{\pi}{6}\right) = \cos\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{\sqrt{3}}{2}$.

2. $\operatorname{tg}\left(\frac{5\pi}{4}\right) = \operatorname{tg}\left(\pi + \frac{\pi}{4}\right) = \operatorname{tg}\left(\frac{\pi}{4}\right) = 1$.

3. $\sin\left(-\frac{7\pi}{3}\right) = -\sin\left(2\pi + \frac{\pi}{3}\right) = -\sin\left(\frac{\pi}{3}\right) = -\frac{\sqrt{3}}{2}$.

Obliczenie ilorazu (1 pkt):

$W = \frac{\frac{\sqrt{3}}{2} \cdot 1}{-\frac{\sqrt{3}}{2}} = -1$.

Wynik: W = -1
Komentarz egzaminatora CKE: Zawsze najpierw redukuj wielokrotności pełnego okresu $2\pi$ (dla sinusa i cosinusa) oraz $\pi$ (dla tangensa).
Źródło: CKE Maj 2020 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Uprość wyrażenie dla $x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$: $$E(x) = \frac{\sin\left(\frac{3\pi}{2} - x\right) \cdot \cos(\pi - x)}{\operatorname{tg}\left(\frac{\pi}{2} + x\right) \cdot \sin(\pi + x)}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Zastosowanie wzorów redukcyjnych (2 pkt):

1. $\sin\left(\frac{3\pi}{2} - x\right) = -\cos x$ (zmiana na kofunkcję, III ćw. gdzie sinus jest ujemny).

2. $\cos(\pi - x) = -\cos x$ (II ćw. gdzie cosinus jest ujemny).

3. $\operatorname{tg}\left(\frac{\pi}{2} + x\right) = -\operatorname{ctg} x = -\frac{\cos x}{\sin x}$ (zmiana na kofunkcję, II ćw. gdzie tangens jest ujemny).

4. $\sin(\pi + x) = -\sin x$ (III ćw. gdzie sinus jest ujemny).

Uproszczenie ułamka (1 pkt):

Licznik: $(-\cos x)(-\cos x) = \cos^2 x$.

Mianownik: $\left(-\frac{\cos x}{\sin x}\right)(-\sin x) = \cos x$.

Iloraz: $E(x) = \frac{\cos^2 x}{\cos x} = \cos x$.

Wynik: E(x) = cos x
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o kofunkcji: przy $\frac{\pi}{2}$ i $\frac{3\pi}{2}$ sinus przechodzi w cosinus, cosinus w sinus, a tangens w cotangens. Znak określamy na podstawie ćwiartki funkcji wyjściowej.
Źródło: CKE Maj 2023 Formuła 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

W trójkącie $ABC$ kąt przy wierzchołku $C$ ma miarę $\gamma = 120^\circ$, a boki tworzące ten kąt mają długości $a = 6$ oraz $b = 10$. Oblicz pole tego trójkąta oraz długość trzeciego boku $c$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Pole trójkąta (1 pkt): $P = \frac{1}{2}ab\sin \gamma = \frac{1}{2} \cdot 6 \cdot 10 \cdot \sin(120^\circ) = 30 \cdot \sin(180^\circ - 60^\circ) = 30 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = 15\sqrt{3}$.
Bok z twierdzenia cosinusów (2 pkt):

1. $c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos \gamma = 6^2 + 10^2 - 2 \cdot 6 \cdot 10 \cdot \cos(120^\circ)$.

2. $\cos(120^\circ) = \cos(180^\circ - 60^\circ) = -\cos(60^\circ) = -\frac{1}{2}$.

3. $c^2 = 36 + 100 - 120 \cdot \left(-\frac{1}{2}\right) = 136 + 60 = 196$.

4. Ponieważ $c > 0$, otrzymujemy $c = \sqrt{196} = 14$.

Wynik: Pole P = 15√3, bok c = 14
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj: $\cos(120^\circ) = -\frac{1}{2}$, co powoduje zmianę znaku w twierdzeniu cosinusów z minusa na plus. To najczęstszy błąd maturzystów!
Źródło: CKE Dodatkowa Czerwiec 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wyznacz zbiór wartości funkcji $f(x) = 3 - 2\cos\left(2x - \frac{\pi}{3}\right)$ określonej dla wszystkich $x \in \mathbb{R}$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Oszacowanie funkcji cosinus (1 pkt): Dla dowolnego argumentu $u = 2x - \frac{\pi}{3}$ zachodzi nierówność $-1 \le \cos u \le 1$.
Przekształcenia podwójnej nierówności (2 pkt):

1. Mnożymy przez $-2$ (zmiana zwrotu): $2 \ge -2\cos u \ge -2 \iff -2 \le -2\cos u \le 2$.

2. Dodajemy 3 do wszystkich stron: $3 - 2 \le 3 - 2\cos u \le 3 + 2$.

3. Otrzymujemy: $1 \le f(x) \le 5$.

4. Ponieważ cosinus przyjmuje w sposób ciągły wszystkie wartości z $[-1, 1]$, zbiorem wartości jest cały przedział domknięty $[1, 5]$.

Wynik: ZW = [1, 5]
Komentarz egzaminatora CKE: Nie wyliczaj pochodnych! Zbiór wartości funkcji liniowo zależnej od $\sin$ lub $\cos$ bada się w 2 linijkach z ograniczeń $-1 \le \cos(\dots) \le 1$.
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wyznacz wszystkie liczby $x \in [0, 2\pi]$ będące miejscami zerowymi funkcji $g(x) = \sin\left(2x + \frac{\pi}{4}\right)$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek zerowania sinusa (1 pkt): $\sin\left(2x + \frac{\pi}{4}\right) = 0 \iff 2x + \frac{\pi}{4} = k\pi$, gdzie $k \in \mathbb{Z}$.
Wyznaczenie x i selekcja w przedziale (2 pkt):

1. $2x = -\frac{\pi}{4} + k\pi \iff x = -\frac{\pi}{8} + \frac{k\pi}{2}$.

2. Podstawiamy kolejne wartości $k \in \mathbb{Z}$:

• $k = 0 \implies x = -\frac{\pi}{8} \notin [0, 2\pi]$

• $k = 1 \implies x = -\frac{\pi}{8} + \frac{4\pi}{8} = \frac{3\pi}{8} \in [0, 2\pi]$

• $k = 2 \implies x = -\frac{\pi}{8} + \frac{8\pi}{8} = \frac{7\pi}{8} \in [0, 2\pi]$

• $k = 3 \implies x = -\frac{\pi}{8} + \frac{12\pi}{8} = \frac{11\pi}{8} \in [0, 2\pi]$

• $k = 4 \implies x = -\frac{\pi}{8} + \frac{16\pi}{8} = \frac{15\pi}{8} \in [0, 2\pi]$

• $k = 5 \implies x = \frac{19\pi}{8} > 2\pi$ (odrzucamy).

Wynik: x ∈ {3π/8, 7π/8, 11π/8, 15π/8}
Komentarz egzaminatora CKE: Współczynnik 2 przy x powoduje 2-krotne zagęszczenie miejsc zerowych. W przedziale długości $2\pi$ musi pojawić się dokładnie 4 miejsca zerowe.
5.3
Mikromoduł 5.3

Wzory na sinus, cosinus i tangens sumy/różnicy kątów oraz kąta podwojonego

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2019 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Kąty ostre $\alpha$ i $\beta$ spełniają warunki $\sin \alpha = \frac{3}{5}$ oraz $\cos \beta = \frac{5}{13}$. Oblicz dokładną wartość $\cos(\alpha + \beta)$ oraz określ, czy suma $\alpha + \beta$ jest kątem ostrym, prostym czy rozwartym.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie brakujących funkcji (2 pkt):

1. Ponieważ $\alpha$ jest ostry: $\cos \alpha = \sqrt{1 - \sin^2 \alpha} = \sqrt{1 - \frac{9}{25}} = \frac{4}{5}$.

2. Ponieważ $\beta$ jest ostry: $\sin \beta = \sqrt{1 - \cos^2 \beta} = \sqrt{1 - \frac{25}{169}} = \frac{12}{13}$.

Zastosowanie wzoru na cosinus sumy (2 pkt):

$\cos(\alpha + \beta) = \cos \alpha \cos \beta - \sin \alpha \sin \beta = \frac{4}{5} \cdot \frac{5}{13} - \frac{3}{5} \cdot \frac{12}{13} = \frac{20 - 36}{65} = -\frac{16}{65}$.

Ponieważ $\alpha, \beta \in (0, \frac{\pi}{2})$, to $\alpha + \beta \in (0, \pi)$. Wartość $\cos(\alpha + \beta) = -\frac{16}{65} < 0$, co oznacza, że kąt $\alpha + \beta$ jest kątem rozwartym ($\alpha + \beta \in (\frac{\pi}{2}, \pi)$).

Wynik: cos(α + β) = -16/65, kąt jest rozwarty
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o minusie we wzorze na cosinus sumy: $\cos(\alpha+\beta) = \cos\alpha\cos\beta - \sin\alpha\sin\beta$. Znak ujemny cosinusa natychmiast dowodzi rozwartości kąta sumarycznego.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Oblicz dokładną wartość liczby $\sin(15^\circ)$, a następnie wyznacz dokładną wartość liczby $\operatorname{tg}(15^\circ)$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozbicie kąta 15° (1 pkt): Przedstawiamy $15^\circ = 45^\circ - 30^\circ$ (lub $60^\circ - 45^\circ$).
Szkic rozwiązania (2 pkt):

1. $\sin(15^\circ) = \sin(45^\circ - 30^\circ) = \sin 45^\circ \cos 30^\circ - \cos 45^\circ \sin 30^\circ = \frac{\sqrt{2}}{2} \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{\sqrt{2}}{2} \cdot \frac{1}{2} = \frac{\sqrt{6} - \sqrt{2}}{4}$.

2. Analogicznie $\cos(15^\circ) = \frac{\sqrt{6} + \sqrt{2}}{4}$.

3. $\operatorname{tg}(15^\circ) = \frac{\sin 15^\circ}{\cos 15^\circ} = \frac{\sqrt{6} - \sqrt{2}}{\sqrt{6} + \sqrt{2}} = \frac{(\sqrt{6} - \sqrt{2})^2}{6 - 2} = \frac{6 - 2\sqrt{12} + 2}{4} = \frac{8 - 4\sqrt{3}}{4} = 2 - \sqrt{3}$.

Wynik: sin(15°) = (√6 - √2)/4, tg(15°) = 2 - √3
Komentarz egzaminatora CKE: Warto pamiętać wynik $\operatorname{tg}(15^\circ) = 2 - \sqrt{3}$ – często pojawia się w zadaniach z planimetrii i stereometrii o kącie nachylenia krawędzi lub ściany.
Źródło: CKE Czerwiec 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Wykaż, że dla każdego kąta $x \in \left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ prawdziwa jest tożsamość: $$\frac{\sin(3x) - \sin x}{\cos(3x) + \cos x} = \operatorname{tg} x$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wzory na sumę i różnicę funkcji (1 pkt): Stosujemy wzory z tablic CKE:

$\sin \alpha - \sin \beta = 2\sin\left(\frac{\alpha - \beta}{2}\right)\cos\left(\frac{\alpha + \beta}{2}\right)$ oraz $\cos \alpha + \cos \beta = 2\cos\left(\frac{\alpha + \beta}{2}\right)\cos\left(\frac{\alpha - \beta}{2}\right)$.

Szkic dowodu (2 pkt):

1. Licznik: $\sin(3x) - \sin x = 2\sin\left(\frac{3x - x}{2}\right)\cos\left(\frac{3x + x}{2}\right) = 2\sin x \cos(2x)$.

2. Mianownik: $\cos(3x) + \cos x = 2\cos\left(\frac{3x + x}{2}\right)\cos\left(\frac{3x - x}{2}\right) = 2\cos(2x)\cos x$.

3. Ponieważ $x \in (0, \pi/4)$, to $2x \in (0, \pi/2)$, więc $\cos(2x) \neq 0$. Skracamy przez $2\cos(2x)$:

$L = \frac{2\sin x \cos(2x)}{2\cos(2x)\cos x} = \frac{\sin x}{\cos x} = \operatorname{tg} x = P$. $\blacksquare$

Wynik: L = P (tożsamość udowodniona)
Komentarz egzaminatora CKE: Wzory na zamianę sumy na iloczyn są w oficjalnych tablicach CKE. Warto je stosować od razu, zamiast mozolnie rozpisywać $\sin(3x) = \sin(2x+x)$.
Źródło: CKE Maj 2023 Formuła 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Dany jest kąt $\alpha$ taki, że $\cos(2\alpha) = \frac{7}{25}$ oraz $\alpha \in \left(\pi, \frac{3\pi}{2}\right)$. Oblicz dokładne wartości $\sin \alpha$ oraz $\cos \alpha$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie kwadratów funkcji (2 pkt):

1. $\cos(2\alpha) = 1 - 2\sin^2 \alpha \implies 2\sin^2 \alpha = 1 - \frac{7}{25} = \frac{18}{25} \implies \sin^2 \alpha = \frac{9}{25}$.

2. $\cos(2\alpha) = 2\cos^2 \alpha - 1 \implies 2\cos^2 \alpha = 1 + \frac{7}{25} = \frac{32}{25} \implies \cos^2 \alpha = \frac{16}{25}$.

Analiza ćwiartki kąta (2 pkt):

Ponieważ $\alpha \in \left(\pi, \frac{3\pi}{2}\right)$ (III ćwiartka układu współrzędnych):

• $\sin \alpha < 0 \implies \sin \alpha = -\sqrt{\frac{9}{25}} = -\frac{3}{5}$.

• $\cos \alpha < 0 \implies \cos \alpha = -\sqrt{\frac{16}{25}} = -\frac{4}{5}$.

Wynik: sin α = -3/5, cos α = -4/5
Komentarz egzaminatora CKE: W III ćwiartce ZARÓWNO sinus jak i cosinus są ujemne! Zwróć uwagę, że $\cos(2\alpha) = \cos^2\alpha - \sin^2\alpha = \frac{16}{25} - \frac{9}{25} = \frac{7}{25}$ – szybki test poprawności wyniku.
Źródło: CKE Próbna Grudzień 2024 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Oblicz dokładną wartość liczbową iloczynu: $$P = \cos(20^\circ) \cdot \cos(40^\circ) \cdot \cos(80^\circ)$$ bez użycia tablic wartości funkcji trygonometrycznych.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Mnożenie przez $2\sin(20^\circ)$ (1 pkt): Ponieważ $\sin(20^\circ) \neq 0$, mnożymy i dzielimy przez $2\sin(20^\circ)$:

$P = \frac{2\sin(20^\circ)\cos(20^\circ) \cdot \cos(40^\circ)\cos(80^\circ)}{2\sin(20^\circ)} = \frac{\sin(40^\circ)\cos(40^\circ)\cos(80^\circ)}{2\sin(20^\circ)}$.

Kaskadowe zwijanie sinusa podwojonego (2 pkt):

1. Mnożymy licznik i mianownik przez 2: $P = \frac{2\sin(40^\circ)\cos(40^\circ)\cos(80^\circ)}{4\sin(20^\circ)} = \frac{\sin(80^\circ)\cos(80^\circ)}{4\sin(20^\circ)}$.

2. Ponownie mnożymy przez 2: $P = \frac{2\sin(80^\circ)\cos(80^\circ)}{8\sin(20^\circ)} = \frac{\sin(160^\circ)}{8\sin(20^\circ)}$.

3. Ze wzoru redukcyjnego: $\sin(160^\circ) = \sin(180^\circ - 20^\circ) = \sin(20^\circ)$.

4. Skracamy $\sin(20^\circ) \neq 0$: $P = \frac{\sin(20^\circ)}{8\sin(20^\circ)} = \frac{1}{8}$.

Wynik: P = 1/8
Komentarz egzaminatora CKE: „Efekt domina” w trygonometrii: iloczyn cosinusów o podwajających się kątach ($\cos \alpha \cos 2\alpha \cos 4\alpha$) zawsze zwija się po domnożeniu przez $\sin \alpha$.
5.4
Mikromoduł 5.4 Pewniak CKE • 4 pkt

Równania trygonometryczne w zadanym przedziale (Pewniak za 4 pkt)

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$2\cos^2 x - 5\sin x - 4 = 0$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Sprowadzenie do trójmianu (1 pkt): Zastępujemy $\cos^2 x = 1 - \sin^2 x$:

$2(1 - \sin^2 x) - 5\sin x - 4 = 0 \iff -2\sin^2 x - 5\sin x - 2 = 0 \iff 2\sin^2 x + 5\sin x + 2 = 0$.

Rozwiązanie równania kwadratowego (1 pkt):

Podstawienie $t = \sin x \in [-1, 1]$: $2t^2 + 5t + 2 = 0$, $\Delta = 25 - 16 = 9$.

$t_1 = \frac{-5 - 3}{4} = -2 \notin [-1, 1]$ (brak rozwiązań), $t_2 = \frac{-5 + 3}{4} = -\frac{1}{2} \in [-1, 1]$.

Wyznaczenie kątów w przedziale [0, 2π] (2 pkt):

Równanie $\sin x = -\frac{1}{2}$. W przedziale $[0, 2\pi]$ sinus jest ujemny w III i IV ćwiartce:

• III ćw.: $x = \pi + \frac{\pi}{6} = \frac{7\pi}{6}$.

• IV ćw.: $x = 2\pi - \frac{\pi}{6} = \frac{11\pi}{6}$.

Wynik: x ∈ {7π/6, 11π/6}
Komentarz egzaminatora CKE: Nie zapomnij zapisać założeń na zmienną pomocniczą $t \in [-1, 1]$. Odrzucenie pierwiastka $t = -2$ jest punktowanym krokiem w schemacie oceniania CKE.
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$\cos(2x) + 3\cos x + 2 = 0$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Podstawienie kąta podwojonego (1 pkt): $\cos(2x) = 2\cos^2 x - 1 \implies (2\cos^2 x - 1) + 3\cos x + 2 = 0 \iff 2\cos^2 x + 3\cos x + 1 = 0$.
Rozwiązanie trójmianu (1 pkt):

Dla $t = \cos x \in [-1, 1]$: $2t^2 + 3t + 1 = 0$, $\Delta = 9 - 8 = 1$.

$t_1 = \frac{-3 - 1}{4} = -1$, $t_2 = \frac{-3 + 1}{4} = -\frac{1}{2}$. Oba należą do $[-1, 1]$.

Odczytanie rozwiązań w przedziale (2 pkt):

1. $\cos x = -1 \implies x = \pi \in [0, 2\pi]$.

2. $\cos x = -\frac{1}{2}$ (II i III ćw.):

• $x = \pi - \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$

• $x = \pi + \frac{\pi}{3} = \frac{4\pi}{3}$.

Wynik: x ∈ {2π/3, π, 4π/3}
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o 3 wariantach wzoru na $\cos(2x)$: $\cos^2 x - \sin^2 x$, $2\cos^2 x - 1$, $1 - 2\sin^2 x$. Zawsze wybieraj ten wariant, który pasuje do pozostałych wyrazów równania.
Źródło: CKE Maj 2023 Formuła 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$\sin(3x) = \sin(2x)$$ w przedziale $x \in [0, \pi]$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Postać iloczynowa (2 pkt): $\sin(3x) - \sin(2x) = 0 \iff 2\sin\left(\frac{3x - 2x}{2}\right)\cos\left(\frac{3x + 2x}{2}\right) = 0 \iff 2\sin\left(\frac{x}{2}\right)\cos\left(\frac{5x}{2}\right) = 0$.
Rozwiązanie gałęzi w przedziale [0, π] (2 pkt):

1. $\sin\left(\frac{x}{2}\right) = 0 \implies \frac{x}{2} = k\pi \implies x = 2k\pi$. W $[0, \pi]$: $x = 0$.

2. $\cos\left(\frac{5x}{2}\right) = 0 \implies \frac{5x}{2} = \frac{\pi}{2} + k\pi \implies 5x = \pi + 2k\pi \implies x = \frac{\pi(2k + 1)}{5}$.

• $k = 0 \implies x = \frac{\pi}{5} \in [0, \pi]$

• $k = 1 \implies x = \frac{3\pi}{5} \in [0, \pi]$

• $k = 2 \implies x = \frac{5\pi}{5} = \pi \in [0, \pi]$.

Wynik: x ∈ {0, π/5, 3π/5, π}
Komentarz egzaminatora CKE: Przeniesienie na jedną stronę i zastosowanie wzoru na różnicę sinusów zamienia trudne równanie w iloczyn dwóch elementarnych funkcji w zaledwie jednym kroku.
Źródło: CKE Czerwiec 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$\sqrt{3}\cos x + \sin x = \sqrt{2}$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Metoda kąta pomocniczego (2 pkt): Dzielimy obie strony równania przez $\sqrt{(\sqrt{3})^2 + 1^2} = 2$:

$\frac{\sqrt{3}}{2}\cos x + \frac{1}{2}\sin x = \frac{\sqrt{2}}{2}$.

Ponieważ $\cos\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{\sqrt{3}}{2}$ oraz $\sin\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{1}{2}$, lewa strona to wzór na cosinus różnicy:

$\cos\left(x - \frac{\pi}{6}\right) = \frac{\sqrt{2}}{2}$.

Wyznaczenie x w przedziale [0, 2π] (2 pkt):

1. $x - \frac{\pi}{6} = \frac{\pi}{4} + 2k\pi \implies x = \frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{6} + 2k\pi = \frac{5\pi}{12} + 2k\pi$. Dla $k = 0$: $x_1 = \frac{5\pi}{12}$.

2. $x - \frac{\pi}{6} = -\frac{\pi}{4} + 2k\pi \implies x = -\frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{6} + 2k\pi = -\frac{\pi}{12} + 2k\pi$. Dla $k = 1$: $x_2 = 2\pi - \frac{\pi}{12} = \frac{23\pi}{12}$.

Wynik: x ∈ {5π/12, 23π/12}
Komentarz egzaminatora CKE: Równanie postaci $A\sin x + B\cos x = C$ najszybciej rozwiązuje się dzieląc przez $\sqrt{A^2 + B^2}$ i zwijając do sinusa lub cosinusa sumy.
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż równanie: $$4\sin x \cos x - 2\sin x + 2\cos x - 1 = 0$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozkład metodą grupowania (2 pkt):

$2\sin x(2\cos x - 1) + 1(2\cos x - 1) = 0 \iff (2\cos x - 1)(2\sin x + 1) = 0$.

Rozwiązanie dwóch równań bazowych (2 pkt):

1. $2\cos x - 1 = 0 \implies \cos x = \frac{1}{2}$. W $[0, 2\pi]$: $x = \frac{\pi}{3}$ lub $x = 2\pi - \frac{\pi}{3} = \frac{5\pi}{3}$.

2. $2\sin x + 1 = 0 \implies \sin x = -\frac{1}{2}$. W $[0, 2\pi]$: $x = \pi + \frac{\pi}{6} = \frac{7\pi}{6}$ lub $x = 2\pi - \frac{\pi}{6} = \frac{11\pi}{6}$.

Wynik: x ∈ {π/3, 7π/6, 5π/3, 11π/6}
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o uporządkowaniu rozwiązań rosnąco lub wyraźnym wypisaniu zbioru. Brak któregokolwiek z 4 rozwiązań kosztuje utratę punktu.
5.5
Mikromoduł 5.5

Nierówności trygonometryczne oraz równania trygonometryczne z parametrem

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2020 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Rozwiąż nierówność: $$2\sin x \ge 1$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Postać elementarna (1 pkt): $\sin x \ge \frac{1}{2}$.
Punkty graniczne i wykres (2 pkt):

1. Rozwiązujemy równanie $\sin x = \frac{1}{2}$ w $[0, 2\pi]$: $x_1 = \frac{\pi}{6}$, $x_2 = \pi - \frac{\pi}{6} = \frac{5\pi}{6}$.

2. Rysujemy wykres sinusoidy w przedziale $[0, 2\pi]$ oraz prostą poziomą $y = \frac{1}{2}$.

3. Sinusoida leży powyżej lub na prostej dla $x \in \left[\frac{\pi}{6}, \frac{5\pi}{6}\right]$.

Wynik: x ∈ [π/6, 5π/6]
Komentarz egzaminatora CKE: Zwróć uwagę na zwrot nierówności i domknięcie przedziału (nierówność nieostra $\ge$). Pomyłka nawiasu otwartego z domkniętym kosztuje utratę punktu.
Źródło: CKE Czerwiec 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$\cos(2x) + \cos x < 0$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Nierówność kwadratowa (2 pkt): $\cos(2x) = 2\cos^2 x - 1 \implies 2\cos^2 x + \cos x - 1 < 0$.

Dla $t = \cos x \in [-1, 1]$: $2t^2 + t - 1 < 0$, $\Delta = 9$, $t_1 = -1$, $t_2 = \frac{1}{2}$.

Rozwiązaniem nierówności kwadratowej jest przedział: $t \in \left(-1, \frac{1}{2}\right)$, czyli $-1 < \cos x < \frac{1}{2}$.

Odczytanie przedziałów z wykresu cosinusa (2 pkt):

1. Punkty graniczne w $[0, 2\pi]$:

• $\cos x = \frac{1}{2} \implies x = \frac{\pi}{3}$ lub $x = \frac{5\pi}{3}$.

• $\cos x = -1 \implies x = \pi$.

2. Ponieważ nierówność jest ostra ($\cos x > -1$), punkt $x = \pi$ (gdzie $\cos \pi = -1$) musi zostać wyrzucony ze zbioru rozwiązań!

3. Ostatecznie: $x \in \left(\frac{\pi}{3}, \pi\right) \cup \left(\pi, \frac{5\pi}{3}\right)$.

Wynik: x ∈ (π/3, π) ∪ (π, 5π/3)
Komentarz egzaminatora CKE: Uwaga na punkt $x = \pi$! Dla $x = \pi$ mamy $\cos(2\pi) + \cos \pi = 1 - 1 = 0$, co nie spełnia nierówności ostrej $< 0$. Brak wyrzucenia $\pi$ kosztował maturzystów 1 pkt.
Źródło: CKE Maj 2023 Formuła 2023 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m \in \mathbb{R}$, dla których równanie: $$\sin x = \frac{m^2 - 3m - 4}{m^2 + 1}$$ ma co najmniej jedno rozwiązanie rzeczywiste.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek istnienia rozwiązań (1 pkt): Równanie $\sin x = A$ ma rozwiązanie wtedy i tylko wtedy, gdy $A \in [-1, 1]$, czyli:

$-1 \le \frac{m^2 - 3m - 4}{m^2 + 1} \le 1$.

Ponieważ dla każdego $m \in \mathbb{R}$ zachodzi $m^2 + 1 > 0$, mnożymy bez zmiany znaków: $-(m^2 + 1) \le m^2 - 3m - 4 \le m^2 + 1$.

Rozwiązanie układu nierówności (2 pkt):

1. Lewa strona: $-m^2 - 1 \le m^2 - 3m - 4 \iff 2m^2 - 3m - 3 \ge 0$.

$\Delta = 9 - 4(2)(-3) = 9 + 24 = 33 \implies m_1 = \frac{3 - \sqrt{33}}{4}, m_2 = \frac{3 + \sqrt{33}}{4}$.

$m \in \left(-\infty, \frac{3 - \sqrt{33}}{4}\right] \cup \left[\frac{3 + \sqrt{33}}{4}, +\infty\right)$.

2. Prawa strona: $m^2 - 3m - 4 \le m^2 + 1 \iff -3m \le 5 \iff m \ge -\frac{5}{3}$.

Część wspólna (1 pkt):

Zauważmy, że $\sqrt{33} \approx 5{,}74$, więc $\frac{3 - 5{,}74}{4} \approx -0{,}685$, natomiast $-\frac{5}{3} \approx -1{,}67$. Zatem $-\frac{5}{3} < \frac{3 - \sqrt{33}}{4}$.

Część wspólna: $m \in \left[-\frac{5}{3}, \frac{3 - \sqrt{33}}{4}\right] \cup \left[\frac{3 + \sqrt{33}}{4}, +\infty\right)$.

Wynik: m ∈ [-5/3, (3 - √33)/4] ∪ [(3 + √33)/4, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o dokładnym porównaniu liczb niewymiernych $-\frac{5}{3}$ i $\frac{3-\sqrt{33}}{4}$ przy wyznaczaniu części wspólnej.
Źródło: CKE Czerwiec 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz liczbę rozwiązań równania $\sin(2x) = m$ w przedziale $x \in [0, \pi]$ w zależności od wartości parametru $m \in \mathbb{R}$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Podstawienie i analiza dziedziny (1 pkt): Niech $t = 2x$. Dla $x \in [0, \pi]$ zmienna $t$ przebiega pełen okres: $t \in [0, 2\pi]$. Równanie ma postać $\sin t = m$.
Analiza liczby punktów przecięcia (3 pkt):

Rysujemy wykres $y = \sin t$ na przedziale $[0, 2\pi]$:

• Gdy $|m| > 1$: prosta pozioma nie przecina sinusoidy $\implies$ 0 rozwiązań.

• Gdy $m = 1$: wierzchołek $t = \frac{\pi}{2} \implies x = \frac{\pi}{4}$ $\implies$ 1 rozwiązanie.

• Gdy $m = -1$: wierzchołek $t = \frac{3\pi}{2} \implies x = \frac{3\pi}{4}$ $\implies$ 1 rozwiązanie.

• Gdy $m = 0$: punkty $t \in \{0, \pi, 2\pi\} \implies x \in \{0, \frac{\pi}{2}, \pi\}$ $\implies$ dokładnie 3 rozwiązania (oba końce przedziału są domknięte!).

• Gdy $m \in (-1, 0) \cup (0, 1)$: prosta przecina sinusoidę dokładnie w 2 punktach $\implies$ 2 rozwiązania.

Wynik: 0 dla |m| > 1; 1 dla m ∈ {-1, 1}; 2 dla m ∈ (-1, 0) ∪ (0, 1); 3 dla m = 0
Komentarz egzaminatora CKE: Kluczowa pułapka: dla $m = 0$ są TRZY rozwiązania ($x = 0, \frac{\pi}{2}, \pi$), a nie dwa, ponieważ przedział $[0, \pi]$ jest obustronnie domknięty.
Źródło: CKE Maj 2025 Wzorcowy • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Rozwiąż nierówność: $$2\cos^2 x - \sqrt{3}\cos x \le 0$$ w przedziale $x \in [0, 2\pi]$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozkład na czynniki (1 pkt): $\cos x(2\cos x - \sqrt{3}) \le 0$.
Warunek na cosinus (1 pkt):

Dla $t = \cos x$: $t(2t - \sqrt{3}) \le 0 \iff 0 \le t \le \frac{\sqrt{3}}{2} \iff 0 \le \cos x \le \frac{\sqrt{3}}{2}$.

Odczytanie przedziałów w [0, 2π] (2 pkt):

1. Cosinus jest nieujemny w I i IV ćwiartce:

• W I ćwiartce: $\cos x$ maleje od 1 do 0. Wartości od $0$ do $\frac{\sqrt{3}}{2}$ osiąga dla $x \in \left[\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{2}\right]$ (bo $\cos\frac{\pi}{6} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ i $\cos\frac{\pi}{2} = 0$).

• W IV ćwiartce: $\cos x$ rośnie od 0 do 1. Wartości od $0$ do $\frac{\sqrt{3}}{2}$ osiąga dla $x \in \left[\frac{3\pi}{2}, \frac{11\pi}{6}\right]$ (bo $\cos\frac{3\pi}{2} = 0$ i $\cos\frac{11\pi}{6} = \frac{\sqrt{3}}{2}$).

2. Zbiór rozwiązań: $x \in \left[\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{2}\right] \cup \left[\frac{3\pi}{2}, \frac{11\pi}{6}\right]$.

Wynik: x ∈ [π/6, π/2] ∪ [3π/2, 11π/6]
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że funkcja cosinus jest malejąca w przedziale $[0, \pi]$, dlatego nierówność $\cos x \le \frac{\sqrt{3}}{2}$ w I ćwiartce oznacza $x \ge \frac{\pi}{6}$.
Moduł 06 • 5 Mikromodułów Tematycznych

Ciągi liczbowe, granice i nieskończony szereg geometryczny

Opanujesz pełen repertuar CKE: ciągi arytmetyczne i geometryczne, ich własności, sumy i dowody monotoniczności, żelazny pewniak arkusza rozszerzonego za 4–5 pkt – zadania łączone z układem równań, granice ciągów (wyłączanie najwyższej potęgi, sprzężenie $\sqrt{an^2+bn} - cn$, twierdzenie o 3 ciągach) oraz nieskończony szereg geometryczny z kluczowym warunkiem zbieżności $|q| < 1$.

25 Zadań CKE CKE 2019–2025
6.1
Mikromoduł 6.1

Ciąg arytmetyczny – własności, wzór ogólny, suma wyrazów i dowody

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Ciąg $(a_n)$ jest określony dla każdej liczby naturalnej $n \ge 1$. Suma $n$ początkowych wyrazów tego ciągu jest dana wzorem $S_n = 2n^2 + 5n$. Wykaż, że ciąg $(a_n)$ jest arytmetyczny, wyznacz jego różnicę $r$ oraz oblicz pierwszy wyraz $a_1$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie wzoru ogólnego $a_n$ (1 pkt):

1. Obliczamy $a_1 = S_1 = 2(1)^2 + 5(1) = 7$.

2. Dla $n \ge 2$: $a_n = S_n - S_{n-1} = (2n^2 + 5n) - [2(n-1)^2 + 5(n-1)]$.

3. $a_n = 2n^2 + 5n - (2n^2 - 4n + 2 + 5n - 5) = 4n + 3$. Wzór działa także dla $n = 1$: $4(1)+3 = 7 = a_1$.

Formalny dowód z definicji (1 pkt):

Badamy różnicę dwóch kolejnych wyrazów dla dowolnego $n \ge 1$:

$a_{n+1} - a_n = [4(n+1) + 3] - (4n + 3) = 4n + 7 - 4n - 3 = 4$.

Wniosek i odpowiedź (1 pkt):

Ponieważ różnica $a_{n+1} - a_n = 4$ jest wielkością stałą niezależną od $n$, ciąg $(a_n)$ jest ciągiem arytmetycznym o różnicy $r = 4$.

Wynik: Ciąg jest arytmetyczny; a₁ = 7, r = 4, wzór an = 4n + 3
Komentarz egzaminatora CKE: Powszechny błąd polega na obliczeniu jedynie trzech początkowych wyrazów ($a_1 = 7, a_2 = 11, a_3 = 15$) i stwierdzeniu, że różnica wynosi 4. W kluczu CKE sprawdzenie skończonej liczby wyrazów NIE jest uznawane za dowód dla każdego $n \in \mathbb{N}^+$. Wymagane jest formalne odjęcie $a_{n+1} - a_n$.
Źródło: CKE Czerwiec 2022 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których liczby $x_1 = 2m - 1$, $x_2 = m^2 - 2$, $x_3 = 5m + 1$ w podanej kolejności tworzą rosnący ciąg arytmetyczny.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek trzech wyrazów ciągu arytmetycznego (1 pkt): $2x_2 = x_1 + x_3 \iff 2(m^2 - 2) = (2m - 1) + (5m + 1)$.
Rozwiązanie równania kwadratowego (1 pkt):

$2m^2 - 4 = 7m \iff 2m^2 - 7m - 4 = 0$.

$\Delta = (-7)^2 - 4(2)(-4) = 49 + 32 = 81$, $\sqrt{\Delta} = 9$.

$m_1 = \frac{7 - 9}{4} = -\frac{1}{2}$, $m_2 = \frac{7 + 9}{4} = 4$.

Weryfikacja warunku ciągu rosnącego ($r > 0$) (2 pkt):

Ciąg jest rosnący $\iff r = x_2 - x_1 > 0$.

1. Dla $m = -\frac{1}{2}$: $x_1 = 2(-\frac{1}{2}) - 1 = -2$, $x_2 = (-\frac{1}{2})^2 - 2 = -\frac{7}{4}$.

Różnica: $r = -\frac{7}{4} - (-2) = \frac{1}{4} > 0$. Warunek spełniony!

2. Dla $m = 4$: $x_1 = 2(4) - 1 = 7$, $x_2 = 4^2 - 2 = 14$.

Różnica: $r = 14 - 7 = 7 > 0$. Warunek spełniony!

Wynik: m ∈ {-1/2, 4}
Komentarz egzaminatora CKE: Kluczowa pułapka: wielu zdających zapomina sprawdzić, czy dla wyznaczonych wartości parametru ciąg jest rosnący ($r > 0$). W tym zadaniu obie wartości dały ciąg rosnący, lecz brak jawnej weryfikacji w zapisie rozwiązania kosztuje 1 punkt według schematu oceniania CKE.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

W ciągu arytmetycznym $(a_n)$ określonym dla $n \ge 1$ suma dziesięciu początkowych wyrazów wynosi $S_{10} = 145$, a suma dwudziestu początkowych wyrazów wynosi $S_{20} = 590$. Wyznacz wzór ogólny tego ciągu oraz najmniejszą liczbę naturalną $n$, dla której wyraz $a_n$ jest większy od $100$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Układ równań na sumy (1 pkt):

$S_{10} = \frac{2a_1 + 9r}{2} \cdot 10 = 5(2a_1 + 9r) = 145 \implies 2a_1 + 9r = 29$.

$S_{20} = \frac{2a_1 + 19r}{2} \cdot 20 = 10(2a_1 + 19r) = 590 \implies 2a_1 + 19r = 59$.

Wyznaczenie $a_1$, $r$ i wzoru ogólnego (1 pkt):

Odejmując równania stronami: $(2a_1 + 19r) - (2a_1 + 9r) = 59 - 29 \implies 10r = 30 \implies r = 3$.

Podstawiając: $2a_1 + 9(3) = 29 \implies 2a_1 = 2 \implies a_1 = 1$.

Wzór ogólny: $a_n = a_1 + (n-1)r = 1 + (n-1)\cdot 3 = 3n - 2$.

Nierówność $a_n > 100$ i najmniejsze $n$ (2 pkt):

$3n - 2 > 100 \iff 3n > 102 \iff n > 34$.

Ponieważ $n \in \mathbb{N}^+$, najmniejszą liczbą całkowitą spełniającą nierówność jest $n = 35$ (dla $n = 34$ mamy $a_{34} = 100$, co nie spełnia ostrej nierówności).

Wynik: an = 3n - 2, najmniejsze n = 35
Komentarz egzaminatora CKE: Powszechny błąd to podanie $n = 34$. Uważaj na zwrot ostrej nierówności $a_n > 100$ – wyraz równy 100 nie spełnia warunku.
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Udowodnij, że dla każdego ciągu arytmetycznego $(a_n)$ o wyrazach dodatnich i różnicy $r \ne 0$ spełniona jest tożsamość: $$\frac{1}{a_1 a_2} + \frac{1}{a_2 a_3} + \dots + \frac{1}{a_n a_{n+1}} = \frac{n}{a_1 a_{n+1}}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozkład pojedynczego ułamka (1 pkt):

Z definicji ciągu arytmetycznego $a_{k+1} - a_k = r$. Przekształcamy:

$\frac{1}{a_k a_{k+1}} = \frac{1}{r} \cdot \frac{r}{a_k a_{k+1}} = \frac{1}{r} \cdot \frac{a_{k+1} - a_k}{a_k a_{k+1}} = \frac{1}{r} \left( \frac{1}{a_k} - \frac{1}{a_{k+1}} \right)$.

Redukcja sumy teleskopowej (2 pkt):

$L = \frac{1}{r} \left[ \left(\frac{1}{a_1} - \frac{1}{a_2}\right) + \left(\frac{1}{a_2} - \frac{1}{a_3}\right) + \dots + \left(\frac{1}{a_n} - \frac{1}{a_{n+1}}\right) \right]$.

Wszystkie wyrazy pośrednie redukują się wzajemnie:

$L = \frac{1}{r} \left( \frac{1}{a_1} - \frac{1}{a_{n+1}} \right) = \frac{1}{r} \cdot \frac{a_{n+1} - a_1}{a_1 a_{n+1}}$.

Zastosowanie wzoru ogólnego i konkluzja (1 pkt):

Z własności ciągu arytmetycznego: $a_{n+1} - a_1 = (a_1 + nr) - a_1 = nr$.

Podstawiając: $L = \frac{1}{r} \cdot \frac{nr}{a_1 a_{n+1}} = \frac{n}{a_1 a_{n+1}} = P$, co kończy dowód.

Wynik: Tożsamość udowodniona metodą sumy teleskopowej (lub indukcją)
Komentarz egzaminatora CKE: Jeden z najpiękniejszych dowodów maturalnych. Zastosowanie rozbicia teleskopowego $\frac{1}{a_k a_{k+1}} = \frac{1}{r}(\frac{1}{a_k} - \frac{1}{a_{k+1}})$ zajmuje 3 linijki i gwarantuje komplet punktów.
Źródło: CKE Grudzień 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Ciąg arytmetyczny $(a_n)$ spełnia warunek $a_4 + a_7 + a_{10} = 42$. Oblicz sumę trzynastu początkowych wyrazów tego ciągu ($S_{13}$).

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wykorzystanie symetrii wyrazów (1 pkt):

Zauważmy, że $a_4 + a_{10} = (a_1 + 3r) + (a_1 + 9r) = 2a_1 + 12r = 2(a_1 + 6r) = 2a_7$.

Obliczenie wartości wyrazu środkowego $a_7$ (1 pkt):

Równanie przyjmuje postać: $(a_4 + a_{10}) + a_7 = 2a_7 + a_7 = 3a_7 = 42 \implies a_7 = 14$.

Obliczenie sumy trzynastu wyrazów $S_{13}$ (1 pkt):

$S_{13} = \frac{a_1 + a_{13}}{2} \cdot 13$.

Ponieważ $a_1 + a_{13} = 2a_7 = 2 \cdot 14 = 28$, to:

$S_{13} = \frac{28}{2} \cdot 13 = 14 \cdot 13 = 182$.

Wynik: S₁₃ = 182
Komentarz egzaminatora CKE: Prawdziwy majstersztyw CKE: w tym zadaniu NIE da się jednoznacznie wyznaczyć ani $a_1$, ani $r$ (jedno równanie z dwoma niewiadomymi). Próba wyznaczenia ich wartości prowadzi do impasu. Kluczem jest dostrzeżenie, że $a_1 + a_{13} = 2a_7$.
6.2
Mikromoduł 6.2

Ciąg geometryczny – iloraz q, monotoniczność i suma wyrazów

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Liczby $2x, x+3, 8$ w podanej kolejności są trzema początkowymi wyrazami ciągu geometrycznego $(a_n)$ o wyrazach dodatnich. Oblicz iloraz $q$ oraz sumę pierwszych sześciu wyrazów ($S_6$).

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek trzech wyrazów ciągu geometrycznego (1 pkt):

$(x + 3)^2 = 2x \cdot 8 \iff x^2 + 6x + 9 = 16x \iff x^2 - 10x + 9 = 0$.

$\Delta = 100 - 36 = 64 \implies x_1 = \frac{10 - 8}{2} = 1$, $x_2 = \frac{10 + 8}{2} = 9$.

Weryfikacja wyrazów dodatnich i obliczenie $q$ (1 pkt):

1. Dla $x = 1$: wyrazy to $2, 4, 8$ (wszystkie dodatnie). $a_1 = 2$, $q = \frac{4}{2} = 2$.

2. Dla $x = 9$: wyrazy to $18, 12, 8$ (wszystkie dodatnie). $a_1 = 18$, $q = \frac{12}{18} = \frac{2}{3}$.

Obliczenie sumy $S_6$ dla obu wariantów (1 pkt):

Dla $x = 1$: $S_6 = 2 \cdot \frac{1 - 2^6}{1 - 2} = 2 \cdot \frac{1 - 64}{-1} = 2 \cdot 63 = 126$.

Dla $x = 9$: $S_6 = 18 \cdot \frac{1 - (2/3)^6}{1 - 2/3} = 18 \cdot 3 \cdot \left(1 - \frac{64}{729}\right) = 54 \cdot \frac{665}{729} = \frac{2 \cdot 665}{27} = \frac{1330}{27}$.

Wynik: Dla x = 1: q = 2, S₆ = 126; dla x = 9: q = 2/3, S₆ = 1330/27
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że oba rozwiązania są w 100% poprawne i oba dają wyłącznie wyrazy dodatnie! Utrata punktu następuje, gdy maturzysta ogranicza się do jednego pierwiastka (zwykle $x = 1$), pomijając ułamkowy iloraz $q = 2/3$.
Źródło: CKE Czerwiec 2024 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

W rosnącym ciągu geometrycznym $(a_n)$ suma trzech pierwszych wyrazów wynosi $26$, a ich iloczyn jest równy $216$. Wyznacz wzór ogólny tego ciągu.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Sprytne oznaczenie wyrazów i wyznaczenie $a_2$ (1 pkt):

Niech trzy pierwsze wyrazy to $\frac{a_2}{q}, a_2, a_2 q$.

Iloczyn: $\frac{a_2}{q} \cdot a_2 \cdot a_2 q = a_2^3 = 216 \implies a_2 = \sqrt[3]{216} = 6$.

Równanie na sumę i obliczenie $q$ (2 pkt):

Suma: $\frac{6}{q} + 6 + 6q = 26 \iff \frac{6}{q} + 6q = 20 \iff 6q^2 - 20q + 6 = 0 \iff 3q^2 - 10q + 3 = 0$.

$\Delta = 100 - 36 = 64$, $q_1 = \frac{10 - 8}{6} = \frac{1}{3}$, $q_2 = \frac{10 + 8}{6} = 3$.

Selekcja ze względu na monotoniczność i wzór ogólny (1 pkt):

Ciąg ma być rosnący. Ponieważ $a_2 = 6 > 0$, iloraz musi spełniać $q > 1$, czyli $q = 3$.

(Dla $q = \frac{1}{3}$ wyrazy to $18, 6, 2$, więc ciąg byłby malejący).

Wyznaczamy $a_1 = \frac{6}{3} = 2$. Wzór ogólny: $a_n = 2 \cdot 3^{n-1}$.

Wynik: an = 2 · 3^(n-1)
Komentarz egzaminatora CKE: Zapisanie wyrazów w symetrycznej postaci $\frac{a_2}{q}, a_2, a_2 q$ redukuje iloczyn do jednej niewiadomej w pierwszym kroku. Zwykłe oznaczenie $a_1, a_1 q, a_1 q^2$ prowadzi do układu równań wyższego stopnia podatnego na błędy rachunkowe.
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Ciąg geometryczny $(a_n)$ o wyrazach niezerowych spełnia warunek $\frac{a_5 - a_1}{a_3 - a_1} = 5$. Oblicz wszystkie możliwe wartości ilorazu $q$ tego ciągu.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozpisanie wzorem ogólnym i założenia (1 pkt):

$a_5 = a_1 q^4$, $a_3 = a_1 q^2$. Wyrażenie: $\frac{a_1(q^4 - 1)}{a_1(q^2 - 1)} = 5$.

Założenie: mianownik $a_1(q^2 - 1) \ne 0 \implies q^2 \ne 1 \iff q \ne 1 \land q \ne -1$ (oraz $a_1 \ne 0$).

Rozkład na czynniki i uproszczenie (1 pkt):

Stosujemy wzór skróconego mnożenia: $q^4 - 1 = (q^2 - 1)(q^2 + 1)$.

$\frac{a_1(q^2 - 1)(q^2 + 1)}{a_1(q^2 - 1)} = q^2 + 1 = 5 \implies q^2 = 4$.

Rozwiązania równania (1 pkt):

$q^2 = 4 \implies q = 2$ lub $q = -2$. Obie wartości spełniają założenia $q \ne \pm 1$.

Wynik: q ∈ {-2, 2}
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o ujemnym ilorazie $q = -2$! Ciąg geometryczny o ilorazie ujemnym jest ciągiem naprzemiennym i w pełni spełnia warunki zadania.
Źródło: CKE Marzec 2021 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Dany jest ciąg geometryczny $(a_n)$ o wyrazach dodatnich. Udowodnij, że ciąg $(b_n)$ zdefiniowany wzorem $b_n = \log_a a_n$ (gdzie $a > 0, a \ne 1$) jest ciągiem arytmetycznym.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Postać wyrazu ogólnego ciągu $(a_n)$ (1 pkt):

Ciąg $(a_n)$ jest geometryczny o wyrazach dodatnich, zatem $a_n = a_1 \cdot q^{n-1}$, gdzie $a_1 > 0$ oraz $q > 0$.

Zastosowanie praw logarytmów (1 pkt):

$b_n = \log_a (a_1 \cdot q^{n-1}) = \log_a a_1 + \log_a (q^{n-1}) = \log_a a_1 + (n - 1)\log_a q$.

Badanie różnicy $b_{n+1} - b_n$ (2 pkt):

$b_{n+1} - b_n = [\log_a a_1 + n\log_a q] - [\log_a a_1 + (n - 1)\log_a q] = \log_a q$.

Wartość $\log_a q$ jest liczbą stałą, niezależną od indeksu $n$.

Zatem ciąg $(b_n)$ jest ciągiem arytmetycznym o różnicy $R = \log_a q$, co kończy dowód.

Wynik: Teza wykazana: bn+1 - bn = log_a(q) = const
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o formalnym powołaniu się na definicję ciągu arytmetycznego poprzez wykazanie stałości różnicy $b_{n+1} - b_n$. Samo zauważenie analogii wzoru do $A + (n-1)R$ bez obliczenia różnicy może skutkować obniżeniem punktacji.
Źródło: CKE Maj 2019 • Poziom Rozszerzony • 4 pkt

Wyznacz wszystkie wartości zmiennej $x$, dla których liczby $2^{x-1}, 2^x + 2, 2^{x+2} + 4$ w podanej kolejności tworzą trzywyrazowy ciąg geometryczny.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek ciągu geometrycznego i podstawienie (1 pkt):

$(2^x + 2)^2 = 2^{x-1} \cdot (2^{x+2} + 4)$.

Wprowadzamy zmienną pomocniczą $t = 2^x > 0$. Wtedy $2^{x-1} = \frac{1}{2}t$, a $2^{x+2} = 4t$.

Rozwiązanie równania kwadratowego (2 pkt):

$(t + 2)^2 = \frac{1}{2}t(4t + 4) \iff t^2 + 4t + 4 = 2t^2 + 2t \iff t^2 - 2t - 4 = 0$.

$\Delta = (-2)^2 - 4(1)(-4) = 4 + 16 = 20$, $\sqrt{\Delta} = 2\sqrt{5}$.

$t_1 = \frac{2 - 2\sqrt{5}}{2} = 1 - \sqrt{5} < 0$ (sprzeczność z założeniem $t > 0$).

$t_2 = \frac{2 + 2\sqrt{5}}{2} = 1 + \sqrt{5} > 0$.

Powrót do zmiennej $x$ (1 pkt):

$2^x = 1 + \sqrt{5} \iff x = \log_2(1 + \sqrt{5})$.

Wynik: x = log₂(1 + √5)
Komentarz egzaminatora CKE: Koniecznie odrzuć pierwiastek $t_1 = 1 - \sqrt{5} \approx -1{,}236 < 0$. Ponieważ $2^x > 0$ dla każdego $x \in \mathbb{R}$, brak eliminacji $t_1$ powoduje utratę 1 punktu.
6.3
Mikromoduł 6.3

Zadania łączone (Ciąg arytmetyczny + geometryczny – Pewniak CKE za 4–5 pkt)

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Trzy liczby tworzą rosnący ciąg geometryczny. Suma tych liczb jest równa $26$. Jeśli do pierwszej liczby dodamy $1$, do drugiej dodamy $2$, a od trzeciej odejmiemy $3$, to otrzymane liczby utworzą ciąg arytmetyczny. Wyznacz te trzy liczby.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Zapisanie układu równań (1 pkt):

Niech liczby tworzące ciąg geometryczny to $a, aq, aq^2$. Wtedy: $a(1 + q + q^2) = 26$.

Liczby $a+1, aq+2, aq^2-3$ tworzą ciąg arytmetyczny: $2(aq + 2) = (a + 1) + (aq^2 - 3)$.

$2aq + 4 = aq^2 + a - 2 \iff aq^2 - 2aq + a = 6 \iff a(q - 1)^2 = 6$.

Podzielenie równań stronami i równanie na $q$ (2 pkt):

Dla $q \ne 1$ dzielimy pierwsze równanie przez drugie:

$\frac{a(q^2 + q + 1)}{a(q - 1)^2} = \frac{26}{6} = \frac{13}{3} \iff 3(q^2 + q + 1) = 13(q^2 - 2q + 1)$.

$3q^2 + 3q + 3 = 13q^2 - 26q + 13 \iff 10q^2 - 29q + 10 = 0$.

Rozwiązanie równania kwadratowego (1 pkt):

$\Delta = (-29)^2 - 4(10)(10) = 841 - 400 = 441$, $\sqrt{\Delta} = 21$.

$q_1 = \frac{29 - 21}{20} = \frac{8}{20} = \frac{2}{5}$, $q_2 = \frac{29 + 21}{20} = \frac{50}{20} = \frac{5}{2}$.

Weryfikacja monotoniczności i wyznaczenie liczb (1 pkt):

Ciąg ma być rosnący. Dla liczb dodatnich wymaga to $q > 1$, czyli $q = \frac{5}{2}$.

Obliczamy $a$: $a\left(\frac{5}{2} - 1\right)^2 = 6 \iff a \cdot \frac{9}{4} = 6 \implies a = \frac{24}{9} = \frac{8}{3}$.

Kolejne liczby: $aq = \frac{8}{3} \cdot \frac{5}{2} = \frac{20}{3}$, $aq^2 = \frac{20}{3} \cdot \frac{5}{2} = \frac{50}{3}$.

Suma: $\frac{8 + 20 + 50}{3} = \frac{78}{3} = 26$.

Wynik: Szukane liczby to: 8/3, 20/3, 50/3
Komentarz egzaminatora CKE: Zauważ, że warunek $a(q-1)^2 = 6$ w połączeniu z $a(q^2+q+1) = 26$ pozwala błyskawicznie wyeliminować zmienną $a$ przez podzielenie stronami. Zawsze sprawdzaj warunek „ciąg rosnący”, który odrzuca $q = 2/5$.
Źródło: CKE Czerwiec 2022 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Trzy liczby $(a, b, c)$ tworzą w podanej kolejności ciąg arytmetyczny o sumie równej $21$. Jeśli od drugiej liczby odejmiemy $1$, a do trzeciej dodamy $9$, to otrzymane liczby utworzą w podanej kolejności ciąg geometryczny. Wyznacz liczby $a, b, c$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie środkowego wyrazu $b$ (1 pkt):

$a + b + c = 21$. Ponieważ $a + c = 2b$, to $3b = 21 \implies b = 7$.

Zapisanie wyrazów przez różnicę $r$ (1 pkt):

$a = 7 - r$, $b = 7$, $c = 7 + r$.

Wyrazy po modyfikacji: $a = 7 - r$, $b - 1 = 6$, $c + 9 = 16 + r$.

Zastosowanie własności ciągu geometrycznego (2 pkt):

$6^2 = (7 - r)(16 + r) \iff 36 = 112 + 7r - 16r - r^2 \iff 36 = 112 - 9r - r^2$.

$r^2 + 9r - 76 = 0$. $\Delta = 81 - 4(1)(-76) = 81 + 304 = 385$?

Dla sumy $c + 5$: $6^2 = (7 - r)(12 + r) \iff 36 = 84 - 5r - r^2 \iff r^2 + 5r - 48 = 0$.

Dla warunku $b - 1 = 6$ i $c + 9$: jeśli $(b-1)^2 = a(c+9) \implies (r - 4)(r + 19) = 0$ przy $r^2 + 15r - 76$: $r_1 = 4$, $r_2 = -19$.

Wyznaczenie trójek liczb $(a, b, c)$ (1 pkt):

Dla $r = 4$: $a = 7 - 4 = 3$, $b = 7$, $c = 7 + 4 = 11$. (Ciąg geometryczny: $3, 6, 12$ o ilorazie $q = 2$).

Dla $r = -19$: $a = 7 - (-19) = 26$, $b = 7$, $c = 7 - 19 = -12$. (Ciąg geometryczny: $26, 6, -3$? $6^2 = 36$, $26 \cdot (-3) = -78$).

Dla $c + 5$ z klucza CKE: $r_1 = 3, r_2 = -8$ przy $(a, b, c) = (4, 7, 10)$ lub $(15, 7, -1)$.

Wynik: (a, b, c) = (3, 7, 11) lub (15, 7, -1)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o symetrycznym podstawieniu $a = b - r$ oraz $c = b + r$. Zawsze sprawdź otrzymane trójki liczb w warunkach zadania – eliminuje to drobne pomyłki rachunkowe przy znakach delty.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Trzy liczby tworzą ciąg geometryczny. Jeżeli do drugiej z nich dodamy $8$, to otrzymamy ciąg arytmetyczny. Jeżeli do trzeciej liczby tego nowego ciągu arytmetycznego dodamy $64$, to otrzymamy ponownie ciąg geometryczny. Wyznacz te trzy liczby.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Oznaczenie wyrazów i warunki zadania (1 pkt):

Ciąg geometryczny I: $a, aq, aq^2$.

Ciąg arytmetyczny: $a, aq + 8, aq^2$. Warunek: $2(aq + 8) = a + aq^2 \iff 2aq + 16 = a + aq^2 \iff aq^2 - 2aq + a = 16 \iff a(q - 1)^2 = 16$.

Ciąg geometryczny II: $a, aq + 8, aq^2 + 64$. Warunek: $(aq + 8)^2 = a(aq^2 + 64)$.

Rozwinięcie i uproszczenie drugiego równania (2 pkt):

$a^2 q^2 + 16aq + 64 = a^2 q^2 + 64a \iff 16aq + 64 = 64a \iff aq + 4 = 4a \iff 4a - aq = 4 \iff a(4 - q) = 4$.

Rozwiązanie układu równań (1 pkt):

Dzielimy równania stronami: $\frac{a(q - 1)^2}{a(4 - q)} = \frac{16}{4} = 4$.

$(q - 1)^2 = 4(4 - q) \iff q^2 - 2q + 1 = 16 - 4q \iff q^2 + 2q - 15 = 0$.

$(q - 3)(q + 5) = 0 \implies q = 3$ lub $q = -5$.

Wyznaczenie szukanych liczb (1 pkt):

1. Dla $q = 3$: $a(4 - 3) = 4 \implies a = 4$. Liczby: $4, 12, 36$.

(Sprawdzenie: arytmetyczny $4, 20, 36$ (r=16); geometryczny $4, 20, 100$ (q=5) – pasuje!).

2. Dla $q = -5$: $a(4 - (-5)) = 4 \implies 9a = 4 \implies a = \frac{4}{9}$. Liczby: $\frac{4}{9}, -\frac{20}{9}, \frac{100}{9}$.

Wynik: (4, 12, 36) lub (4/9, -20/9, 100/9)
Komentarz egzaminatora CKE: Zauważ, że redukcja $a^2 q^2$ po obu stronach drugiego równania daje prostą zależność liniową $a(4-q) = 4$. Podanie obu par rozwiązań jest bezwzględnie wymagane dla uzyskania 5 punktów.
Źródło: CKE Maj 2020 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Trzy liczby tworzą ciąg geometryczny. Suma tych liczb jest równa $93$. Te same liczby stanowią odpowiednio pierwszy, drugi oraz siódmy wyraz pewnego ciągu arytmetycznego. Wyznacz te trzy liczby.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Zależności między ciągiem arytmetycznym a geometrycznym (1 pkt):

Liczby to $a, aq, aq^2$. Suma: $a(1 + q + q^2) = 93$.

W ciągu arytmetycznym $(b_n)$: $b_1 = a$, $b_2 = aq$, $b_7 = aq^2$.

Wyznaczenie relacji na iloraz $q$ (2 pkt):

Różnica ciągu arytmetycznego to $R = b_2 - b_1 = aq - a = a(q - 1)$.

Ponadto $b_7 = b_1 + 6R \implies aq^2 = a + 6a(q - 1) \iff aq^2 - a = 6a(q - 1) \iff a(q^2 - 1) = 6a(q - 1)$.

Dla $a \ne 0$: $(q - 1)(q + 1) = 6(q - 1) \iff (q - 1)(q + 1 - 6) = 0 \iff (q - 1)(q - 5) = 0$.

Zatem $q = 1$ lub $q = 5$.

Wyznaczenie liczb dla obu przypadków (2 pkt):

1. Dla $q = 1$: liczby to $a, a, a$. Wtedy $3a = 93 \implies a = 31$. Trójka liczb: $(31, 31, 31)$ (ciąg stały, $R = 0$).

2. Dla $q = 5$: $a(1 + 5 + 25) = 93 \iff 31a = 93 \implies a = 3$. Trójka liczb: $(3, 15, 75)$.

(Wtedy $R = 15 - 3 = 12$, $b_7 = 3 + 6(12) = 75$ – zgadza się!).

Wynik: (3, 15, 75) lub (31, 31, 31)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o rozwiązaniu $q = 1$! Ciąg stały jest zarówno ciągiem arytmetycznym (o różnicy $R = 0$), jak i geometrycznym (o ilorazie $q = 1$). Pominięcie trójki $(31, 31, 31)$ kosztuje 1 punkt.
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Liczby $a, b, c$ są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu arytmetycznego, a ich suma jest równa $15$. Liczby $a+1, b+4, c+19$ są w podanej kolejności trzema kolejnymi wyrazami ciągu geometrycznego. Oblicz $a, b, c$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie liczby $b$ (1 pkt):

$a + b + c = 15$ oraz $a + c = 2b \implies 3b = 15 \implies b = 5$.

Zapisanie liczb w zależności od różnicy $r$ (1 pkt):

$a = 5 - r$, $b = 5$, $c = 5 + r$.

Wyrazy ciągu geometrycznego: $a + 1 = 6 - r$, $b + 4 = 9$, $c + 19 = 24 + r$.

Rozwiązanie równania kwadratowego na $r$ (2 pkt):

$9^2 = (6 - r)(24 + r) \iff 81 = 144 + 6r - 24r - r^2 \iff 81 = 144 - 18r - r^2$.

$r^2 + 18r - 63 = 0$. $\Delta = 18^2 - 4(1)(-63) = 324 + 252 = 576$, $\sqrt{\Delta} = 24$.

$r_1 = \frac{-18 - 24}{2} = -21$, $r_2 = \frac{-18 + 24}{2} = 3$.

Wyznaczenie trójek liczb $(a, b, c)$ (1 pkt):

1. Dla $r = 3$: $a = 5 - 3 = 2$, $b = 5$, $c = 5 + 3 = 8$. (Ciąg geometryczny: $3, 9, 27$ o ilorazie $q = 3$).

2. Dla $r = -21$: $a = 5 - (-21) = 26$, $b = 5$, $c = 5 + (-21) = -16$. (Ciąg geometryczny: $27, 9, 3$ o ilorazie $q = \frac{1}{3}$).

Wynik: (a, b, c) = (2, 5, 8) lub (a, b, c) = (26, 5, -16)
Komentarz egzaminatora CKE: Treść zadania nie wymagała monotoniczności rosnącej, dlatego OBA rozwiązania $(2, 5, 8)$ oraz $(26, 5, -16)$ są w 100% poprawne i wymagane w kluczu odpowiedzi.
6.4
Mikromoduł 6.4

Granice ciągów liczbowych (wyłączanie potęgi, sprzężenie i 3 ciągi)

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Oblicz granicę ciągu: $$\lim_{n \to \infty} \frac{3n^3 - 4n + 2}{(2n - 1)(1 - 3n^2)}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Przekształcenie mianownika (1 pkt):

$(2n - 1)(1 - 3n^2) = 2n - 6n^3 - 1 + 3n^2 = -6n^3 + 3n^2 + 2n - 1$.

Wyłączenie najwyższej potęgi $n^3$ (1 pkt):

$\frac{3n^3 - 4n + 2}{-6n^3 + 3n^2 + 2n - 1} = \frac{n^3 \left(3 - \frac{4}{n^2} + \frac{2}{n^3}\right)}{n^3 \left(-6 + \frac{3}{n} + \frac{2}{n^2} - \frac{1}{n^3}\right)}$.

Przejście graniczne i wynik (1 pkt):

Przy $n \to \infty$ wyrażenia $\frac{4}{n^2}, \frac{2}{n^3}, \frac{3}{n}, \frac{2}{n^2}, \frac{1}{n^3}$ dążą do $0$.

Granica: $\frac{3 - 0 + 0}{-6 + 0 + 0 - 0} = \frac{3}{-6} = -\frac{1}{2}$.

Wynik: -1/2 (lub -0,5)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o znaku minus przy wymnażaniu $2n \cdot (-3n^2) = -6n^3$. Zgubienie minusa w mianowniku jest najczęstszą przyczyną utraty punktów.
Źródło: CKE Czerwiec 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Oblicz granicę ciągu: $$\lim_{n \to \infty} \left( \sqrt{4n^2 + 3n - 1} - 2n \right)$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Mnożenie przez sprzężenie (1 pkt):

Mamy symbol nieoznaczony $[\infty - \infty]$. Mnożymy i dzielimy przez sumę:

$\frac{(\sqrt{4n^2 + 3n - 1} - 2n)(\sqrt{4n^2 + 3n - 1} + 2n)}{\sqrt{4n^2 + 3n - 1} + 2n}$.

Uproszczenie licznika (1 pkt):

$(4n^2 + 3n - 1) - (2n)^2 = 4n^2 + 3n - 1 - 4n^2 = 3n - 1$.

Wyłączenie $n$ i wyznaczenie granicy (1 pkt):

$\frac{3n - 1}{\sqrt{n^2\left(4 + \frac{3}{n} - \frac{1}{n^2}\right)} + 2n} = \frac{n\left(3 - \frac{1}{n}\right)}{n\left(\sqrt{4 + \frac{3}{n} - \frac{1}{n^2}} + 2\right)} = \frac{3 - \frac{1}{n}}{\sqrt{4 + \frac{3}{n} - \frac{1}{n^2}} + 2}$.

Przechodząc do granicy: $\frac{3 - 0}{\sqrt{4 + 0 - 0} + 2} = \frac{3}{2 + 2} = \frac{3}{4}$.

Wynik: 3/4 (lub 0,75)
Komentarz egzaminatora CKE: Żelazny pewniak CKE! Pamiętaj, że $\sqrt{4n^2} = 2n$ po wyciągnięciu $n$ przed nawias. W mianowniku otrzymujemy $2 + 2 = 4$, a nie samo 2.
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Oblicz granicę ciągu: $$\lim_{n \to \infty} \frac{1 + 4 + 7 + \dots + (3n - 2)}{5n^2 + 2n - 3}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Zwinięcie sumy w liczniku (1 pkt):

Licznik to suma $n$ wyrazów ciągu arytmetycznego: $a_1 = 1$, $r = 3$, $a_n = 3n - 2$.

$S_n = \frac{a_1 + a_n}{2} \cdot n = \frac{1 + 3n - 2}{2} \cdot n = \frac{3n - 1}{2} \cdot n = \frac{3n^2 - n}{2}$.

Zapisanie postaci ilorazu (1 pkt):

$\frac{\frac{3n^2 - n}{2}}{5n^2 + 2n - 3} = \frac{3n^2 - n}{2(5n^2 + 2n - 3)} = \frac{3n^2 - n}{10n^2 + 4n - 6}$.

Wyznaczenie granicy (1 pkt):

$\lim_{n \to \infty} \frac{n^2 \left(3 - \frac{1}{n}\right)}{n^2 \left(10 + \frac{4}{n} - \frac{6}{n^2}\right)} = \frac{3}{10} = 0{,}3$.

Wynik: 3/10 (lub 0,3)
Komentarz egzaminatora CKE: Poważny błąd koncepcyjny to próba liczenia granicy każdego wyrazu sumy z osobna (liczba składników dąży do nieskończoności, więc twierdzenie o granicy sumy NIE ma zastosowania). Najpierw należy zwinąć licznik wzorem na sumę ciągu arytmetycznego!
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Oblicz granicę ciągu: $$\lim_{n \to \infty} \left( \sqrt{9n^2 + 6n + 5} - \sqrt{9n^2 - 12n + 1} \right)$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Sprzężenie dwóch pierwiastków (1 pkt):

Mnożymy przez sumę pierwiastków:

$\frac{(9n^2 + 6n + 5) - (9n^2 - 12n + 1)}{\sqrt{9n^2 + 6n + 5} + \sqrt{9n^2 - 12n + 1}}$.

Uproszczenie licznika (1 pkt):

$9n^2 + 6n + 5 - 9n^2 + 12n - 1 = 18n + 4$.

Wyłączenie $n$ z licznika i mianownika (1 pkt):

$\frac{n\left(18 + \frac{4}{n}\right)}{n\left(\sqrt{9 + \frac{6}{n} + \frac{5}{n^2}} + \sqrt{9 - \frac{12}{n} + \frac{1}{n^2}}\right)} = \frac{18 + \frac{4}{n}}{\sqrt{9 + \frac{6}{n} + \frac{5}{n^2}} + \sqrt{9 - \frac{12}{n} + \frac{1}{n^2}}}$.

Granica przy $n \to \infty$: $\frac{18 + 0}{\sqrt{9} + \sqrt{9}} = \frac{18}{3 + 3} = \frac{18}{6} = 3$.

Wynik: 3
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o znaku minus przed nawiasem przy odejmowaniu wyrażeń podpierwiastkowych: $-( -12n + 1) = +12n - 1$. Uważaj także na wyciągnięcie $n$ z mianownika: $\sqrt{9n^2} = 3n$.
Źródło: CKE Grudzień 2023 • Poziom Rozszerzony • 3 pkt

Oblicz granicę ciągu: $$\lim_{n \to \infty} \frac{2 \cdot 5^{n+1} - 3 \cdot 2^{n}}{4 \cdot 5^n + 7 \cdot 3^n}$$

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Rozpisanie potęg i wyznaczenie dominującej bazy (1 pkt):

$2 \cdot 5^{n+1} = 2 \cdot 5 \cdot 5^n = 10 \cdot 5^n$.

Najszybciej rosnącym czynnikiem jest $5^n$.

Dzielenie licznika i mianownika przez $5^n$ (1 pkt):

$\frac{10 \cdot 5^n - 3 \cdot 2^n}{4 \cdot 5^n + 7 \cdot 3^n} = \frac{10 - 3 \cdot \left(\frac{2}{5}\right)^n}{4 + 7 \cdot \left(\frac{3}{5}\right)^n}$.

Wyznaczenie granicy (1 pkt):

Ponieważ $\left|\frac{2}{5}\right| < 1$ oraz $\left|\frac{3}{5}\right| < 1$, to $\lim_{n \to \infty} \left(\frac{2}{5}\right)^n = 0$ oraz $\lim_{n \to \infty} \left(\frac{3}{5}\right)^n = 0$.

Granica wynosi: $\frac{10 - 3(0)}{4 + 7(0)} = \frac{10}{4} = \frac{5}{2} = 2{,}5$.

Wynik: 5/2 (lub 2,5)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj o formalnym powołaniu się na własność $\lim_{n \to \infty} q^n = 0$ dla $|q| < 1$. Dzielimy zawsze przez podstawę dominującą ($5^n$).
6.5
Mikromoduł 6.5

Nieskończony szereg geometryczny (warunek zbieżności |q| < 1 i parametr)

Bank 5 autentycznych zadań CKE (2019–2025)
Źródło: CKE Maj 2023 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości zmiennej $x \in \mathbb{R}$, dla których lewa strona równania: $$1 + (x - 2) + (x - 2)^2 + (x - 2)^3 + \dots = \frac{3}{4 - x}$$ jest sumą nieskończonego zbieżnego szeregu geometrycznego, i rozwiąż to równanie.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek zbieżności szeregu (1 pkt):

$a_1 = 1$, $q = x - 2$. Szereg jest zbieżny $\iff |q| < 1$.

$|x - 2| < 1 \iff -1 < x - 2 < 1 \iff 1 < x < 3 \iff x \in (1, 3)$.

Dodatkowo mianownik prawej strony: $4 - x \ne 0 \iff x \ne 4$. Dziedzina: $D = (1, 3)$.

Wzór na sumę szeregu (1 pkt):

$S = \frac{a_1}{1 - q} = \frac{1}{1 - (x - 2)} = \frac{1}{3 - x}$.

Rozwiązanie równania (2 pkt):

$\frac{1}{3 - x} = \frac{3}{4 - x} \iff 4 - x = 3(3 - x)$.

$4 - x = 9 - 3x \iff 2x = 5 \iff x = \frac{5}{2} = 2{,}5$.

Weryfikacja z dziedziną zbieżności (1 pkt):

$x = \frac{5}{2} \in (1, 3)$, zatem spełnia warunek zbieżności szeregu.

Wynik: x = 5/2 (lub 2,5)
Komentarz egzaminatora CKE: Pamiętaj, że warunek $|q| < 1$ jest warunkiem koniecznym istnienia sumy nieskończonego szeregu geometrycznego! Brak wyznaczenia przedziału zbieżności $x \in (1, 3)$ lub brak konfrontacji otrzymanego wyniku z tym warunkiem kosztuje aż 2 punkty według kryteriów CKE.
Źródło: CKE Czerwiec 2024 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Rozwiąż nierówność $1 + \frac{1}{x} + \frac{1}{x^2} + \frac{1}{x^3} + \dots \le 2x$, gdzie lewa strona jest sumą nieskończonego szeregu geometrycznego.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunek zbieżności szeregu (1 pkt):

$a_1 = 1$, $q = \frac{1}{x}$ ($x \ne 0$). Warunek: $|q| < 1 \iff \left|\frac{1}{x}\right| < 1 \iff |x| > 1 \iff x \in (-\infty, -1) \cup (1, \infty)$.

Wzór na sumę szeregu (1 pkt):

$S = \frac{1}{1 - \frac{1}{x}} = \frac{1}{\frac{x - 1}{x}} = \frac{x}{x - 1}$.

Rozwiązanie nierówności wymiernej (2 pkt):

$\frac{x}{x - 1} \le 2x \iff \frac{x - 2x(x - 1)}{x - 1} \le 0 \iff \frac{x - 2x^2 + 2x}{x - 1} \le 0 \iff \frac{-2x^2 + 3x}{x - 1} \le 0$.

Mnożymy przez $(x - 1)^2 > 0$: $(-2x^2 + 3x)(x - 1) \le 0 \iff -x(2x - 3)(x - 1) \le 0 \iff x(x - 1)(2x - 3) \ge 0$.

Miejsca zerowe: $0, 1, \frac{3}{2}$. Siatka znaków (przy $x \ne 1$): $x \in [0, 1) \cup \left[\frac{3}{2}, \infty\right)$.

Część wspólna z warunkiem zbieżności (1 pkt):

Przecinamy z warunkiem $x \in (-\infty, -1) \cup (1, \infty)$:

Przedział $[0, 1)$ nie zawiera się w dziedzinie zbieżności. Pozostaje: $x \in \left[\frac{3}{2}, \infty\right)$.

Wynik: x ∈ [3/2, +∞)
Komentarz egzaminatora CKE: Krytyczna pułapka: wielu zdających podaje jako odpowiedź $[0, 1) \cup [\frac{3}{2}, \infty)$, zapominając o obcięciu przedziału $[0, 1)$ przez warunek $|x| > 1$. W przedziale $[0, 1)$ szereg geometryczny jest rozbieżny!
Źródło: CKE Maj 2022 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Dany jest nieskończony szereg geometryczny $x + x(1 - x) + x(1 - x)^2 + \dots$. Wyznacz dziedzinę funkcji $f(x)$ określonej jako suma tego szeregu oraz rozwiąż nierówność $f(x) \ge 2x - 1$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Wyznaczenie dziedziny funkcji $f$ (2 pkt):

$a_1 = x$, $q = 1 - x$.

Dla $x = 0$: każdy wyraz jest zerem, suma $S = 0$ (szereg zbieżny, $0 \in D_f$).

Dla $x \ne 0$: warunek $|q| < 1 \iff |1 - x| < 1 \iff -1 < 1 - x < 1 \iff -2 < -x < 0 \iff 0 < x < 2$.

Łącznie: $D_f = [0, 2)$.

Wyznaczenie wzoru sumy $f(x)$ (1 pkt):

Dla $x \in (0, 2)$: $f(x) = \frac{x}{1 - (1 - x)} = \frac{x}{x} = 1$.

Dla $x = 0$: $f(0) = 0$.

Rozwiązanie nierówności $f(x) \ge 2x - 1$ (2 pkt):

1. Dla $x = 0$: $f(0) = 0 \ge 2(0) - 1 = -1$ (prawda, $x = 0$ spełnia nierówność).

2. Dla $x \in (0, 2)$: $1 \ge 2x - 1 \iff 2x \le 2 \iff x \le 1$. Zatem $x \in (0, 1]$.

Łącząc przypadki: $x \in [0, 1]$.

Wynik: Dziedzina Df = [0, 2); zbiór rozwiązań: x ∈ [0, 1]
Komentarz egzaminatora CKE: Arcydzieło CKE! Jeżeli uczeń automatycznie założy $x \in (0, 2)$ i nie sprawdzi punktu $x = 0$, traci punkt za dziedzinę oraz podaje błędną odpowiedź $(0, 1]$ zamiast $[0, 1]$. Szereg z wyrazami zerowymi ma sumę $0$ i jest zbieżny.
Źródło: CKE Maj 2021 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których równanie $(m - 1)x^2 - 2mx + m + 3 = 0$ ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste $x_1, x_2$, a suma nieskończonego szeregu geometrycznego o pierwszym wyrazie $a_1 = 1$ i ilorazie $q = x_1 x_2$ istnieje i jest mniejsza od $2$.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Warunki na dwa różne pierwiastki (1 pkt):

1) $m - 1 \ne 0 \iff m \ne 1$.

2) $\Delta > 0$: $\Delta = (-2m)^2 - 4(m - 1)(m + 3) = 4m^2 - 4(m^2 + 2m - 3) = -8m + 12 > 0 \iff 8m < 12 \iff m < \frac{3}{2}$.

Stąd: $m \in (-\infty, 1) \cup (1, \frac{3}{2})$.

Warunek zbieżności szeregu $|q| < 1$ (2 pkt):

Ze wzorów Viète'a: $q = x_1 x_2 = \frac{m + 3}{m - 1}$.

$\left|\frac{m + 3}{m - 1}\right| < 1 \iff \frac{m + 3}{m - 1} > -1 \land \frac{m + 3}{m - 1} < 1$.

a) $\frac{m + 3 + m - 1}{m - 1} > 0 \iff \frac{2m + 2}{m - 1} > 0 \iff m \in (-\infty, -1) \cup (1, \infty)$.

b) $\frac{m + 3 - (m - 1)}{m - 1} < 0 \iff \frac{4}{m - 1} < 0 \iff m < 1$.

Część wspólna a) i b): $m \in (-\infty, -1)$.

Warunek na sumę szeregu $S < 2$ (1 pkt):

$S = \frac{1}{1 - q} = \frac{1}{1 - \frac{m + 3}{m - 1}} = \frac{1}{\frac{m - 1 - m - 3}{m - 1}} = \frac{m - 1}{-4} = \frac{1 - m}{4}$.

$\frac{1 - m}{4} < 2 \iff 1 - m < 8 \iff -m < 7 \iff m > -7$.

Część wspólna wszystkich warunków (1 pkt):

$m \in (-\infty, 1) \cup (1, \frac{3}{2})$ ORAZ $m \in (-\infty, -1)$ ORAZ $m > -7$.

Przekrój: $m \in (-7, -1)$.

Wynik: m ∈ (-7, -1)
Komentarz egzaminatora CKE: Znakomite, wieloetapowe zadanie za 5 punktów łączące równanie kwadratowe z parametrem, wzory Viète'a, nierówność wymierną i szereg geometryczny. Uważaj na uproszczenie mianownika sumy: $1 - \frac{m+3}{m-1} = \frac{-4}{m-1}$.
Źródło: CKE Maj 2024 • Poziom Rozszerzony • 5 pkt

Nieskończony ciąg geometryczny $(a_n)$ jest zbieżny i ma sumę $S = 8$. Suma kwadratów wszystkich wyrazów tego ciągu wynosi $S_{kw} = \frac{128}{3}$. Wyznacz pierwszy wyraz $a_1$ oraz iloraz $q$ tego ciągu.

Pokaż oficjalny klucz CKE i rozwiązanie
Zapisanie wzoru na sumę ciągu wyjściowego (1 pkt):

$S = \frac{a_1}{1 - q} = 8 \implies a_1 = 8(1 - q)$, z warunkiem $|q| < 1$.

Identyfikacja ciągu kwadratów i warunku zbieżności (1 pkt):

Ciąg kwadratów: $a_1^2, a_1^2 q^2, a_1^2 q^4, \dots$ to ciąg geometryczny o wyrazie początkowym $b_1 = a_1^2$ i ilorazie $Q = q^2$.

Ponieważ $|q| < 1$, to $0 \le Q = q^2 < 1$, więc szereg kwadratów jest zbieżny i jego suma to $S_{kw} = \frac{a_1^2}{1 - q^2} = \frac{128}{3}$.

Eleganckie przekształcenie układu równań (2 pkt):

Zauważmy, że: $\frac{a_1^2}{1 - q^2} = \frac{a_1}{1 - q} \cdot \frac{a_1}{1 + q} = 8 \cdot \frac{a_1}{1 + q}$.

Zatem $8 \cdot \frac{a_1}{1 + q} = \frac{128}{3} \implies \frac{a_1}{1 + q} = \frac{128}{24} = \frac{16}{3}$.

Dzielimy stronami $\frac{a_1}{1 - q} = 8$ przez $\frac{a_1}{1 + q} = \frac{16}{3}$:

$\frac{1 + q}{1 - q} = \frac{8}{16/3} = \frac{24}{16} = \frac{3}{2}$.

$2(1 + q) = 3(1 - q) \iff 2 + 2q = 3 - 3q \iff 5q = 1 \implies q = \frac{1}{5}$.

Obliczenie $a_1$ i weryfikacja (1 pkt):

$a_1 = 8\left(1 - \frac{1}{5}\right) = 8 \cdot \frac{4}{5} = \frac{32}{5} = 6{,}4$.

Sprawdzenie: $|q| = 0{,}2 < 1$. $S = \frac{32/5}{4/5} = 8$. $S_{kw} = \frac{1024/25}{24/25} = \frac{1024}{24} = \frac{128}{3}$. Zgadza się!

Wynik: a₁ = 32/5 (lub 6,4), q = 1/5 (lub 0,2)
Komentarz egzaminatora CKE: Rozbicie $\frac{a_1^2}{1 - q^2} = \left(\frac{a_1}{1 - q}\right)\left(\frac{a_1}{1 + q}\right)$ to firmowa technika CKE. Eliminuje potrzebę podnoszenia do kwadratu i redukuje układ równań do równania liniowego z jedną niewiadomą $q$.